राज्यले भर गरेका हनुमान साहु  | Khabarhub Khabarhub

राज्यले भर गरेका हनुमान साहु 



३८ वर्षका हनुमान साहुले एक्कासि स्वेच्छिक देहत्यागको घोषणा गरे । उनले परिवारका सबै सदस्यलाई बोलाएर आफ्नो अन्त्येष्टिको विधिविधानसाथ तारतम्य मिलाउन उर्दी लगाए । हट्टाकट्टा परिवारका अभिभावकले अन्त्यको भविष्यवाणी गरेपछि परिवारमा हलचल मच्चियो । तत्काल चिकित्सक बोलाइयो । चिकित्सकले आवश्यक परीक्षण गरे । अहँ, कतै स्वास्थ्य समस्या देखिएन । बरु उनीहरूले ‘आत्तिएर’ यस्तो समस्या देखिएको निर्क्योल सुनाए । हनुमान साहु अन्तिम इच्छामा डगमगाएनन् । उनकै करबलमा आर्यघाट लगियो ।

यो खबर त्यसबेलाका शासक राणाको कानमा पर्‍यो । राज्यले भर गरेका उद्यमी भएकाले तत्काल राणाका ठूलाबडा आर्यघाट पुगे । राणाहरूले उल्टै थप उपचार गर्ने ढाडस दिन थाले । यी तमाम दृश्यबाट आजित हनुमान साहुले कालोपाटी मगाएर लेखे– ‘मेरो अन्त्येष्टिका सम्पूर्ण प्रक्रिया पूरा गर्नू, नत्र म श्राप दिन्छु ।’ सत्यमा अडिग हनुमान साहुको चेतावनीपछि उनकै इच्छामा पण्डित बोलाएर दान, दातव्य मिलाइयो । धार्मिक प्रक्रिया समाप्त भएलगत्तै नमस्कार गर्दै ‘आज म यस संसारबाट बिदा लिन्छु’ भनी सधैँका लागि आँखा बन्द गरे ।

आजभन्दा आठ दशकअघिको हनुमान साहुको जीवन कथा त्यसयताको चौथो पुस्ताको मुखारविन्द छ । उनी मारवाडी समुदायका हुन् । यद्यपि समाजले दिएको स्वीकृतिसँगै देशकै विशिष्ट अनि भरलाग्दा साहु बने । उद्यमी भएपनि राजश्व र देवश्वप्रति समर्पित धर्म हनुमान साहुको यश कीर्तिमानी बन्यो । यतिबेला नाति-पनाति पुस्ताले व्यापार धानिरहँदा उनीहरु ‘हनुमान साहु’कै सम्बोधनबाट आफ्नो भविष्यको लक्ष्मण रेखा कोरिरहेका छन् ।

आफ्ना जिजुबाजेको नाम कोसेढुंगा सरह स्थापित भएकोमा गौरव मानेका ती सन्तति भन्छन्– ‘हामी अत्यन्त गौरवान्वित छौँ । आखिर उहाँकै सृष्टिबाट हामीले पाएको प्रसाद त हो । हाम्रो त यसमा कुनै लगानी छैन । बाजे, जिजुबाजे नै हाम्रो परिवारको मियो हो । धन त धेरैले कमाएका छन्, तर त्यो सामाजिक प्रतिष्ठा मित्तल परिवारको खास पूँजी हो ।’

काठमाडौँको नेवार समुदायको घनाबस्ती रहेको असनको वटुमा अहिले पनि हनुमान साहुको पसल छ । हनुमान साहुका चार छोरा दिवंगत भइसकेका छन् । कतै नाति त कतै पनाति पुस्ताले व्यापार सम्हालिरहेका छन् । हनुमान साहुका साइँला सन्तान उद्योग वाणिज्य संघको संस्थापक अध्यक्ष रहेका बनवारीलाल मित्तलको समेत आठ वर्षअघि यस संसारबाट चोला उठेपछि अब त्यो विरासत नाति, पनातिको हातमा पुगेको हो ।

बनवारीलाल मारवाडी समुदायका ती अनुपम पात्र हुन्, जसले उद्योग व्यवसाय छोडेर निर्माण व्यवसाय, हाइड्रोपावर र हवाई उडान क्षेत्रमा आफ्नो लगानी विस्तार गरेका थिए । उनले स्थापना गरेको मित्तल कन्स्ट्रक्सन प्रालिले २०१३ सालदेखि नेपालमा सडक, नहरलगायतका पूर्वाधार निर्माण थालेको थियो । जिरी–लामोसाँघु, बालाजु–त्रिशूली, सुर्खेत–कोहलपुर सडक निर्माण यसै कम्पनीले गरेको थियो । रसुवाको धुन्चेदेखी स्यापु्रmबेँसी जाने सडक, कुलेखानी दोस्रो, पश्चिम गण्डक नहर, देवीघाट हाइड्रोपावर, भैरहवा–लुम्बिनी ग्राउन्डवाटर, बाग्मती सिँचाई आयोजना सम्पन्न गरेको थियो । हेलिकोप्टर सेवाबाट सुरु श्री एयरलाइन्सका जेट इन्जिनका जहाज हवाई सेवाका सारथी बनेका छन् । बनवारीलालका सन्तान सुधीर मित्तलले बाउको विरासत धानेका छन् ।

हनुमान साहुका बाउ, बराजु झण्डै दुईसय वर्षअघि राजस्थानबाट व्यापारको सिलसिलामा नेपाल आएका थिए । हनुमान प्रसादले चलाएको कपडा पसलमा अहिले पनि मानिसको भीड लाग्छ । मानिसको घुइँचो लाग्ने अरुका सडक गल्लीका पसलमा चरोमुसो देखिँदैन तर गल्लीभित्रको अनकन्टारको दुई-तीन तलामाथिको पसल खचाखच हुन्छ । त्यस ठाउँमा सामान्यभन्दा सामान्य मानिस हनुमान साहुको पसलसँग परिचित छन् ।

कपडा पसल चलाइरहेका महेश मित्तल आफूलाई सबैले हनुमान साहु भनेर सम्बोधन गर्ने गरेको बताउँछन् । उनी भन्छन्– ‘मेरो नामले त परिवारका सदस्यले मात्र चिन्छन् । मलाई त यसैमा अभूतपूर्व गौरव छ ।’ अर्का नाति पवन मित्तलले सिमेन्ट उद्योगमा लगानी गरेका छन् । त्यसबाहेक समाजसेवामा मित्तल परिवारको गौरवपूर्ण उपस्थिति रहेको छ । अर्का नाति शिव मित्तलले केही वर्षअघि यस धर्तीबाट बिदा लिए ।

हनुमान साहुले आर्जेको व्यावसायिक सफलता अहिलेको निजीक्षेत्रकै लागि मिथक बनेको छ । साँच्चै भन्ने हो भने सरकारी नजरमा निजीक्षेत्र भनेकै हनुमान साहु थिए । हनुमान साहु राजश्व, देवश्वप्रति सजग थिए । एकपटक नून हाहाकार भयो । राज्यको संयन्त्रले काम गर्न सकेन । त्यतिबेला तिनै हनुमान साहुले देशभरिकै नूनको व्यापार हातमा लिएर आफ्नो अलौकिक क्षमता प्रमाणित गरे । यसैगरी कति समय त आयल निगमले गर्दै आएको पेट्रोलियमको काम पनि उनले सकुशल धानेका थिए ।

राज्य हितलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेर मात्र हनुमान साहु फाइदाको कल्पना गर्थे । कमाएको पैसा धार्मिक र सामाजिक काममा मन खोलेर खर्चिन्थे । हनुमान साहुको ख्याती बढ्नु पछाडिको रहस्य उनको इमान नै हो । पैसा हुने, नहुने जोसुकैको व्यवहार टार्नुलाई नित्य कर्मपथ बनाए । हनुमान साहुको पसलमा हिङदेखि हर्दीसम्मको व्यापार हुन्थ्यो ।

पाल्पादेखि पूर्व चार नम्बरसम्मका ग्राहक हप्तौँ हिँडेर हनुमान साहुको पसलमा आइपुग्थे । जसरी हनुमान साहुको चौथो पुस्ताले व्यापार धानिरहेको छ, त्यसैगरी ग्राहकको पनि चौथो पुस्ता त्यहाँ धाउन छाडेको छैन । पुस्तौनी व्यापारको साझेदारी साइनो अहिलेसम्म कायमै छ । हजुरबाले दिएको विश्वासको त्यो प्रसादलाई आफूहरूले आत्मसात गरेको नातिहरू बताउँछन् । मानिसको गर्जो टारिदिने धर्म नछोडेको उनीहरूको भनाइ छ ।

हनुमान साहुका सन्तति मारवाडी समुदायका हुन्  । असनसँगको साइनो यसरी गढ्यो कि उनीहरूको सन्तानको तोतेबोलीमै नेपाल भाषा लवज आयो । मानिसको संस्कार, संस्कृति जातले नभएर परिवेशले निर्धारण गर्छ भनेर यसबाट पुष्टि हुन्छ । हुन पनि हो– हनुमान साहुको पालादेखि नै मित्तल परिवारमा आफ्नोभन्दा नेवारी समुदायको चाडपर्व, संस्कार, संस्कृतिसँग सम्मोहन बढेको थियो ।

हनुमान साहु व्यापारी मात्र थिएनन् । सेवा, सेवा अनि फेरि सेवा उनको धर्म थियो । दीनदुःखीलाई दान दिनु दैनिकी थियो । भोकोपेट भएकालाई अन्नदानमा रमाउँथे । आँखा, कान र मस्तिष्क हरहमेसा खुला राख्नुपर्छ भन्ने सन्देश प्रवाह गर्थे । न्यास, ध्यान, पूजाआजा नगरी उनको दैनिकी सुरु हुँदैनथ्यो । प्रज्ञा र चेतनाका उच्च सत्पात्र हनुमान साहुको सल्लाहबिना राणा सरकारले जनहितका कुनै निर्णय लिँदैनथ्यो । यस मानेमा उनी समाजका मियो थिए ।

सिद्धि प्राप्त हनुमान साहु प्राप्ति र आकांक्षाको भोकबाट निरपेक्ष रहे । सिद्धि कतिसम्म प्रभावशाली थियो भने १९९० सालको महाभूकम्पमा घर सबै भत्किँदा पनि उनी बसेको तला सुरक्षित रह्यो । आफूले आस्था र विश्वास राख्ने भगवानको फोटो बोकेर भूकम्प जाँदा साधनामा जुटेका हनुमान साहुको त्यही प्रतापले परिवार जोगिएको विश्लेषण उनका सन्ततिको छ । त्यो फोटोलाई नाति पुस्ताले अगाध श्रद्धासाथ अहिले पनि सुरक्षित राखेको छ ।

हनुमान साहुले आर्जेको ख्याति जोगाउने पहिलो जिम्मेवारी त परिवारकै हो । उनीहरूले यो दायित्वलाई चुनौती र अवसर दुवै रुपमा स्वीकारेका छन् । अझ रोचक त के छ भने हनुमान साहुको वटुमा रहेको कपडा पसल पुगेर जो कसैले जन्डिसको औषधि माग्यो भने निःशुल्क पाउँछ । दशकौँदेखि यो क्रम चलिरहेको छ । भारतबाट ल्याइने जडिबुटीयुक्त त्यो औषधि किन बाँडिएको भन्ने उत्तर परिवारका सदस्यसँग पनि छैन । तर देवतुल्य पितृ हनुमान साहु रिसाउनु होला भन्ने त्रासले पनि परिवारका सदस्यले चलेको चलनलाई निरन्तरता दिइरहेका छन् ।

 

प्रकाशित मिति : ३० आश्विन २०८०, मंगलबार  ६ : १५ बजे

छुद्र ग्रहमा पहिलोपटक देखिएको ‘जागरण’ के हो ?

एजेन्सी– खगोलविद्हरूले पहिलो पटक एउटा महाविशाल ब्ल्याक होल आफ्नो होस्ट

‘भ्रष्टाचार विरोधी अभियन्ता हौँ’ भन्दै ठगी, समातिए चार जना

काठमाडौं– भ्रष्टाचार विरोधी अभियन्ता हौँ भन्दै ठगी गरेको आरोपमा प्रहरी

नेपाल-भारत सीमा तारबार गरौं : बर्तौला

काठमाडौं – सत्तारुढ एमालेका प्रमुख सचेतक महेश बर्तौलाले नेपाल-भारत सीमामा

बर्लिनबाट दोहा उडे राष्ट्रपति पौडेल

काठमाडौं– राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेल स्वीट्जरल्याण्डपछि जर्मनीको भ्रमण सकेर स्वदेश फर्कने

‘बर्ड फ्लूले भविष्यको महामारीविरुद्ध जुध्न विश्व तयार नभएको देखायो’

एजेन्सी– अमेरिकी गाईवस्तुसहित स्तनधारी जनावरहरूमा बर्ड फ्लूको बढ्दो घटनाले भविष्यमा