‘हाइपर टेन्सन’ हुनेलाई ‘ब्रेन स्ट्रोक’ हुनसक्छ « Khabarhub

‘हाइपर टेन्सन’ हुनेलाई ‘ब्रेन स्ट्रोक’ हुनसक्छ

'प्रेसर, सुगर र मुटु रोगीमा धेरै समस्या हुन्छ'



पक्षघात अर्थात् ब्रेन स्ट्रोक हुनु दिमागको कुनै भागमा रक्तसञ्चार बन्द हुनु हो । दिमागमा अक्सिजन तथा पोषक तत्वको कमी हुनाले ब्लड भेसल्स अर्थात् रक्त नलीका बीचमा रगत जम्नाले यसको क्रियामा बाधा पुग्छ । व्यस्त जिन्दगीमा मानसिक तनाव, जीवनशैली, धूम्रपान, मदिरापान, हाई ब्लड प्रेसर, डाइबेटीज, मोटोपन आदिका कारणले ब्रेन स्ट्रोक हुनसक्ने चिकित्सकहरूले बताएका छन् । यसै विषयमा आधारित भएर मेडिसिटी अस्पतालमा कार्यरत न्युरोलोजिष्ट डा. बाबुराम पोखरेलसँग खबरहबका लागि विना न्यौपानेले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंशः

ब्रेन स्ट्रोकलाई हामीले कसरी बुझ्ने ?
हाम्रो ब्रेनमा रगत सञ्चालन हुने पक्रियामा अवरोध भएमा वा रगत सञ्चालन भएको नशा फुटेर रगत जम्नु स्ट्रोक भन्छौँ ।

स्ट्रोक किन हुन्छ ?
सामान्यतया दुई प्रकारका स्ट्रोक हुन्छन् । पहिलो स्ट्रोक भनेको रगत सञ्चालन नपुगेर हुने हो त्यसलाई स्केमिक स्ट्रोक भनिन्छ । ७० देखि ८२ प्रतिशत मानिसमा यो हुन्छ । अर्को ब्रेनको नशा फुटेर हुनेलाई हेमोरेजीक स्ट्रोक भनिन्छ ।

स्केमिक स्ट्रोक के कारणले हुन्छ ?
मान्छेको उमेर बढ्दै जाँदा पुरुषहरू जसलाई प्रेसर, सुगर मुटुको समस्या, भएको छ भने उनीहरूमा धेरै हुन्छ । २० देखि ३० प्रतिशत बिरामीमा जाँच गर्दा यही कारणले भएको भनेर थाहा पाउन सक्दैनौँ । अधिकांश ६० देखि ७० प्रतिशतमा प्रेसर, धूम्रपानको कारणले हुन्छ।

यो समस्या युवा पुस्तामा के कारणले बढेको छ ?
पहिला यो वृद्धमा हुने भनेर बुझिन्थ्यो । अहिले यो युवाहरूमा पनि भएको छ । यो ४५ वर्ष मुनिकोलाई भयो भने हामी योङस्ट्रोक भन्छौँ । त्यसमा सबै भन्दा बढी कारण हाइपो टेन्सन धूम्रपान, ब्लड आफै बाक्लो हुने र सही रूपमा सञ्चालन नहुने हुन्छ । नेपालमा प्रेसर र सुगर भएको कारणले धेरै औषधि खाने हुँदा पनि यो समस्या देखिन्छ ।

दुर्घटना हुँदा पनि स्ट्रोक हुन्छ ?
दुर्घटना हुँदा भएकोलाई हामी स्ट्रोकमा राख्दैनौँ । त्यसलाई ट्रमाटिक ब्रेन इन्जोरी भन्छौँ । तर स्ट्रोक भएर दुर्घटना हुनु चाहिँ अर्को नै हो ।

स्ट्रोक भए पछि के गर्ने ?
स्ट्रोकको १९९५ देखि विश्वमा र नेपालमा २०१५ देखि राम्रो उपचारको विकास भएको छ । एउटा तीव्र स्ट्रोक हेरचाह भन्ने हुन्छ त्यसमा स्ट्रोक भएको तत्काल चार घण्टा भित्र अस्पताल आउनु भयो भने हामीले थम्बलाइसिस् भन्ने एउटा औषधि प्रयोग गर्छौ । त्यो औषधिले ब्लक भएको नशालाई फुटाउँछ र रगत सञ्चालन हुन्छ । स्ट्रोक ब्लक छ भने त्यसमा हामीले सानो नशा र ठूलो नशा कुन ब्लक भएको हो त त्यो हेर्नु पर्दछ र ठूलो नशा ब्लक भएको छ भने हामीले तार राखेर नशा खोल्छौँ त्यसलाई हामी थ्रोम्बोटोमी भन्छौँ । अहिले यो नेपालमा नै गर्न सकिन्छ । अहिले नेपालको स्ट्रोकको उपचारमा थ्रोम्बेटिमी र थ्रम्बलाइसिस् दुवै छन् । जिन्दगी भर हिँड्न नसक्ने, हात घोडा नचल्नेलाई यसले मद्दत गरेको हुन्छ ।

समयमा अस्पताल पुगेर त्यो इन्जेक्सनले काम गरेन भने के हुन्छ ?
औषधिले काम गर्याे वा गरेन भने हामीले पहिला नै बिरामीको आफन्तलाई भनेको हुन्छौँ कि ९० दिनमा आफै हिँड्न सक्छ । तत्काल केही नदेखिए पछि ९० दिनमा देखिन्छ । त्यो औषधि प्रयोग गर्दा ब्लीडिङ हुने समस्या हुन्छ । यो विश्वका सबै ठाउँमा सबै मान्छेमा हुनसक्छ त्यसैले आँतिनु हुँदैन । सिटी स्क्यान भएको ठाउँमा यो गर्न सकिन्छ । हामी काठमाडौँमा बसेर नै नेपालका जुन सुकै कुनामा भएका बिरामीलाई थ्रम्बोलाइसिस् गर्नलाई सहयोग गर्न सक्छौँ ।

स्ट्रोकको उपचार नेपालको कुन कुन अस्पतालमा हुन्छ ?
यसको लागि एउटा स्ट्रोक रेडी सेन्टर हुन्छ । त्यसमा थ्रोम्बेटिमी र थ्रम्बलाइसिस् दुवै हुन्छ । स्ट्रोकको उपचार नै नहुने अस्पताल चाहिँ धेरै छन् । जहाँ इको इस्पेन्डिस्टडिज मात्र दिइन्छ । स्ट्रोक रेडी सेन्टरमा सम्बन्धित उपचार गर्ने काठमाडौँमा ५ देखि ७ वटा मात्र छन् । स्ट्रोक हुँदा अझै पनि नेपालमा समस्या नै छ । त्यसको लागि हामीले सरकार सामु सहयोग गराउन प्रयासहरू गरिरहेका छौँ ।

समयभन्दा पछाडि अस्पताल आउँदा बिरामीको अवस्था कस्तो हुन्छ ?
५ घण्टा पछि हामीले थ्रम्बलाईसिस्हरु प्रयोग गर्दैनौँ । ब्रेनको रगत जाने नशालाई कति घुमाएर हेर्न सकिन्छ भनेर एउटा कार्यात्मक विश्लेषण गर्नु पर्दछ । रिभर सिभिलिटी हेरेपछि मात्र हामीले त्यसलाई थ्रम्बलाईसिस् गर्ने नगर्ने भनेर थाहा पाउँछौँ । त्यसैले साढे चार घण्टापछि जहाँ एमआरआईको उपलब्धता छैन त्यहाँ थ्रम्बलाईसिस् गर्नु भनेर हामीले सुझाव दिँदैनौँ ।

साढे चार घण्टामा इन्जेक्सन लगाएपछि केही समस्या हुन्छ कि ?
ब्लक भएको भाग खोल्दा त्यो पगाल्नु पर्याे त्यसले गर्दा रगत बग्न सक्छ ।

एक पटक स्ट्रोक भएर निको भएपछि पछाडि फेरि हुने सम्भावना कति हुन्छ ?
स्ट्रोक हुने सम्भावना त हुन्छ । तर त्यसको लागि सेकेण्डरी प्रिभेन्सन् अपनाउनु पर्छ त्यो बिरामीमा स्ट्रोक हुने रोगहरू जस्तोः मुटुको समस्या,सुगर,रक्तचापलाई जाँचेर उपचार गर्याे भने स्ट्रोक हुने चान्स कम हुन्छ ।

एक पटक स्ट्रोक भएपछि कति समयसम्म कुनै समस्या आउँदैन ?
त्यसको समय छैन, एक पटक स्ट्रोक भए पछि अर्को पटक नआउन सबै रोगहरूलाई सही गराउनु पर्दछ ।

यो वंशाणुगत हुन्छ ?
कुनै अवस्थामा वंशाणुगत हुनसक्छ । जस्तो परिवारमा एक जनामा भयो भने अन्य परिवारका सदस्यमा पनि चिन्ता छाउँछ । त्यसैले हाइपर टेन्सन हटाउनु पर्याे ।

यस्तो समस्या नआओस् भनेर के गर्ने ?
धूम्रपान नगर्ने, मुटुको धड्कन सही गलत भएको थाहा पाउने, व्यायाम गर्ने, पहिला स्ट्रोक हुन नै नदिने, स्ट्रोक भएको अवस्थामा अस्पतालमा गएर सल्लाह सुझाव लिन सकिन्छ र समयमा उपचार हुन्छ ।

(प्रस्तुति : पुष्पाञ्जली बस्नेत)

प्रकाशित मिति : २३ मंसिर २०७९, शुक्रबार  ७ : १८ बजे

जग्गा बाँझो नराख्नेलाई नगरपालिकाद्वारा अनुदान

तनहुँ– भिमाद नगरपालिकाले बाँझो जग्गामा उत्पादन गर्नेलाई अनुदान उपलब्ध गराउने

शिक्षामा सुधारमार्फत् समृद्धिको जग बसाल्छौँ : प्रधानमन्त्री प्रचण्ड

काठमाडौँ– प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले शिक्षामा सुधार गरेर मात्र समृद्धि

राजनीतिमा रवि कच्चा खेलाडी हुन् जस्तो लाग्यो

काठमाडौँ : नेपाली राजनीति यतिबेला फरक दृश्यका साथ अगाडि बढिरहेको

नेपाल एयरलाइन्सका टिकट अनलाइनबाटै काट्न सकिने

काठमाडौँ– नेपाल वायुसेवा निगमले अनलाइनबाट टिकट काट्ने व्यवस्था सुरु गरेको

नेता घनश्याम भुसाल अस्पतालमा भर्ना 

काठमाडौँ– नेकपा एकीकृत समाजवादीका नेता घनश्याम भुसाल कार चलाउँदा चलाउँदै