व्यापार घाटा २० अर्ब पुग्छ भनेर चर्चा भइरहेको छ । तर, मेरो अनुमान १५ अर्ब पुग्ला भन्ने छ । आजको मुख्य मुद्दा भनेको विदेशी मुद्रा सन्चिती कम हुनु हो । यसलाई मैंले दुई कोणबाट हेरेको छु । एउटा इन्धन र अर्काे खाद्यान्न । साढे ३ खर्बको खाद्यान्न हामीले आयात गर्छौँ । यो दुबैलाई मात्र केन्द्रित गरेर जाने हो भने विद्युत हामीले भारतलाई चार रुपैयाँ युनिटमा बेच्छौँ भन्ने कुरा आयो ।

भारतमा प्रति घरले गर्मीमा ९० युनिट महिनामा प्रयोग गर्दा रहेछन् । हाम्रो यहाँ अध्ययन गर्दा झन्डै ७०/७० युनिट लाग्ने रहेछ । यदि हामीले १०० युुनिटमा पनि ५० प्रतिशत जस्तो ४ रुपैयाँको ठाउँमा हाम्रो नेपालीलाई नै दिने हो भने उनीहरूले ५०० रुपैयाँ तिर्छन् । साधारण आम्दानी भएको व्यक्तिले पनि दाउरा बाल्दा होस् या ग्यास बाल्दा होस् १००० देखि १५०० खाना पकाउनमा खर्च भइहाल्छ । त्यसकारण हाम्रो भान्सामा इन्डेक्सन प्रयोग गर्न सक्यौँ भने ग्यास आयात कम हुन्छ ।

असार मसान्तसम्मलाई राष्ट्र बैंकले एलसी गाडी आयात रोके पनि विद्युतीय सवारी रोक्न भएन । भारतबाट झन्डै डेढ खर्ब बराबरको डिजेल आयात गर्दा रहेछौँ । ग्यास र पेट्रोलको १ खर्ब जति हुन्छ भने डेड खर्ब बराबरको डिजेल हुन्छ । खाद्यान्नको कुरामा हामी केमा सक्षम छौँ ? स्थानीय उद्योगहरूमा ८० प्रतिशत स्टेज हामीसँग छ ।

स्थानीय प्रविधिलाई प्रयोग गरेर, सरकारले नीति, नियम बनाएर ध्यानकेन्द्रित गर्ने हो भने ३४ हजार लगभग सहकारीलाई प्रयोग गर्न सक्छौँ । अर्काे रेमिटेन्सबाट पैसा मात्र ट्रान्फर नगरेर उताको विद्युतीय प्रविधि ट्रान्फर गरेर हामी कहाँ प्रयोग गराउन पर्‍यो। किनकि धेरै दक्ष/अदक्ष मान्छेहरू बाहिर गएका छन् । तर उनीहरूले त्यहाँको प्रविधि क्षमता यहाँ आएर प्रयोग गरे अवश्य उत्पादन बढ्छ । यसले पनि व्यापार घाटालाई घटाउन सक्छ ।

समस्यालाई एउटा अवसरको रूपमा लिनु पर्दछ । जस्तो कोभिडको कारणले शिक्षा क्षेत्रमा अनलाईन कक्षा एकदम चल्यो । सुरुमा के हो, के हो जस्तो भएको थियो । तर अहिले मान्छेहरू त्यसमा परिचित भइसके । राष्ट्र बैंकको नियमअनुसार असार मसान्तसम्म छोटो समयका लागि रोकोको हो । विदेशी मुद्रा आउने स्रोतहरू के के हुन् ? त्यो हिसाब गरेर अनुमान गरेपछि छोटो समयमा भन्दा पनि अल्पकालीन रू विदेशी मुद्रा जम्मा गर्न सक्यौ भने केही सहज हुन्छ ।

प्रत्येक सरकारले उत्पादन वृद्धिमा जोड दिने हो भने पनि केही सहज हुनसक्छ । सुरुमा अतिआवश्यक चिज पुगोस् । त्यसपछि एड्भान्स् विकास गरौंला । कुनै पनि राजनीतिक पार्टी होस्, विचार होस्, वुुद्धिजीवीहरूको एउटा टिम बनाएर सल्लाह लिएर अगाडि जाँदा ‘कलेक्टिभ आइडिया’ हुन्छ ।

आफ्नो पक्षको मात्र लिँदा त्यति ज्ञानहरू नआउन सक्छ । समग्रमा साच्चै अगाडि बडाउने हो भने एउटा स्लोगन नै बनाउन पर्द । नेपाली बन, नेपाली किन, ‘नेपाली बाई नेपाली’ भनेर जानु पर्छ ।

(खबरहबद्वारा आयोजित ‘अहिलेको आर्थिक संकट र समाधानको उपाय’ विषयक अन्तर्क्रिया कार्यक्रममा विश्लेषक जितेन्द्र उपाध्यायले राखेको धारणाको सम्पादित अंश, प्रस्तुति : पुष्पाञ्जली बस्नेत)