दोलखा– भौगोलिक र दूरीका हिसाबले सदरमुकाम चरिकोटदेखि करिब २५–३० किलोमिटर पूर्वतर्फ पर्ने वैतेश्वर गाउँपालिका–३ को मिर्गे कृषिमा आत्मनिर्भर गाउँ हो ।
खेतीपाती र उत्पादनको हिसाबले जिल्लाकै एक सम्भावना बोकेको गाउँको रूपमा परिचित मिर्गेका स्थानीयहरूले कृषि कर्मलाई आय–आर्जनको मुख्य स्रोतको रूपमा विस्तार गर्दै लगेका छन् ।
यहाँका सयौँ स्थानीयले ’एक घर– एक करेसा बारी’ विस्तार गर्दै कृषि उत्पादनमा जोड दिँदै आएका छन् । पछिल्ला वर्षहरूमा कृषि खेतीपातीमार्फत स्थानीयले लाखौँ आम्दानी लिँदै आएका छन् ।
करिब ४ हजार कुल सङ्ख्या रहेको मिर्गेमा ७० प्रतिशत समुदाय कृषिमा आत्मनिर्भर छन् ।
यहाँको जैँनालु, दोभान, लहरेमाने, फलेघर–डाँडा टोल, कुलाफाँट, खानिगाउँ, पाइले, मजुवा यार्सा, पात्ले ठाडे, चिलाउनेखडग लगायतका गाउँका स्थानीयहरूको दैनिक खेतीपाती तथा कृषिमा बित्ने गरेको छ ।
मुख्यगरि यहाँको जैनालु र मिर्गे लहरेमाने आसपासका गाउँबस्तीबाट करोडौंको मौसमी तथा बेमौसमी तरकारी,फलफूल तथा खाद्यान्न र अलैँची तथा कुचो बिक्री हुँदै आएको छ ।
मिर्गेको फलेघर, डाँडाटोलमा पछिल्ला वर्षहरूमा घर–घरमा सिँचाइ पुगेसँगै कृषि खेती र उत्पादनमा वृद्धि आएको स्थानीय धन बहादुर तामाङले बताए ।
तामाङले घरसँगै जोडिएको करेसा बारीभरी थरीथरीको तरकारी लगाएका छन् । एउटै बारीमा उनले मिश्रित तरकारी खेती गरेका छन् । उनको बारीमा लसुन, हरियो सागपात, आलु, तोरी, खुर्सानी, प्याज, गहुँ तथा सुन्तला र किवी लगाएका छन् ।
तरकारी तथा फलफूल खेतीबाट राम्रो आम्दानी गर्दै आएका ७० वर्षीय तामाङ २०६२ साल देखि पुरानो ट्रेकिङ पेशा छोडेर कृषि कर्ममा रमाइरहेका छन् ।
त्यसैगरी सोही गाउँका अर्का स्थानीय प्रेम कुमार पाख्रिनले पनि बुढेसकालको पेशा कृषि बनाएका छन् । लामो समय जागिरे जीवन बिताएका उनले बुढेसकाल लागेसँगै तरकारी र फलफूल खेती गर्दै करेसाबारीलाई हराभरा बनाएका छन् ।
त्यसैगरी मिर्गेकै अगुवा कृषक दिनेश तामाङले पनि अलैँची, किवी तथा तरकारी खेतीबाट लाखौँ आम्दानी गर्दै आएका छन् ।
अलैँचीको खेती विस्तार र उत्पादनको हिसाबले प्रमुख थलो मानिने मिर्गे जैनालु, दोभान, कुलफाट्बाट वार्षिक दुई करोड बराबरको अलैँची निर्यात हुँदै आएको स्थानीय प्रेम कुमार तामाङले बताए ।
त्यसैगरी मिर्गेबाट अलैँची, कुचोमात्रै नभएर लसुन, फर्सी, खुर्सानी, आलु, किवी तथा अन्य तरकारीबाट पनि यहाँका स्थानीयले लाखौँ आम्दानी गर्दै आएका छन् ।
मिर्गेको उत्पादन काठमाडौं निर्यात
मिर्गे चोकमा व्यापार व्यवसाय गर्दै आएकी शान्ति तामाङले मिर्गेका गाउँ टोलबाट उत्पादन हुने हरेक कृषि उत्पादनलाई बजारसम्म पुर्याउने गरेकी छिन् ।
गाउँघरमा उत्पादन भएको कृषि उत्पादनलाई दैनिक संकलन गर्दै किसानलाई उचित मूल्य दिएर उनीहरूको उत्पादनलाई काठमाडौं निर्यात गर्दै आएको बताइन् ।
उनले लहरेमाने चोकमा आफ्नै पसलमा सामान स्टोर गर्दै दैनिक काठमाडौं–मिर्गे क्युको रूपमा चल्ने बसमा सामान राखेर बिक्रीको लागि काठमाडौं पठाउने गरेको बताइन् ।
गाउँका किसानले उत्पादन गरेको सागसब्जी, तरकारी फलफूलले सहज रूपमा उत्पादन मूल्य पाउन सकुन् भन्ने उद्देश्यले आफूले उनीहरूको उत्पादनलाई साँझ–बिहान बस छुट्नु अघि पसलमा ल्याउन लगाउने र भोलिपल्ट बसमा उक्त कृषि उत्पादनलाई काठमाडौं निर्यात गर्ने गरेको उनले बताइन् ।
तामाङले कृषकले उत्पादन गरेको तरकारीहरूमा खुर्सानी, लसुन, फर्सी, सागसब्जी, मुला, आलु, स्कुस,प्याज गोल्भेडा, सुन्तला, केरा, किवी र अम्रिसोको कुचो संकलन गर्दै काठमाडौं पठाउने गरेको सुनाइन् ।
कृषकलाई कृषि तालिमसँगै प्राविधिक ज्ञानको अभाव
मिर्गेका स्थानीय कृषकहरूले खेतीपातीमा प्राविधिक सल्लाह र कृषि तालिमको अभाव भएको बताएका छन् । उनीहरूले फलफूल तथा तरकारी खेती गर्दा प्राविधिक ज्ञानको कमीले कतिपय समय र सिजनमा लगाइएको तरकारी तथा फलफूल खेतीबाट ठुलो क्षतिसँगै समस्या खेप्नुपरेको बताए ।
प्राविधिक परामर्श र तालिम अभावले पुरानै शैलीमा तरकारी तथा फलफूल खेती गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको उनीहरूले गुनासो गरे ।
मिर्गेको सबै क्षेत्रको जमिन खेतीयोग्य भए पनि कुन क्षेत्रमा के फल्छ र कुन समयमा कसरी खेती लगाउने भन्ने प्राविधिक ज्ञानको कमी हुँदा सबैले एकै प्रकारको खेती गर्नाले उत्पादनको गुणस्तर र रोग किराको समस्या झेल्नुपरेको कृषकहरू बताउँछ। सुवाश बस्नेत/दोलखा
प्रतिक्रिया