चीनको शरणमा जानसक्छ म्यानमारको सेना | Khabarhub Khabarhub

चीनको शरणमा जानसक्छ म्यानमारको सेना



देशको शासन व्यवस्था आफ्नो नियन्त्रणमा लिएको म्यानमारको सेनाले छिमेकमा रहेको एकतन्त्रीय शासन प्रणाली भएको देश चीनसँग सम्बन्ध राम्रो बनाउने प्रयास गर्न सक्छ ।

अझ सेनाको कदम पश्चिमा देशले वहिष्कार गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले नाकाबन्दी लगाउने अवस्था सिर्जना भयो भने म्यानमार दक्षिणपूर्वी एसियाली देश चीनसँग थप नजिक हुन सक्नेछ ।

म्यानमारको सेनाले सोमबार शासनसत्ता नियन्त्रणमा लिँदै एक वर्षका लागि देशमा संकटकाल घोषणा गरेको छ । शासन नियन्त्रणसँगै राज्यपरिषद् सल्लाहकार समेत रहेकी नोबल पुरस्कार विजेता प्रजातन्त्रवादी नेतृ आङसाङ सु चीलाई पनि नजरबन्दमा राखिएको छ । सेनाको उक्त कदमलाई पश्चिमा प्रजातन्त्रवादी देशले कडा शब्दमा निन्दा गरेका छन् ।

चीन केही समय म्यानमारको सैन्य सरकारसँग काम गर्न उत्सुक हुनसक्छ । यसो भन्नुका केही आधार छन् । सेनाले हाल निलम्बित अवस्थामा रहेको जलविद्युत, बाँध, म्यानमारको प्राकृतिक ग्यासजस्ता पछिल्लो २० वर्षदेखि अर्थव्यवस्थामा आएको बदलाबमा चीनको प्रभाव रहेको स्वीकार गर्छ । त्यसै कारण पनि सुरुवाती चरणमा सैन्य सरकारसँग सहकार्य गर्न चीन उत्सुक हुन सक्ने बताउँछन् बैंककस्थित चुलुलोङ्कन विश्वविद्यालयका प्रध्यापक थितिन पोङ्सुदिक ।

चीन म्यानमारको सबै मौसमको साथी हो । सेनाले म्यानमारको शासन नियन्त्रणमा लिएर एकतन्त्रीय शासन लागु गर्दा चीनलाई झनै फाइदा पुग्ने पोङ्सुदिक बताउँछन् । कुनै देशको आन्तरिक राजनीतिमा प्रजातान्त्रिक व्यवस्था हुनुपर्ने जस्तो चीनको कुनै बाध्यात्मक शर्त छैन । त्यसैले जुनसुकै शासन व्यवस्था भए पनि त्यसले चीनलाई फरक पर्दैन ।

चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता वाङ वेनबिनले सोमबार आफ्नो देशले म्यानमारको ‘वास्तविक अवस्था’ बुझ्ने प्रयास गरेको बताएका छन् । चीन ‘म्यानमारको मित्रवत’ छिमेकी भएको वेनबिनलाई उद्धृत गर्दै विदेश मन्त्रालयको वेबसाइटमा एक्त कुरा उल्लेख गरिएको छ । उनले भनेका छन्, ‘म्यानमारले देशभित्र देखापरेका सबै राजनीतिक समस्या संवैधानिक र कानूनी हिसाबमा समाधान गर्ने हामीले विश्वास लिएका छौँ ।’

सेनाको सत्ता नियन्त्रण नोभेम्बरमा भएको संसदीय निर्वाचनसँग सम्बन्धित छ । तत्कालीन समयको सत्ता सञ्चालक न्याशनल लिग फर डेमोक्रेसी (एनएलडी)ले सेना समर्थित दल युनियन सोलिडारिटी एन्ड डेभ्लप्मटलाई निर्वाचनमा भारी मतले पराजित गरेको थियो ।

करिब ५० वर्षको सैन्य नियन्त्रणबाट सन् २०११ मा प्रजातान्त्रिक विधिमा म्यानमार प्रवेश गरेको थियो । सन् २०१५ को प्रजातान्त्रिक निर्वाचनबाट सत्तामा आएको सरकारले गराएको चुनाव धाँधली भएको सेनाले आरोप लगाएको थियो ।

चीन र म्यानमार मौलिकरूपमा हालसम्म मिलेरै अघि बढेका देश हुन् । पछिल्लो समय म्यानमारले जापान र अन्य पश्चिमा देशसँगको सम्बन्ध पनि बढाउँदै लगेको थियो । खास गरी देशमा बढ्दै गएको चिनियाँ प्रभाव कम गर्न म्यानमारले अन्य देशसँगको सम्बन्ध प्रगाढ बनाउँदै लगेको थियो ।

म्यानमारमा भएको सत्ता पलटको घटनाप्रति सोमबार नै आफ्नो धारणा सार्वजनिक गर्दै अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडनले ‘उपयुक्त कदम’ चाल्ने बताएका छन् । सम्भावित नाकाबन्दीलाई उनले संकेत गरेका थिए । अस्ट्रेलिया, सिङ्गापुर, बेलायत, युरोपियन युनियन, भारत, जपान लगायतका देशले दक्षिणपूर्वी देशमा देखिएको संकटका विषयमा आआफ्नै हिसाबले चासो व्यक्त गरेका छन् ।

‘प्रजातन्त्रप्रतिको आफ्नो भावनात्मक सम्बन्धका कारण’, पश्चिमा देशले म्यानमारको सैन्य कदमको कडा शब्दमा विरोध गरेको सिङ्गापुरस्थित इन्स्टिच्युट अफ इन्टरन्याशनल अफेर्यसका वरिष्ठ दक्षिणपूर्वी एसिया विज्ञ ओह आइ सन बताउँछन् ।

‘यदि पश्चिमा देशले नाकाबन्दीजस्तो कडा कदम चाल्यो भने सम्भवतः उनीहरूसँग चीनको नजिक नजानुको विकल्प हुने छैन’, प्राध्यापक थितिन पोङ्सुदिक भन्छन् । एक त कूटनीतिक कारण र अर्को देशमा सुरु भएको विकास निर्माणका कामलाई निरन्तरता दिन पनि म्यानमारको सैन्य शासन चीनको नजिक जान सक्छ ।

कु पछि सेनाले अमेरिकासँगको सम्बन्ध कसरी अघि बढाउँछ, त्यो हेर्नुपर्छ । यसको मतलब यदि अमेरिकाले म्यानमारको सैन्य सरकारलाई कस्ने प्रयास गर्‍यो भने ऊ पक्कै पनि चीनको नजिक जाने विषयमा सोच्नेछ ।

सन् २०११ यता थाइल्यान्डलाई पछि पार्दै चीन म्यानमारको सबैभन्दा ठूलो व्यापार साझेदार मुलुक भएको छ । यी दुई मुलुकबीच करीब ५ दशमलव ३ बिलियन अमेरिकी डलर बराबरको प्रतिवर्ष व्यापारिक कारोबार हुन्छ ।

चीनले म्यानमारमा विकास निर्माणलाई आवश्यक पर्ने सामग्री निर्यात गर्छ । म्यानमारबाट खनिज आयात गर्छ । करिब २२ सय किलोमिटरको भूसीमा क्षेत्रले यी दुईबीचको व्यापार सहज बनाएको छ ।

ताइवानस्थित न्याशनल चेङ्ची विश्वविद्यालयमा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विषयका प्राध्यापक हुआङ केई व भन्छन्, ‘कु पछि सेनाले अमेरिकासँगको सम्बन्ध कसरी अघि बढाउँछ, त्यो हेर्नुपर्छ । यसको मतलब यदि अमेरिकाले म्यानमारको सैन्य सरकारलाई कस्ने प्रयास गर्‍यो भने ऊ पक्कै पनि चीनको नजिक जाने विषयमा सोच्नेछ ।’

म्यानमारको व्यापार र लगानीजस्ता आर्थिक गतिविधिले नाकाबन्दी नहुँदा यथावतरूपमा सञ्चालन हुनेछन् । गरिबी निवारण गर्न म्यानमारलाई आर्थिक विकास र सहयोगको आवश्यकता हुन्छ । चीनले म्यानमारलाई आफ्नो युरेसियन रूट अन्तर्गत राखेको छ, जुन क्षेत्रमा उसले ठूलो मात्रामा लगानी गर्दै आएको छ ।

‘म्यानमार र चीनबीच रहेको लामो सीमा सम्बन्ध र चीनको म्यानमारमा ठूलो लगानीका कारण चीन म्यानमारको महत्वपूर्ण आर्थिक साझेदारका रूपमा रहनेछ’ भन्छन् एलिस्टर कुक । कुक एस. राजनाथन अन्तर्राष्ट्रिय अध्ययन केन्द्रमा वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ताका रूपमा कार्यरत छन् ।

चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यीले हालै मात्रै सेनाका कमान्डर मिन आङ हाइङसँग भेट गरेका थिए । उक्त भेटमा विदेशमन्त्री यीले चीनले म्यानमारको सार्वभौमसत्ता रक्षा गर्न सहयोग गर्ने बताएका थिए । म्यानमारको विकासका लागि आवश्यक पर्ने व्यवस्थामा चीनको सहयोग रहने उनले प्रतिबद्धता जनाएका थिए । तिनै हाइङ सेनाले सत्ता नियन्त्रणमा लिएपछि सेनाका नेताका रूपमा रहेका छन् ।

म्यानमारमा सेनासँग सीमा विवाद बढ्यो भने त्यसले चीनसँगको उसको सम्बन्धमा नकारात्मक असर पर्नेछ । उदाहरणका लागि दुवै पक्ष म्यानमारमा रहेको क्यासिनोका कारण विवादमा छन् । उक्त क्यासिनो म्यानमारमा रहे पनि चिनियाँ नागरिकको प्रयोगमा आउने गरेको छ । समस्यामा अंकुश लगाउन चीनले सीमा क्षेत्रमा कडाइ गर्दै आएको छ ।

सेनाले गरेको सत्ता नियन्त्रणसँग म्यानमारको नागरिक सरकार र हिंसामा संलग्न आदिवासी जनजातिबीचको शान्ति प्रक्रिया भङ्ग हुन सक्छ । यस्तो अवस्थामा चिनियाँ सीमामा बस्ने जनजातिको गतिविधिका कारण म्यानमारको सैन्य शासनसँग चीनको सम्बन्ध बिग्रिन सक्ने कुक बताउँछन् ।

(राल्फ जेनिङ्स भ्वाइस अफ अमेरिकाका लागि इस्ट एसिया प्यासिफिक मामिलामा कलम चलाउँछन् । फेब्रुअरी २, २०२१ मा भ्वाइस अफ अमेरिकामा प्रकाशित उनको यो लेख खबरहबका लागि पुरुषोत्तम पौडेलले भावानुवाद गरेका हुन् ।)

 

प्रकाशित मिति : २३ माघ २०७७, शुक्रबार  ८ : १५ बजे

वेस्ट इन्डिजले इंग्ल्याण्डलाई दियो १८१ रनको चुनौती

काठमाडौं – आईसीसी टी-२० विश्वकपको सुपर ८ अन्तर्गत दोस्रो खेलमा

युरोकप २०२४ : स्वीट्जरल्याण्ड र स्कटल्याण्डले खेले बराबरी

काठमाडौं– जर्मनीमा जारी १७औँ संस्करणको युरोकप फुटबल अन्तर्गत दोस्रो चरणको

ट्रयाक खुलेको १८ वर्षपछि कालोपत्र गरिँदै

बागलुङ– बागलुङको जैमिनी नगरपालिकाको केन्द्र कुश्मिसेरा–जैदीछिस्ती ग्रामीण सडक कालोपत्र गर्न

बलिउड गायिका अल्कालाई लागेको दुर्लभ सेन्सरी नर्भ श्रवणशक्ति कस्तो रोग हो ?

९० को दशकदेखि निरन्तर भारतीय संगीतमा छाएर करोडौं श्रोता तथा

पहिरोले बेँसीसहर–चामे सडक अवरुद्ध

लमजुङ– पहिरोका कारण बेँसीसहर–चामे सडक अवरुद्ध भएको छ । अविरल