मानसिक तथा शारीरिक विकास क्रमको एक महत्वपूर्ण पाटो हो– भाषा तथा बोली विकास । शारीरीक विकाशसंगै बोलीको पनि विकास हुने भएकाले मानिसहरुबीच भावना व्यक्त गर्ने भरपर्दाे माध्यम बोली नै मानिन्छ ।

सामान्यतया बच्चाहरुमा १ बर्षको उमेरपछि बोली फुट्ने हुन्छ । हुनत ६ महिनाको उमेरदेखि नै बच्चाहरु उम्, आ, आँ लगायतका आवाजमा आफ्नो भावना पोख्ने गर्दछन् । ९ महिनाको उमेरसम्म आइपुग्दा बच्चाले बाबा, पापा, मामा जस्ता सहज शब्दहरु तोतेबोलीमा बोल्न थाल्दछन् । १ वर्षको भएपछि औसत बच्चाहरु अन्य सहज शब्दहरु बोल्न थाल्दछन् ।

यस बीचमा बच्चाहरुको बोली उनका अभिभावकको संगतमा भर पर्दछ । बच्चाहरुले बोली सिक्ने उमेर ३/४ बर्षको उमेरसम्म रहन्छ । तर कतिपय बच्चाहरु अन्य आम बच्चा झै उमेर अनुसार बोलेनन् भने तुरुन्तै चिकित्सकको परामर्श लिनु पर्दछ ।

किन हुँदैन बच्चामा बोलीको विकास ?

सामान्यतया बच्चाहरु १ वर्षको उमेरबाट बोल्न थाल्ने भएकाले यदी कुनै बच्चा १ बर्षसम्म सहज बोली मामा, आमा, बाबा जस्ता शब्दहरु पनि बोल्न सक्दैन भने यसलाई समस्या मानिन्छ ।

यस प्रकारको समस्यालाई उमेर अनुसारको बोलीको विकास नभएको भन्ने गरिन्छ । तर बच्चामा बोलीको विकाश नुहनुको मुख्य कारण भनेको बच्चामा सुनाईको कमी हो । सुन्न नसक्ने बच्चाको बोलीको विकास हु“दैन ।

बोलीको विकासको लागि बच्चाले सुन्न अत्याश्यक हुन्छ । बच्चाको बोली विकाश नहुनुमा बच्चा जन्मदा भएका समस्याहरु जस्तै  उमेर नपुगी जन्मने, नवजात उमेरमा संक्रमण हुने, कतै ठोक्किने र बोली सक्रिय बनाउने अंगको विकाश नहुने कारणले हुन सक्छ ।

यस्ता समस्या भएमा चिकित्सकको अनिवार्य सल्लाह लिनुपर्छ ।

बच्चाको बोली विकासमा अभिभावकको भूमिका

बच्चाको बोली विकाशमा सबैभन्दा ठूलो भूमिका भनेको अभिभावकको हुने गर्दछ । बोली विकासका लागी बच्चाले सुन्न आवश्यक हुन्छ । जसका लागि अभिभावकले बच्चाको कुरा उत्सुकतापूर्वक सुन्ने र क्रमशः त्यसलाई सहज हुने गरी बोलेर सुनाउनुपर्छ ।

बच्चाहरुले त्यही बोलीलाई अनुशरण गर्दै बोल्ने बानीको विकास गर्छन् । यतिमात्र होइन, अभिभावकले बच्चासँग बोल्न झर्काे मान्नु हुँदैन । किनकी अभिभावकसँगको कुराकानीका कारणले नै बच्चामा बोलीको विकास हुन्छ । यसका साथै बच्चाले बोल्न थालेपछि उनीहरुको कुरा धैर्यतापूर्वक सुन्ने र बच्चालाई बोल्न र सिक्न प्रोत्साहन गर्नुपर्दछ ।