‘वित्त र मौद्रिक नीतिबीच व्यवहारमा तालमेल देखिनुपर्छ’ | Khabarhub Khabarhub

‘वित्त र मौद्रिक नीतिबीच व्यवहारमा तालमेल देखिनुपर्छ’

अर्थतन्त्र उकास्न केही न केही गर्नैपर्ने अवस्था छ



हामीले बजेटमा लिएका लक्ष्यहरू किन पूरा हुँदैनन् भन्ने सन्दर्भमा अन्तरनिकाय समन्वय सवाल एकदमै महत्वपूर्ण छ । हामीहरू मौद्रिक नीति र वित्त नीतिमा लेखेर हामी अर्थतन्त्र सुधार गर्छौं भन्छौँ । लेख्छौँ पनि, तर त्यो व्यवहारमा आउँदैन ।

व्यवहारमा आउनलाई हामीहरू सबै सँगै बस्नुपर्‍यो । हामी त बसौँला राष्ट्र बैंकको बोर्डमा, अर्थ मन्त्रालयको बजेट लेखनमा बसौँला । तर सरोकारवाला पनि हुनुपर्‍यो नि !

मैले त यहाँ व्यक्ति सफल हुने खालको कुरा गरेको छु होला । सबै राम्रो छ भनेको छु होला । तर बाहिर त्यो सन्तुष्टि त छैन । त्यसैले सरोकारवालाहरूसँग समन्वय कुनै पनि कार्यको वृद्धि विकास लागि महत्वपूर्ण हो भन्ने स्थापित नै छ । यहाँ अहिले व्यवसायी छ, नागरिक समाज छ । गभर्नर हुनुहुन्छ, अर्थ मन्त्रालय छ । वास्तवमा अहिलेको अर्थतन्त्रलाई कसरी हाँक्ने भन्ने त हामीले नै हो । हामीले नै अर्थतन्त्रलाई कता लैजाने भनेर निणर्य लिने हो।

अर्थतन्त्र कसरी संकुचित भइरहेको छ ? मौद्रिक नीतिबाट वृद्धि लक्ष्य कसरी पूरा हुन्छ ? गएको वर्ष १.९५ प्रतिशतमात्रै वृद्धि भयो । त्यसको आधारमा अहिले तथ्याङ्क विभागले ३.८७ प्रतिशत हुने अनुमान गरेको छ ।

अहिले हाम्रै छिमेकी राष्ट्र भारतकै उदाहरण दियौँ भने पनि ७ प्रतिशतभन्दा बढी वृद्धिदर छ । बङगलादेशको बाह्य सेक्टरमा केही कमीकमजोरी भएपनि उनीहरूको वृद्धि पनि ६/७ प्रतिशत छ । हुँदाहुँदा कोभिडपछि अमेरिकामा पनि ७ प्रतिशतको आर्थिक वृद्धि हुँदैछ

अरू सबै देशहरूमा कोभिड र युद्धले गर्दा बाह्य क्षेत्रमा जुन खालको समस्या भएको थियो, त्यसलाई ट्रयाकमा ल्याएर पुनःउत्थान हुने, तर हामी नहुने । फेरि हामीले लेख्न त लेखेको छौँ कि मौद्रिक नीति र वित्तिय नीतिको समन्वयमार्फत हामी अर्थतन्त्रमा सुधार गर्छौं, ६/७ प्रतिशतको वृद्धि गर्छौं ।  नतिजामा त्यो देखिएन ।

अहिले हाम्रो एउटा नीतिले राम्रो काम गरेको देखिएको छ । त्यो मौद्रिक नीति हो । १४ अर्ब रुपैयाँ बचत देखिएको छ । मुद्रास्फिती साढे ४ प्रतिशत हाराहारीमा छ । बैंकमा तरलता प्रशस्त छ । शोधनान्तर पनि बचतमा छ । चालु खाता पनि बचतमै छ ।

राम्रो भयो । तर म जस्ता मान्छेको डर के हो भने पूँजीगत खर्च भएको छैन । आर्थिक वृद्धि अपेक्षाअनुसार भएको छैन । यहाँ आशा देखिएन । यहाँ सन्तुलन नमिल्दा भुँडी मात्रै फुलेको र हातखुट्टा सुकेको जस्तो भयो । त्यसो हुनु राम्रो होइन ।

अब हामीले त्यो एउटा क्षेत्रमा हासिल भएको सबलतालाई अन्यमा पनि विस्तार गर्नुपर्‍यो । दुई वर्ष अघि हामी सँगै थियौँ । त्यो बेला हामी भयङ्कर समस्यामा थियौँ । त्यतिखेर हामीले अलिकति कडा नीति नै ल्याएछौं

म एउटा घटना सुनाउँछु । सन् १७९९ को डिसेम्बर १२ मा जर्ज वासिङ्टन बित्नुअघि वासिङ्टन डीसीमा धेरै हिउँ परिरहेको थियो । हिउँ परिपछि राष्ट्रपति जस्तो शौखिन व्यक्ति दिनभर त्यही हिउँमा खेलेर बसेछन्‌ । फर्केर आएपछि उसको नात्रो फुट्यो । रगत बग्न थाल्यो । त्यहाँ वरपर भएका सबै डक्टरहरू बोलाएर कुरा गर्दा उनीहरूले सुझाव के दिएछन् भने यो खराब रगत हो । खराब रगत जति चाँडो निकालेर फाल्यो- उनी त्यति नै चाँडो निको हुन्छ भनेपछि धमाधम रगत निकाल्न थालेछन् । निकाल्दा निकाल्दा साढे २ लिटरभन्दा बढी रगत निकाल्दिएछन् । डिसेम्बर १४ मा उनको मृत्यु भयो ।

कहिलेकाँही धेरै ओखती गर्‍यो भने पनि त्यसले असर गर्छ । त्यस्तै, अर्थतन्त्रमा हामीले अलि बढी गर्‍यौँ भने त्यसले पनि घाटा पुर्‍याउँछ । कुनै पनि नीतिमा हस्तक्षेप गर्नुभन्दा पहिले केही सतर्क हुनैपर्छ । अर्थतन्त्र जुनबेला पनि चलाइहाल्ने कुरा होइन । अहिले अर्थतन्त्र केही सुध्रिएकाले धेरै निराश नै हुनुपर्ने पनि छैन ।

३.८७ प्रतिशत वृद्धिदर हासिल हुन्छ भन्ने कुरा पनि १.९५ प्रतिशतको तुलनामा त ठीकै हो । पोहोरको तुलनामा १० प्रतिशतभन्दा बढी हुने देखियो । तर हाम्रो अपेक्षा त्यो भन्दा बढी नै छ । त्यसले फेरि बजेटमार्फत प्रतिबद्धता जनाइएका राजस्व र हाम्रो सार्वजनिक ऋणले सबै धान्न पनि कता हो कता जस्तो लागिरहेको छ ।

किनभने वैदेशिक सहायता परिचालनमा हामी कमजोरै छौँ । बजेटको आकार सन्तुलन गर्न पनि केही देखाउनैपर्ने बाध्यताहरू छन् । फेरि कति वर्षदेखिका हाम्रा प्रतिबद्धताहरू छन् । मुख्य चाहिँ राजस्व नै हो । २/३ वर्षदेखि राजस्व वृद्धि अलि कमजोरै छ, सन्तुष्ट हुने अवस्था छैन । हामीले नयाँ क्षेत्र खोल्न सकेका छैनौँ ।

हामीले कसिलो नीति अपनाउनाले चोरीपैठारी बढ्यो, राजस्वमा चुहावट आयो भन्ने छ । तर त्यसको योगदान कति हो र अरूको कति हो भन्ने हेर्न सकेका छैनौँ । सत्य के हो भने हामीले राजस्व दायरा फराकिलो बनाउनुपर्ने देखिन्छ । किनभने एउटा सिस्टमले २० वर्ष धान्दैन ।

म अर्थ मन्त्रालय छिरेको नै मूल्य अभिवृद्धि कर (भ्याट) लगाउन भनेर हो । हामीले त्यतिबेला सफलतापूर्वक लगायौँ । अब अहिले पनि त्यही खोजेर भएन । एउटा गाडी २० वर्ष चलाएपछि त बदल्नुपर्‍यो । पुरानै गाडीले मात्रै त हुँदैन होला

अब कसरी अगाडि जाने भन्ने कुरामा हामी एकदमै सर्ककतासाथ नै बढिरहेका छौँ । तथ्यांक कार्यालयले अहिले हाम्रो अर्थतन्त्रको स्वास्थ्य चेक गर्दा १९ वटा क्षेत्रहरू हेरेको छ । कृषिदेखि लिएर औद्योगिक, पर्यटन र निर्माणको ग्रोथ डाइग्नोसिस नै गरौँ भन्ने छ । त्यो भयो भने हामीलाई थाहा हुन्छ ।

हरेक वर्ष प्रक्षेपित खर्च नहुँदा हाम्रो क्षमता नै धरापमा परेको छ । यो धरापबाट उम्किनपर्ने छ । समय कम छ । अर्थतन्त्रको स्वास्थ्य राम्ररी विश्लेषण गरेर केही क्षेत्रमा विशेष जोड दिनुपर्नेछ ।

हाम्रो बानी कस्तो छ भने सबैतिर बजेट छर्ने । त्यसो गर्दा बजेट प्रभावकारिता घटिरहेको छ । अब अलि निर्मम भएर सुरु गरेका काम पूरा गरौँ भन्ने छ । केही क्षेत्रमा हामी सबल भएपनि अरू क्षेत्र पनि सुधार ल्याउने काम गरौँ ।

केही त हामीले अरू देशतिर हेर्दा पनि बिग्रिएको हो । अरूको देशको राम्रो अभ्यास भन्यो, अनि त्यही देखासिकी गर्ने बानीले पनि बिग्रिएको हो । हामीलाई चाहिएको एउटा ब्लड ग्रुप छ, अनि अर्काले दिएको अर्कै ब्लड ग्रुप हालेर त्यसले काम गर्दैन । त्यसैले हामीले हाम्रै देशलाई आवश्यक अभ्यास गर्नुपर्छ ।

अरू देशको विश्लेषण गर्दा हाम्रोभन्दा फरक पो छ कि भनी विचार पुर्‍याउनुपर्छ । यसतर्फ बेलैमा सोच्नुपर्छ । समस्या नपर्दा मात्रै राम्रो हो, परिसकेपछि त नराम्रो हुन्छ

अहिले मौद्रिक नीतिमा केही स्वस्थता देखिएको छ । त्यसलाई वित्त नीतिमा पनि लागू गर्दै बजारमा स्रोत कसरी परिचालन गर्ने भन्ने कुरामा जोड दिनुपर्ने देखिन्छ । ६ खर्ब रुपैयाँ रकम बैंकमा थुप्रिएको छ। बैंकरहरूले पनि केही बोल्नुहुन्छ होला । उहाँहरूमार्फत काउन्टर साइक्लिङ बफरहरूदेखि लिएर अन्य पूँजी बढाउनुपर्ने कुराहरू पनि छन् ।

अब केही न केही गरेर विश्वास जगाउनुपर्ने अवस्था छ । बजारले लिने भनेको जोखिम हो । आत्मविश्वास भएका बेला जोखिम लिन सकिन्छ । नत्र बजारले जोखिम नै लिँदैन । किन लिने ?

मैले यसबाट प्रतिफल पाउँछु भनेर नै लगानी गर्ने हो । त्यसैले यसतर्फ अलिकति विश्वास बढाउने काम गर्नपर्छ । अहिले भारतको कर्जा वृद्धि १६ प्रतिशत छ । जब कि दुई वर्षअघि १०/१२ प्रतिशत हुन्थ्यो । लगातार २ वर्षसम्म १६ प्रतिशतमा छ ।

त्यहाँ आर्थिक वृद्धिदर नै ७ प्रतिशतभन्दा माथि छ । हामीकहाँ चाहिँ क्रेडिट ग्रोथ ३२ प्रतिशत हुँदा वृद्धिदर ४ प्रतिशतकै वरिपरि रह्यो । अहिले त झन्‌ वृद्धिको सम्भावना पनि कम भयो । त्यसैले हामीले सचेत भएर औषत वृद्धि १०/१२ प्रतिशतमा ल्याउनुपर्ने म देख्छु ।

मौद्रिक नीतिमार्फत १२ प्रतिशतको वृद्धि गराउने भनिएको छ । आर्थिक वर्ष सकिन २ महिना पनि बाँकी छैन । त्यसैले हामी सबै मिलेर केही न केही परिचालनको काम गरौँ ।

हिजो राष्ट्र बैंक बोर्डमा पनि कुरा भएको छ । हाम्रो व्यक्तिगत केही पनि छैन । हामीले गर्ने भनेको देशकै लागि हो । अलिकति आशा जगाएर काम गर्‍यौँ भने रोजगारी पनि बढ्छ, काम बढ्दा कर पनि वृद्धि हुन्छ ।

(खबरहबडटकम र इन्स्टिच्युट फर स्ट्राटेजिक एण्ड सोसिओ–इकोनोमिक रिसर्च (आइएसएसआर)द्वारा आयोजित ‘मौद्रिक नीति र वित्त नीतिबीचको सामञ्जस्यता’ विषयक अन्तरक्रिया कार्यक्रममा अर्थसचिव मरासिनीद्वारा व्यक्त विचारको सम्पादित अंश।)

प्रकाशित मिति : २७ बैशाख २०८१, बिहीबार  ७ : ५६ बजे

नेपालगञ्जमा सामुदायिक कुकुरको बन्ध्याकरण सुरु

नेपालगञ्ज– बाँकेको नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिकामा सामुदायिक कुकुरको बन्ध्याकरण सुरु भएको छ

ब्रेकेल प्लेक्सेस इञ्जुरीको सफल सल्यक्रिया गर्ने डाक्टरहरु सम्मानित

काठमाडौं- प्लाष्टिक सर्जरी विभाग किर्तिपुर अस्पातलले नेपालमै अध्ययन गरेर हातको

राप्रपाले बोलायो केन्द्रीय समितिको बैठक

काठमाडौं– राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) ले केन्द्रीय समितिको बैठक यही

१७७ जना महानगरबासीका लागि लोकसेवा तयारी कक्षा सुरु

काठमाडौं– काठमाडौँ महानगरपालिकाले महानगरबासीका लागि लोकसेवा तयारी कक्षा सुरु गरेको

पुजार सार्की : बुबाको जवानीको ‘लुक्स’का आर्यन

काठमाडौं– ‘लभर बोई’को परिचय बनाएका एक समय महँगा स्टार आर्यन