लगानी सम्मेलनबाट कस्तो अपेक्षा राख्न सकिन्छ ? | Khabarhub Khabarhub

लगानी सम्मेलनबाट कस्तो अपेक्षा राख्न सकिन्छ ?




पछिल्लो समय नेपाली अर्थतन्त्रमा औद्योगिक क्षेत्रको घट्दो योगदानको निकै बहस भइरहेको छ । नेपालको कूल ग्राहस्थ उत्पादनमा उत्पादनशील क्षेत्रको अंश क्रमशः कम हुदै जाँदा यसले एकातिर समग्र औद्योगिक उत्पादन नै घटिरहेको जस्तो देखिएको छ भने अर्कातिर उच्च आर्थिक वृद्धिमार्फत राष्ट्रलाई समृद्ध बनाउने सरकारको लक्षमा समेत चुनौती थपिएको छ । नेपालमा औद्योगिक क्षेत्रबाट अर्थतन्त्रमा आशातित उपलब्धी हासिल नहुनुमा मु्ख्यतः लगानीको वातावरण राम्रो नहुनुलाई लिइएअनरुप सराकारले समेत लगानीको वातावरण सुदृढ गर्न लगानी सम्बन्धी कानुनी र प्रक्रियागत अड्चनहरुमा सुधार गरी लगानीमैत्री वातावरण बनाउन प्रयास गरेको देखिन्छ ।

लगानी सम्मेलनलाई सरकारले वैदेशिक सहयोगको विकल्पको रुपमा लिएको देखिन्छ भने नीजि क्षेत्रले ठूला लगानीकर्ताहरुसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध बनाउने थलोको रुपमा लिएको देख्न सकिन्छ ।

सरकारको ध्यान अहिले लगानी सम्मेलनमार्फत लगानीको वातावरणमा उल्लेख्य सुधार आएकोले नेपाल वैदेशिक लगानीका लागि राम्रो गन्तव्य हो भत्रे समाचार सम्प्रेषण गर्ने र केही महत्वपूर्ण परियोजनाहरुमा वैदेशिक लगानी भित्र्याउने रहेको छ । यसपालीको लगानी सम्मेलनले सरकारले सोचेअनरुपको उपलब्धी हासिल गर्ला या नगर्ला, सो भविष्यकै गर्भमा रहे पनि अहिलेको अवस्थामा सरकारले निजी क्षेत्रलाई समेत विश्वासमा लिई लगानीमैत्री सकारात्मक सन्देश अन्तरर्राष्ट्रिय जगतमा पु¥याउन पहल गर्नु आफैंमा सकारात्मक कुरा हो ।

लगानी सम्मेलनको चर्चा गर्दा सर्वप्रथम देशमा अहिले लगानी सम्मेलन कति आवश्यक थियो भत्रे विषयमा चर्चा गर्नु उचित हुन्छ । सोका लागि देशमा औद्योगिक उत्पादन अपेक्षित दरमा किन वृद्धि हुन सकेन भत्रे हेर्नु पर्ने हुन्छ ।

केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग, नेपाल राष्ट्र बैंक, उद्योग विभाग तथा अर्थ मन्त्रालयले प्रकाशन गरेका विभित्र तथ्याङ्कहरु हेर्दा पछिल्ला वर्षहरुमा नेपालमा औद्योगिक क्षेत्रप्रतिको आकर्षण घटेको देखिँदैन । पछिल्लो वर्षहरुमा ‘उद्योग’को रुपमा उद्योग विभागमा दर्ता भएका संस्थाहरुको लगानी प्रतिवद्धता बढेको छ । बजारमा समग्र कर्जाको ब्याजदर पछिल्लो २ वर्षमा करिब ४ प्रतिशतले बढ्दा पनि बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुले औद्योगिक क्षेत्रमा प्रवाह गरको कर्जामा वार्षिक औसत २० प्रतिशत भन्दा बढीले विस्तार भएको छ । अहिले पनि बैंक तथा वित्तीय संस्थामा औद्योगिक कर्जाको माग कम भएको देखिँदैन ।

नयाँ उद्योगको स्थापना र क्षमता विस्तार भैरहँदा समग्र औद्योगिक क्षेत्रकै उत्पादन क्षमता बढ्दै गइरहेको छ । विभित्र कारणले उद्योगहरुको क्षमता उपयोग, जडित क्षमताको तुलनामा कम रहदा पनि नेपालमा समग्र उत्पादन बढेकै देखिन्छ । यी तथ्यहरुका आधारमा के भत्र सकिन्छ भने अहिलेकै गतिमा उद्योग स्थापना र औद्योगिक लगानी भएर नेपालमा औद्योगिक कूल ग्राहस्थ उत्पादनमा ठूलो फड्को मार्न सम्भव छैन । त्यसैगरी अर्को तथ्य के हो भने नेपाली व्यवसायी र नेपाली वित्तीय क्षेत्रसँग औद्योगिक कुल ग्राहस्थ उत्पादनमा ठूलो फड्को मार्ने गरी थप लगानी गर्ने सामथ्र्य पनि छैन । त्यसो भए एक मात्र विकल्प भनेको ठूलो मात्रामा वैदेशिक लगानी भित्र्याउने र अहिलेको भन्दा बढी उत्पादन क्षमता भएका र वस्तु निर्यात गर्नसक्ने ठूला उद्योगहरु संचालन गर्ने ।

पछिल्लो वर्षहरुमा ‘उद्योग’को रुपमा उद्योग विभागमा दर्ता भएका संस्थाहरुको लगानी प्रतिवद्धता बढेको छ ।

विगतमा राजनीतिक अस्थिरताले नीतिगत अस्थिरतालाई प्रसय दिन्थ्यो । उद्योगहरु उर्जा संकटका कारण निकै कम क्षमतामा संचालन हुन्थे । बन्द हडतालले उत्पादन प्रभावित हुन्थ्यो । श्रम समस्या विकराल थियो । अहिले यी सबै क्षेत्रमा उल्लेख्य सुधार भएको छ । लगानीसम्बन्धी पूर्वाधार विकासमा अझ धेरै काम गर्नुपर्ने भए पनि विगतको तुलनामा लगानीको वातावरणमा उल्लेख्य सुधार आएकै हो । अहिलेको समयमा गरिएको लगानी सम्मेलनले नेपालमा लगानी सम्बन्धमा सकारात्मक सन्देश प्रवाह गर्ने भएकाले माथि उल्लेख गरे अनुसारको ठूलो लगानी आकर्षण गर्न यो आवश्यक थियो ।

नेपालको आर्थिक विकासमा औद्योगिक क्षेत्रको योगदान कम हुनुमा निजी क्षेत्रले स्थापना गरेका उद्योगहरुको उत्पादनको वृद्धिदर कम हुनु मात्र प्रमुख कारण होइन । अर्को मुख्य कारण त सरकारको लगानी कम हुनु नै हो । देशको कुल स्थिर पूँजि निर्माणमा नीजि क्षेत्रको योगदान करीब ७८ प्रतिशत हुँदा सार्वजनिक क्षेत्रको हिस्सा २२ प्रतिशत मात्र रहेको छ । सरकारको योगदान कम हुनुमा विकास बजेट कम हुनु र सोको खर्च कम हुनु प्रमुख कारण हो । सरकारसँग विकास बजेट बढाउन पर्याप्त साधन हुन्थ्यो भने पक्कै पनि सार्वजनिक क्षेत्रका धेरै परियोजनाहरु सरकारले नै संचालन गरिरहेको हुने थियो । सरकारसँग श्रोतको अभाव कै कारण सरकारको दायित्वका धेरै कार्यक्रमहरु सार्वजनिक–निजी साझेदारीमा विगतदेखि नै संचालन हुँदै आइरहेका छन् ।

यो पटक पनि लगानी बोर्ड नेपालले लगानीका लागि सम्भाव्य परियोजना भनी लगानी सम्मेलनमा प्रस्तुत गरेका परियोजनाहरु हेर्दा सरकारले लगानी सम्मेलनलाई सार्वजनिक परियोजनाहरुको निमित्त श्रोत जुटाउने अवसरको रुपमा लिएको छ । लगानी सम्मेलनमा प्रस्तुत गरिएका सरकारी परियोजनाहरु हेर्दा जो कोहीले पनि यही निष्कर्ष निकाल्न सक्दछ । उदाहरणको लागि यस सम्मेलनमा प्रस्तुत गरिएका यातायात पूर्वाधारसँग सम्बन्धित ९ वटा परियोजनाहरु पूर्णरुपमा सरकारी लगानी आवश्यक परियोजनाहरु हुन् ।

सरकारसँग विकास बजेट बढाउन पर्याप्त साधन हुन्थ्यो भने पक्कै पनि सार्वजनिक क्षेत्रका धेरै परियोजनाहरु सरकारले नै संचालन गरिरहेको हुने थियो ।

सडक निर्माण, बस रापिड ट्रान्जिट परियोजना, काठमाडौं मेट्रो परियोजना वा विद्युतीय रेल परियोजना जस्ता परियोजनालाई लगानी सम्मेलनमा प्रस्तुत गर्ने भनेको कसैले सस्तो दरमा ऋण देला र हामी काम गरौंला भत्रे नै हो । अहिलेको हाम्रो अनुभव र लगानी प्रवृति हेर्दा निजी क्षेत्रले नाफा कमाउने उद्देश्यका साथ यस्ता परियोजनामा लगानी गरिहाल्ला भनी कसैले सोचेको छैन होला ।

अतः लगानी सम्मेलनलाई सरकारले वैदेशिक सहयोगको विकल्पको रुपमा लिएको देखिन्छ भने नीजि क्षेत्रले ठूला लगानीकर्ताहरुसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध बनाउने थलोको रुपमा लिएको देख्न सकिन्छ ।


(लेखक नेपाल राष्ट्र बैंकका निर्देशक हुन्)

प्रकाशित मिति : १७ चैत्र २०७५, आइतबार  ५ : ११ बजे

Nepatop

सिरहाको तरेगणामै पुनः हाटबजार सञ्चालन हुँदा किसान खुसी

सिरहा– आफूले उत्पादन गरेको तरकारी बजारसम्म लगेर बिक्रीवितरण गर्न किसान

सन् २०३० सम्ममा संसारकै अग्रपंक्तिमा डिप्रेसन रहने अनुमान

काठमाडौँ– डिप्रेसन भनेको एक प्रकारको प्रमुख मानसिक रोग हो ।

भरतपुर भ्रमण वर्ष : आदिवासी जनजाति सांस्कृतिक तथा व्यापारिक महोत्सव हुँदै

चितवन– भरतपुर भ्रमण वर्ष–२०२४ को अवसर पारेर नेपाल आदिवासी जनजाति

आजको मौसम : हल्का वर्षा र हिमपात हुने

काठमाडौँ– जल तथा मौसम विज्ञान मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले .हाल नेपालमा

आज २०८० साल फागुन २० गते आइतबारको राशिफल

काठमाडौँ– आज २०८० साल फागुन २० गते आइतबार तदनुसार सन्