काठमाडौं– उत्तर कोरियाले आफ्नो आणविक हतियार कार्यक्रमलाई थप तीव्र बनाउने संकेतस्वरूप आणविक बम निर्माणका लागि आवश्यक इन्धन उत्पादन गर्ने नयाँ संयन्त्र सार्वजनिक गरेको छ। राज्य सञ्चालित सञ्चारमाध्यमका अनुसार नेता किम जोङ उनले देशको आणविक शक्ति तीव्र गतिमा विस्तार गर्ने लक्ष्य पुनः दोहोर्‍याएका छन्, जसले कोरियाली प्रायद्वीपको सुरक्षा अवस्थाप्रति नयाँ चिन्ता थपेको छ।

दक्षिण कोरियाली सेनाले सार्वजनिक गरिएको स्थललाई युरेनियम संवर्धन केन्द्रका रूपमा मूल्याङ्कन गरेको जनाएको छ। दक्षिण कोरियाको संयुक्त सैनिक मुख्यालयले उत्तर कोरियाको आणविक गतिविधिमाथि निगरानी गर्न अमेरिकासँग घनिष्ठ समन्वय भइरहेको जनाएको छ, तर उक्त केन्द्रको स्थानबारे थप विवरण खुलाएको छैन।

उत्तर कोरियाको सरकारी समाचार संस्था केसीएनएका अनुसार नयाँ केन्द्रमा ‘अझ उन्नत प्रविधि’ प्रयोग गरिएको छ। यद्यपि यसको ठ्याक्कै स्थान, उत्पादन क्षमता वा सञ्चालन सुरु भएको मिति सार्वजनिक गरिएको छैन। राज्य सञ्चारमाध्यमले सार्वजनिक गरेका तस्बिरहरूमा हतियारस्तरको युरेनियम उत्पादनका लागि प्रयोग हुने सेन्ट्रिफ्युजहरूले भरिएको ठूलो हल देखिएको छ।

केसीएनएका अनुसार किमले बुधबार उक्त केन्द्रको निरीक्षण गर्दै सञ्चालन अवस्था र दीर्घकालीन उत्पादन योजनाबारे जानकारी लिएका थिए। त्यस क्रममा उनले उत्तर कोरियाको आणविक प्रतिरोध क्षमता गुणस्तर र परिमाण दुवै हिसाबले अझ सुदृढ बनाउनुपर्ने आवश्यकता बढ्दै गएको बताएका थिए।

उत्तर कोरियाले अमेरिका नेतृत्वको सुरक्षा चुनौती र सैन्य दबाबलाई आफ्नो आणविक कार्यक्रम विस्तारको प्रमुख कारणका रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएको छ। किमले बदलिँदो सुरक्षा वातावरण, विभिन्न खतराहरू र अन्तर्राष्ट्रिय संकटलाई पनि आणविक क्षमता विस्तारको औचित्यका रूपमा उल्लेख गरेका छन्।

केसीएनएले उत्तर कोरियाको हतियारस्तरको आणविक सामग्री उत्पादन क्षमता पाँच वर्षअघिको तुलनामा दोब्बरभन्दा बढी पुगेको दाबी गरेको छ। यद्यपि उक्त दाबी स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि हुन सकेको छैन। साथै, देशको आणविक क्षमता उल्लेखनीय रूपमा विस्तार गर्ने दीर्घकालीन योजना कार्यान्वयनलाई प्राथमिकता दिइएको पनि जनाइएको छ।

सार्वजनिक गरिएका तस्बिरहरूमा किम सेन्ट्रिफ्युज हलजस्ता संरचनाको निरीक्षण गरिरहेको देखिन्छ। अर्को तस्बिरमा उनी वरिष्ठ अधिकारीहरूसँग बैठकमा सहभागी छन्। बैठक कक्षमा देखिएको एउटा अस्पष्ट वस्तु बमको अग्रभागजस्तो देखिए पनि त्यो आणविक हतियारको नमुना हो वा होइन भन्ने स्पष्ट भएको छैन।

उत्तर कोरियाले सेप्टेम्बर २०२४ मा अर्को गोप्य युरेनियम संवर्धन केन्द्र सार्वजनिक गरेको दुई वर्षभन्दा कम अवधिमा यो नयाँ खुलासा गरेको हो। सन् २०१० मा अमेरिकी आणविक विज्ञहरूलाई योङब्योनस्थित प्रमुख आणविक परिसर अवलोकन गराएपछि यस्ता सुविधाहरू सार्वजनिक गर्ने क्रम जारी छ।

किमले २०२४ मै अर्को संवर्धन केन्द्रको निरीक्षणका क्रममा देशको आणविक शस्त्रागारलाई ‘द्रुत गतिमा’ विस्तार गर्न सेन्ट्रिफ्युजहरूको संख्या बढाउन र उन्नत प्रविधि विकास गर्न निर्देशन दिएका थिए। पछिल्लो घोषणा पनि त्यही रणनीतिक दिशाको निरन्तरता मानिएको छ।

उत्तर कोरियाले सन् २०१७ यता कुनै आणविक परीक्षण नगरे पनि पछिल्ला वर्षहरूमा आणविक हतियार बोक्न सक्ने विभिन्न प्रकारका क्षेप्यास्त्रहरूको विकास र परीक्षणलाई तीव्र बनाएको छ। तीमध्ये केही मिसाइल अमेरिकी सहयोगी राष्ट्रहरू मात्र नभई अमेरिकी मुख्य भूमिसम्म पुग्न सक्ने क्षमताका रहेको दाबी गरिन्छ।

दक्षिण कोरियाका एक वरिष्ठ अधिकारीले सन् २०१८ मा उत्तर कोरियासँग २० देखि ६० वटासम्म आणविक हतियार हुन सक्ने अनुमान प्रस्तुत गरेका थिए। पछिल्ला वर्षहरूमा केही अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञहरूले भने उत्तर कोरियाको आणविक भण्डार १०० भन्दा बढी हतियारसम्म पुगिसकेको हुन सक्ने आकलन गरेका छन्। उत्तर कोरियाले प्रत्येक वर्ष थप ६ देखि १८ वटासम्म आणविक हतियार उत्पादन गर्न सक्ने अनुमान पनि गरिएको छ।

गत वर्ष दक्षिण कोरियाका एकीकरण मन्त्री चुङ डोङ–युङले उत्तर कोरियाले योङब्योनसहित कम्तीमा चारवटा युरेनियम संवर्धन केन्द्र सञ्चालन गरिरहेको बताएका थिए।

आणविक हतियार निर्माणका लागि अत्यधिक संवर्धित युरेनियम वा प्लुटोनियम आवश्यक पर्छ। उत्तर कोरियासँग योङब्योन आणविक परिसरमा यी दुवै प्रकारका सामग्री उत्पादन गर्ने क्षमता रहेको मानिन्छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार सन् २०१९ मा तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र किम जोङ उनबीचको उच्चस्तरीय आणविक वार्ता विफल भएपछि उत्तर कोरिया वार्ताभन्दा आफ्नो आणविक क्षमता विस्तार र आधुनिकीकरणमा बढी केन्द्रित भएको छ। त्यसयता अमेरिकाले वार्ता पुनः सुरु गर्ने प्रयास गरे पनि प्योङयाङले त्यसमा चासो देखाएको छैन।

यसैबीच, अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सी (आइएइए) का महानिर्देशक राफेल ग्रोसीले अप्रिलमा उत्तर कोरियाका आणविक केन्द्रहरूमा गतिविधि उल्लेखनीय रूपमा बढेको बताएका थिए। उनका अनुसार विभिन्न आणविक स्थलहरूमा ‘द्रुत वृद्धि’ देखिएको छ, जसले उत्तर कोरिया आफ्नो आणविक कार्यक्रमलाई अझ व्यापक बनाउने दिशामा अघि बढिरहेको संकेत गर्छ।