काठमाडौं – नेदरल्यान्ड्समा सम्पन्न ५४औं इन्टरनेशनल फिल्म फेस्टिभल रोत्तेरडाममा प्रिमियर गरिएको अंग्रेजी फिल्म ‘फोर रिभर्स एण्ड सिक्स रेन्जेस’ ले चीनलाई तनावमा पार्दै तिब्बतको ऐतिहासिक संघर्षलाई उजागर गरेको छ। यो फिल्म १९५८ मा गठन भएको ‘चुशी ग्याङ्द्रुक’ प्रतिरोध समूह को कथा बताउँछ, जसले चीनको तिब्बत कब्जाविरुद्ध लडेका वीर तिब्बती लडाकुहरूको संघर्ष देखाउँछ।

फिल्म गोनपो ताशीको नेतृत्वमा भएको प्रतिरोधमाथि आधारित छ, जसले चीनको पिपुल्स लिबरेशन आर्मीको आक्रमण विरुद्ध साहसिक प्रतिकार गरेका थिए। चीनले १९५० को दशकमा तिब्बत कब्जा गर्ने क्रममा हजारौं भिक्षुहरूलाई हत्या गरेको, सांस्कृतिक पहिचान मेटाउने प्रयास गरेको र स्थानीय विरोधलाई दमन गरेको थियो।

फिल्मको सफल प्रदर्शनपछि चीनले यसलाई “विभाजनकारी” भन्दै सरकारी सञ्चार संस्था मार्फत प्रचारविरुद्धको प्रयास गर्यो। तर, चीनको दाबी प्रभावहीन देखियो किनभने चलचित्रले तिब्बतमा भएको क्रूर इतिहासको यथार्थ चित्रण गरिरहेको छ।

त्यस्तै, ब्रिटिश टेलिभिजन च्यानलको वृत्तचित्र ‘इन्साइड चाइना द ब्याटल फर तिब्बत’ पनि चीनका लागि अर्को चुनौती बनेको छ। यसले सात मिलियनभन्दा बढी तिब्बतीहरू चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको कठोर नीति अन्तर्गत कसरी अत्याचार सहन बाध्य छन् भन्ने देखाउँछ।

वृत्तचित्रमा उल्लेख गरिएको छ कि तिब्बती बालबालिकालाई जबरजस्ती चिनियाँ राज्य नियन्त्रित बोर्डिङ स्कुलहरूमा राखेर उनीहरूको मौलिक भाषा, धर्म, र संस्कृतिमाथि आक्रमण गरिंदैछ। तिब्बती भाषालाई हटाएर केवल म्यान्डरिन मा शिक्षा दिन थालिएको छ, जसको उद्देश्य उनीहरूलाई चिनियाँ संस्कृतिमा विलय गराउनु हो। पार्टीप्रति ‘निष्ठा’ कायम राख्न सानो उमेरदेखि नै दबाब दिइन्छ, र कठोर अनुशासनको नाममा बालबालिकामाथि दमन भइरहेको छ।

चीनले यी आरोपहरूलाई “पश्चिमी पूर्वाग्रह” भन्दै अस्वीकार गरे तापनि तिब्बतमा दशकौंदेखि भइरहेका मानवअधिकार उल्लंघनलाई ढाकछोप गर्न सकेको छैन। तिब्बतलाई आफ्नो क्षेत्र भनेर चीनले लामो समयदेखि दाबी गर्दै आए पनि, १९५० को दशकमा बल प्रयोग गरेर किन कब्जा गर्नुपर्‍यो भन्ने प्रश्नको स्पष्ट उत्तर दिन सकेको छैन।

आज पनि तिब्बतमा मानवअधिकार हनन र धार्मिक स्वतन्त्रतामाथिको प्रतिबन्धका कारण अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय चिन्तित छ। तर, चीन आफ्नो दमनकारी शासनको वैधता संकटमा नपरोस् भनेर तिब्बतमाथिको दमन अस्वीकार गरिरहन्छ। यही रणनीतिको एक भागको रूपमा, चीनलेमा ‘सर्फ्स’ नामक पुरानो प्रचारमूलक फिल्म प्रदर्शन गर्यो।

१९६० को दशकमा निर्मित उक्त फिल्मले तिब्बतको इतिहासलाई चीनको पक्षमा मोड्न खोजे पनि, यसले अपेक्षित दर्शक संख्या तान्न सकेन। बरु, ‘फोर रिभर्स एण्ड सिक्स रेन्जेस’ ले व्यापक दर्शक आकर्षित गर्दै तिब्बतको सत्य इतिहासलाई पुनः विश्वमञ्चमा ल्याएको छ।