धर्मनिरपेक्षताको पर्व क्रिसमसको ऐतिहासिकता | Khabarhub Khabarhub

धर्मनिरपेक्षताको पर्व क्रिसमसको ऐतिहासिकता


१० पुस २०७९, आइतबार  

पढ्न लाग्ने समय : 4 मिनेट


189
Shares
  • change font
  • change font
  • change font

क्रिसमस अर्थात् येशूको जन्मको उत्सव । क्रिसमस आइतबार, डिसेम्बर २५ मा मनाइदैछ। अंग्रेजी शब्द क्रिसमस (ख्रीष्टको बडादिन) । पहिलेको शब्द युल जर्मनिक जोल वा एङ्ग्लो-स्याक्सन जियोलबाट आएको देखिन्छ, जसले जाडो संक्रांतिको पर्वलाई जनाउँछ। अन्य भाषाहरूमा मिल्दोजुल्दो शब्दहरू- स्पेनिशमा नाभिडाड, इटालियनमा नताले, फ्रान्सेलीमा नोएल -सबैले जन्मजाततालाई जनाउँछ । जर्मन शब्द Weihnachten ले ‘पवित्र रात’ लाई जनाउँछ ।

२० औं शताब्दीको प्रारम्भदेखि क्रिसमस इसाई तथा गैर-इसाईहरुको पनि पर्वको रूपमा विकसित हुन पुग्यो । क्रिसमसमा सान्ता क्लज , क्रिसमस ट्री तथा उपहारहरुको आदानप्रदान गर्ने प्रचलन विश्वव्यापी रूपमा साझा बन्दै गइरहेको छ । जसले धर्मनिरपेक्षताका मर्मलाई संस्थागत गर्न बल पुर्‍याएको देखिन्छ ।

युरोप र उत्तरी अमेरिकाभन्दा बाहिर इसाई धर्मको फैलावटसँगै, क्रिसमसको उत्सव गैर-पश्चिमी संसारका समाजहरूमा ह्वात्तै हस्तान्तरण भयो । यस अघि मानिसहरूले इसाई धर्मलाई पश्चिमाको धर्म र सांस्कृतिक कलाकृतिको विखण्डनका रूपमा उजागर गर्ने गर्दथे । भारतका केही भागहरूमा सदाबहार क्रिसमस रूखलाई आँपको रूख वा बाँसको रूखले प्रतिस्थापन गरेको छ, र घरहरू आँपका पातहरू र कागजका ताराहरूले सजाइन्छन् ।

जापानमा मुख्यतया शिन्टो र बौद्ध देशहरुमा पनि क्रिसमस रूखहरू र सजावटहरू ‘रुडोल्फ द रेड-नोस्ड रेनडियर’ वा ‘ह्वी’ जस्ता क्रिसमस गीतहरू गाउने गर्दछन् । अंग्रेजी ‘क्रिसमस क्यारोल’ हरूमा ‘हेयर वी कम ए-वासेलिङ्ग’ वा ‘डेक द हल’ हरुमार्फत् चरित्र चित्रण गरिन्छ । यो क्रिसमस कार्डहरू पठाउने अभ्यासमा पनि देख्न सकिन्छ, जुन १९ औं शताब्दीमा इङ्गल्याण्डमा सुरु भएको थियो ।

यसबाहेक अस्ट्रिया, जर्मनी जस्ता देशहरूमा, क्रिश्चियन चाड र पारिवारिक छुट्टी बीचको सम्बन्धलाई जोड्न क्राइस्ट चाइल्ड समेत बनाइन्छ । केही युरोपेली देशहरूमा सेन्ट निकोलस मार्फत् आफ्नो पर्वको दिन (डिसेम्बर ६) मा बच्चाहरूलाई मिठाई र अन्य उपहारहरू ल्याएर दिने चलन छ ।

उत्तरी अमेरिकामा इसाई सन्त निकोलसको पूर्व-क्रिसमसको भूमिका ‘सेन्ट निकोलसको भ्रमण’ वा ‘क्रिसमस अघिको रात’ कविताको प्रभावमा सान्ता क्लॉज परिवारको लागि क्रिसमस उपहारको स्रोतको रूपमा विकसित भयो । अस्ट्रेलियामा मानिसहरू क्रिसमस क्यारोलको खुला-एयर कन्सर्टमा उपस्थित हुन्छन् र समुद्र तटमा क्रिसमसको खाना खान्छन्, सान्ता क्लॉजले रातो स्विमिङ ट्रंकका साथै सेतो दाह्री लगाउँछन्।

ऐतिहासिकता

प्रारम्भिक ईसाई समुदायले येशूको जन्म मितिको पहिचान र त्यो घटनाको धार्मिक उत्सवको बीचमा भिन्नता देखायो । विशेषगरी, ईसाई धर्मको पहिलो दुई शताब्दीको दौरान येशूको जन्मदिनको मान्यताको कडा विरोध थियो । डिसेम्बर २५ नै येशूको जन्म मिति कतै स्पष्ट छैन । नयाँ नियमले यस सम्बन्धमा कुनै सुराक प्रदान गर्दैन । डिसेम्बर २५ लाई पहिलो पटक सन् २२१ मा सेक्सटस जुलियस अफ्रिकानसद्वारा येशूको जन्म मितिको रूपमा पहिचान गरिएको थियो र पछि विश्वव्यापी रूपमा स्वीकृत भयो । डिसेम्बर २५ लाई (सोलिस इनभिक्टी नाटी अर्थात् अपराजित सूर्यको जन्मको दिन) को ईसाईकरण गरिएको थियो ।

रोमन साम्राज्यले लोकप्रिय बिदाको रूपमा सूर्यको पुनरुत्थान गरी जाडोलाई हटाउने र वसन्त सँगसगै गर्मीको पुनर्जन्मको घोषणाको प्रतीकको रूपमा जाडो सक्रांति मनाउने डिसेम्बर २५ लाई येशूको जन्म मितिको रूपमा स्वीकार गरिसकेपछि इसाई लेखकहरूले बारम्बार सूर्यको पुनर्जन्म र पुत्रको जन्म बीचको सम्बन्धलाई जोड दिए ।

दोस्रो, डिसेम्बर २५ लाई पहिलेको तर्कले येशूको जन्म मिति बन्यो जसले वसन्तलाई संसारको सृष्टिको मिति र सृष्टिको चौथो दिनको रूपमा पहिचान गरेको थियो । जब प्रकाशको सृष्टि भयो, येशूको दिनको रूपमा गर्भाधान (यानी, मार्च २५) को नौ महिना पछि अर्थात् डिसेम्बर २५ मा येशूको जन्ममिति भयो । ९ औं शताब्दीमा क्रिसमसलाई एक विशेष लिटुरीसँग व्यापक रूपमा मनाउन थालियो तर गुड फ्राइडे वा इस्टर, अन्य दुई प्रमुख ईसाई छुट्टिहरूलाई धार्मिक महत्त्व प्राप्त भएन । रोमन क्याथोलिक चर्चहरूले मध्यरातमा पहिलो क्रिसमस सामूहिक उत्सव मनाउँछन्, र प्रोटेस्टेन्ट गिर्जाघरहरूले डिसेम्बर २४ को साँझ मैनबत्तीहरू राख्ने गर्दछन् ।

कुनै पनि समसामयिक क्रिसमस प्रथाहरूको उत्पत्ति धर्मशास्त्रीय वा धार्मिक मान्यताहरूमा छैन, र धेरैजसो हालको मितिका हुन् । पुनर्जागरण मानवतावादी सेबास्टियन ब्रान्टले दास नरेनस्चिफ (१४९४  द शिप अफ फूल्स) मा घरहरूमा देवदारको रुखका हाँगाहरू राख्ने चलन रेकर्ड गरे ।

यद्यपि क्रिसमस रूखको परम्पराको सटीक मिति र उत्पत्तिको बारेमा केही अनिश्चितता छ, यो देखिन्छ कि स्याउले सजाइएको रूखहरू पहिलो पटक सन् १६०५ मा स्ट्रासबर्गमा चिनिन्थ्यो । त्यस्ता रूखहरूमा मैनबत्तीको पहिलो प्रयोग सन् १६११ मा एक साइलेसियन डचेसद्वारा रेकर्ड गरिएको थियो ।

एडभेन्ट माला – आगन्तुकको शाखाबाट बनेको, चारवटा मैनबत्तीहरू आगमनको मौसमको चार आइतवारलाई जनाउने – अझ हालैको मूल हो, विशेष गरी उत्तर अमेरिकामा । १९औं शताब्दीमा सुरु भएको तर १६ औं शताब्दीमा जरा भएको प्रचलनमा मूलतः २४ वटा मैनबत्तीहरू (क्रिसमसको २४ दिन अघि, डिसेम्बर १ देखि सुरु हुने) माला चढाउने चलन थियो, तर मालामा यति धेरै मैनबत्ती राख्नुको अप्ठ्यारोले संख्या घट्यो । एक समान चलन भनेको एडभेन्ट क्यालेन्डर हो, जसले २४ ओपनिङ प्रदान गर्दछ, जुन डिसेम्बर १ देखि हरेक दिन खोलिनेछ ।

परम्परा अनुसार, क्यालेन्डर १९औं शताब्दीमा म्युनिख गृहिणीद्वारा सिर्जना गरिएको थियो । पहिलो व्यावसायिक क्यालेन्डरहरू सन् १८५१ मा जर्मनीमा छापिएको थियो । १८औं शताब्दीको अन्त्यतिर परिवारका सदस्यहरूलाई उपहार दिने प्रचलन राम्रोसँग स्थापित भयो । धर्मशास्त्रीय रूपमा, चाडको दिनले इसाईहरूलाई मानवजातिलाई येशूको वरदानको सम्झना गराउँदछ जस्तै बुद्धिमानी पुरुषहरू बेथलेहेममा आउँदा क्रिसमसको कुनै न कुनै रूपमा उपहार दिनेसँग सम्बन्धित थियो भनेर सुझाव दियो ।

१७ औं शताब्दीको प्रारम्भमा, धार्मिक सुधारको लहरले युरोपमा क्रिसमस मनाउने तरिका परिवर्तन गर्यो। जब ओलिभर क्रमवेल र उनको प्युरिटन सेनाहरूले सन् १६४५ मा इङ्गल्याण्डलाई कब्जा गरे, तिनीहरूले क्रिसमस रद्द गरे। जनचाहना अनुसार चार्ल्स द्वितीय सिंहासनमा पुनर्स्थापित भएका थिए । अंग्रेजी पृथकतावादीहरू जो सन् १६२० मा अमेरिका आएका थिए, तिनीहरूको प्युरिटन विश्वासमा क्रमवेल भन्दा पनि बढी रूढीवादी थिए । नतिजाको रूपमा क्रिसमस प्रारम्भिक अमेरिकामा छुट्टी थिएन । सन् १६५९ देखि १६८१ सम्म, क्रिसमसको उत्सव वास्तवमा बोस्टनमा गैरकानूनी थियो । क्रिसमसको भावना देखाउने जो कोहीलाई पाँच शिलिंग जरिवाना गरिएको थियो । यसको विपरित, जेम्सटाउन बस्तीमा, कप्तान जोन स्मिथले रिपोर्ट गरे कि क्रिसमसमा सबैले रमाइलो गर्यो र कुनै घटना बिना नै बित्यो । अमेरिकी क्रान्ति पछि पनि वास्तवमा, क्रिसमसलाई २६ जुन १८७० सम्म संघीय छुट्टी घोषणा गरिएको थिएन ।

इसाई धर्मको प्रारम्भिक वर्षहरूमा, इस्टर मुख्य छुट्टी थियोस येशूको जन्म मनाइएन । चौथो शताब्दीमा, चर्चका अधिकारीहरूले येशूको जन्मलाई छुट्टीको रूपमा स्थापित गर्ने निर्णय गरे । पोप जुलियस प्रथमले डिसेम्बर २५ रोजे । यो सामान्यतया विश्वास गरिन्छ कि चर्चले मूर्तिपूजक शटर्नालिया पर्वको परम्पराहरू अपनाउन र अवशोषित गर्ने प्रयासमा यो मिति रोजेको हो ।

पहिले जन्मको पर्व भनिन्छ, यो चलन सन् ४३२सम्म इजिप्टमा र छैठौं शताब्दीको अन्त्यमा इङ्गल्याण्डमा फैलियो । परम्परागत शीतकालीन सक्रांति उत्सवहरू जस्तै क्रिसमसलाई एकै समयमा राखेर, चर्चका नेताहरूले क्रिसमसलाई लोकप्रिय रूपमा अँगाल्ने सम्भावना बढाए, तर यसलाई कसरी मनाइन्छ भनेर निर्देशन दिने क्षमता त्यागे । मध्य युगमा, ईसाई धर्मले प्रायः मूर्तिपूजक धर्मलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो । क्रिसमसमा, विश्वासीहरू चर्चमा उपस्थित भए, त्यसपछि आजको मार्डी ग्रास जस्तै मादक पदार्थ, कार्निभल जस्तो वातावरणमा रोमाञ्चक रूपमा मनाइयो ।

प्रकाशित मिति : १० पुस २०७९, आइतबार  ५ : ०२ बजे

युभेन्टसको प्रशिक्षक बने थियागो मोटा

काठमाडौं- थियागो मोटा इटालीयन क्लब युभेन्टसको मुख्य प्रशिक्षक नियुक्त भएका

ब्रिटिस एयरवेजको विमान ९ घण्टाको उडानपछि पुन: लण्डन फर्कियो, यात्रु सुरक्षित

काठमाडौं- ब्रिटिस एयरवेजको एउटा उडान ९ घण्टाको यात्रापछि त्यही ठाउँमा

सर्वोच्चका न्यायाधीश भट्टराईले आजदेखि अनिवार्य अवकाश पाउँदै

काठमाडौं– सर्वोच्चका न्यायाधीश डा. आनन्दमोहन भट्टराईले शुक्रबारदेखि अवकाश पाउँदैछन्। सर्वोच्च

अमेरिकी क्रिकेटलाई चर्चामा ल्याउने दुई भारतीय

सौरभ नेत्रवालकरले सुपर ओभरमा गरेको सनसनीपूर्ण प्रदर्शनले अमेरिकाले पाकिस्तानलाई हरायो।

सरकारले सेनालाई घरजग्गा भाडामा दिएपछि स्थानीय आक्रोशित

काठमाडौँ– पाकिस्तान अधिनस्थ गिल्गिट बाल्टिस्तानमा सरकारले सेनालाई घरजग्गा भाडामा दिएपछि