काठमाडौं – रामकृष्ण ढकाल निर्माता रहेको फिल्म ‘मालती मंगले’ प्रदर्शनको संघारमा ‘बहिष्कार ट्रेन्ड’मा परेको छ । उनी यसरी विवादमा आउनुको कारण राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवि लामिछानको नख्खु जेल ब्रेकसँग जोडिएको छ ।

सहकारी ठगीसहितका विभिन्न मुद्दा थुनामा रहेका रवि जेन–जी आन्दोलनको आडमा गत भदौ २४ गते जेलरलाई थर्काउँदै नख्खुबाट बाहिरिएका थिए । कारागारबाट बाहिरिने क्रममा उनले त्यहाँका कर्मचारीलाई हुलहुज्जत गरेको प्रतिवेदनमै उल्लेछ ।

काराबारबाट बाहिरिँदा रविको हर्कत हेर्दा देखिन्थ्यो– उनले ठूलै राजनीतिक मुद्दामा जित आफ्नो पक्षमा पारे । ठूलै युद्ध जिते जसरी निलो गाडीको सनरुफबाट आधा ज्यान निकालेर जनता जनार्दनलाई अभिवाद गर्दै उनी हिँडेका थिए । अर्कोतिर देशका कयौँ संरचना जलेर खरानीमय थियो ।

भदौ २४ मा रवि चढेको त्यही सनरुफवाला गाडी अरू कसैको नभएर गायक रामकृष्ण ढकालको रहेको खुल्न आएको छ । त्यसबेला उक्त बागमती प्रदेश ०३० च २२८२ निलो रङको गाडी रामकृष्ण आफैंले हाँकेका थिए ।

‘द प्रकाश सुवेदी शो’मा राकृष्णको बेलिविस्तार :

रामकृष्ण : त्यो दिन जेन–जी आन्दोलन उत्कर्षमा थियो । हामी पनि त्यो दिन यताउता हिँडिरहेका नै थियौं । हामी जुलुसमा थियौँ ।

नायिका वर्षा : हजुरले गाडी चलाइरहेको हो ?

रामकृष्ण : ड्राइभ पनि मैले गरेको हो । रविजी छुट्नुभयो भन्ने कुरा आयो । त्यसपछि हामी तल गयौँ । गाडी चल्ने अवस्था थिएन ।

रविजी नख्खु जेलको पारीपट्टी क्याफेमा हुनुहुन्थ्यो । म त्यहाँ गएँ । गएपछि अंकमाल गर्‍यौं । राम्रो दिनमा भेट भयो भन्ने कुरा भयो । मैले खुशी लाग्यो भनेँ ।

हामी दुवैलाई दाइ भन्छौं, तर तिमी भन्छौं । उहाँलाई घर जान अप्ठ्यारो परेको स्थिति थियो । मलाई थाहा पनि थिएन, काठमाडौंमा यस्तो स्थिति छ भन्ने ।

गाडी नभएर उहाँ त्यसरी बसिरहनुभएको रहेछ । उहाँले गाडी छ ? भन्नुभयो । मैले छ भनेँ । उहाँको सेक्युरिटी इन्चार्ज आशिषले भनेपछि गाडीभन्दा ज्यान ठूलो हो ।

प्रकाश सुवेदी : किन डराइडराइ बोल्नुभएको ?

वर्षा राउत : कुरा चपाइचपाइ बोल्नुभएको ।

रामकृष्ण : त्यसपछि म घरमा आएँ । गाडी निकालेँ । नुख्खु पुग्दा जेन–जी भाइबहिनीको एक्सप्रेसन थियो– को पागल हो यो बेला गाडी लिएर आउने । त्यही पनि टिलिली टल्किएको निलो गाडी ।

त्यहाँ पुगेपछि उहाँ (रवि)लाई गाडीमा राख्न कति गाह्रो भयो । म ड्राइभिङ सिटमा नै थिएँ । सबैले हामी लैजान्छौं रवि दाइलाई भन्दै हुनुहुन्थ्यो । गाडी डड्याङडुडुङ पनि भयो । त्यसपछि मैले उहाँलाई राखेको हो ।

बाहिर निकालेको (सन रुफबाट) कारण चाहिँ के हो भने रविजी बाहिर ननिस्किएको भए गाडी सखाप हुन्थ्यो । किनकि त्यहाँ गाडी चलाउने अवस्था थिएन । सन रुपबाट निकालेपछि चाहिँ सुरक्षित हुने भइयो ।

त्यो बेला ड्राइभ गरेको सम्झिँदा चाहिँ– बाइकहरूले फलो गरेका थिएँ । उहाँलाई सुरक्षित ठाउँमा पुर्‍याउनुपर्ने थियो । कुनै कुनै ठाउँमा यता उता जाने अवस्था थिएन, बाटोमा आगो बलेको थियो । आगोमा पनि गाडी लगियो । उहाँलाई सुरक्षित पुर्‍याइयो ।
म नदेखिएकाले मेरो गाडी प्रयोग भएको कुरा आयो । मेरो नामचाहिँ त्यति आएको छैन ।

रामकृष्ण आफैँ सहकारी ठगीमा परेको दाबी गर्दै मिडियासामु हारगुहार गर्ने कलाकार हुन् ।

त्यसबेला ‘सिधा कुरा जनता’सँग टेलिभिजन कार्यक्रम चलाउने रविले नै उनी सहकारीको चंगुलमा परेको रिपोर्ट बजाएका थिए ।
रवि र रामकृष्णको दोस्ती तीन दशक पुरानो हो । रवि पत्रकार शालिकराम पुडासैनीको आत्महत्याको केसमा प्रहरीको हिरासतमा पुग्दा पनि रामकृष्ण भेट्न चितवन पुगेका थिए ।

त्यसबेला राकृष्णले भनेका थिए, ‘साथी समस्यामा छ । आत्मविश्वास बढाउन आएको हुँ ।’

अहिले रवि शक्तिशाली सत्तारूढ दल रास्वपाका सभापति हुन् । उनीमाथि सहकारी ठगीको मुद्दा विभिन्न अदालतमा विचारधीन छन् ।

कमजोर प्रतिपक्षको भएकाले रविले ठगीको मुद्दामा राहत पाइरहेका छन् भन्ने आमबुझाइ पनि छ ।

रामकृष्णका दर्शक पनि रविको जोडिएकामा मुद्दाका पीडित पक्ष हुन् । यो सन्दर्भमा रविको पक्षमा रामकृष्ण जोडिएकामा ठूलो संख्याका व्यक्तिहरू असन्तुष्ट बने । उनैले रविलाई चढेको गाडी चलाएको खुलाएपछि बहिष्कारको ट्रेन्ड चलेको हो ।

रामकृष्णको फिल्म शुक्रबारबाट प्रदर्शनमा आउँदैछ । दुई–तीन दिनअघि बहिष्कारको चर्चा सामाजिक सञ्जालमा व्याप्त छ । धेरै उनीमाथि व्यक्तिगत तहमा उत्रिएर आक्रोश पोखिरहेका छन् ।

अब यो आक्रोश फिल्मको व्यापारमा नदेखिएला भन्न सकिन्न । साथीको नाताले राजीतिज्ञको पक्षमा ढल्किँदा रामकृष्ण बहिस्कारमा परेका छन् ।

०००

कलाकारहरू सत्ताको रापतापमा घुल्न लागेको दर्शकले मन नपाराएको पाइन्छ ।

कलाकारको राजनीतिक झुकावप्रति दर्शक यति रुष्ट छन् कि गायक पशुपति शर्मा र प्रकाश सपूतलाई उदाहरण लिएर बुझौँ ।
शर्मा राजनीतिक चेत बोकेका कलाकार हुन् । उनका गीतमा बेथिति र राजनीतिक सटार पनि हुन्छ ।

‘लुट्न सके लुट्’ गीत निकाल्दा उनलाई तत्कालीन सरकारको नेतृत्व गरिरहेको दलको विरोधीसम्म भन्न भ्याइयो ।

एमाले सरकारमा नहुँदा ‘मलाई अमेरिका पनि यही, जपान पनि यही’ जस्ता गीत निकालेकाले उनीलाई त्यस दलको विरोधी किटान गर्ने पनि भेटिए ।

प्रकाश सपूले ‘पीर’ गीत निकाल्दा माओवादीविरोधी किटान हुनुपर्‍यो । माओवादी जनयुद्धका लडाकुको विकसित जीवनशैली पनि गीतको भिडियोमा प्रस्तुत गरेका थिए ।

पछि एमाले अध्यक्ष केपी शर्माको ओलीको प्रशंसा गरेपछि उनीमाथि ठूलै साइबर आक्रमण भयो । सामाजिक सञ्जालमा उनलाई ‘एमालेको कार्यकर्ता’कै रुपमा बिम्बित गरियो ।

आफ्नै कर्म र चेतले काम गर्दा त कलाकारमाथि राजनीतिक झुकावको आरोप लाग्छ ।

अब खुलेआम व्यक्ति निकट हुँदा रामकृष्णले आजको दिन देख्नु अस्वभाविक हो र ?

फिल्मकै कुरा

पछिल्लो समय तीन फिल्महरूमाथि सामाजिक सञ्जालमा बहिष्कारको कुरा उठ्यो ।

प्रकाश सपुतको फिल्म ‘वसन्त’ : एमाले अध्यक्ष ओलीको प्रशंसा गरेकाले ।

फिल्म ‘लालीबजार’ : अदालतले प्रदर्शन रोक्न दिएको आदेशमा असन्तुष्ट लालीबजार टिमको प्रदर्शनमा निश्चल बस्नेत सहभागी थिए ।

फिल्मकी नायिका उनकी श्रीमती नायिका स्वतस्तिमा खड्का हुन् । जेन–जी आन्दोलनमा सहभागी भएपश्चात् निश्चल रास्वपा वरिष्ठ नेता बालेन शाहसहितसँग निटक छन् । उनीको राजनीतिक संलग्नतामा रुष्टले बहिष्कार गरेका हुन् ।

फिल्म ‘मालती मंगले’ : निर्माता रामकृष्णको रास्वपा सभापति लामिछानेसँगको घनिष्ठता ।

किन बढ्यो बहिष्कारको घटना ?

पछिल्लो एक सातामा दुई फिल्म ‘लालीबजार’ र ‘मालती मंगले’ बहिष्कारमा परेका छन् । बादी समुदायसँग विवादमा जोडिएर झमेलामा परेको ‘लालीबजार’ उच्च अदालत पाटनको आदेशसँगै शुक्रबारदेखि प्रदर्शनमा जाँदैछ।

यद्यपि यी दुवै फिल्म हलमा लागेका छैनन् । सामाजिक सञ्जालको प्रभाव हलमा कति रहन्छ त्यो अनुभव गर्न बाँकी नै छ ।

तर, बहिष्कारमा पर्नु सामान्य विषय होइन । प्रदर्शनमको संघारमा बहिष्कारको फन्डा चल्दा आर्थिक जोखिम स्वतः रहन्छ ।

कलाकारको भविष्य र निर्माता आर्थिक जोखिममा रहनु सामान्य होइन । फिल्म निर्माणको व्यवसायिक पाटोमै धक्का पुग्छ ।
तथापि, यी दुई फिल्म बहिष्कारमा एउटा समानता छ । त्यो हो– रास्वपासँगको घनिष्ठता ।

रविसँगको घनिष्ठता रामकृष्णले छताछुल्ला पारिसके ।

तर, निश्चल धर्नामै सहभागी भएकाले ‘लालीबजार’माथि बहिष्कार ट्रेन्ड चल्यो । न निश्चल यो फिल्मको कुनै जिम्मेवारीमा छैनन् । उनको परिवारको सदस्य फिल्मकी नायिका हुन् ।

रंगकर्मी तथा लेखक घिमिरे युवराज अहिलेको बहिष्कारको ट्रेन्डलाई विपक्षी खेमाको अस्त्र मान्छन् ।

उनी भन्छन्, ‘अहिले जो-जो बहिष्कारको ट्रेन्डमा छन्, उनीहरू विपक्षी समूहको आक्रमणमा परेका हुन् । पछिल्लो समय यो चलन बढेको छ । सर्जकनिकट भएको विचार वा दल विपक्षी खेमाले बहिष्कार अभियान चलाएका हुन् ।’

कलाकारले झुकाव राखेको पार्टीको विचार सिर्जनामा देखिनु चाहिँ उनी बहसको विषय मान्छन् ।

‘कुनै सर्जकले राजनीतिक झुकाव राख्दा फरक पर्दैन । तर, राजनीतिक झुकावकै कारण बहिष्कारमा पर्नु लोकतान्त्रिक चरित्र होइन । उसका सर्जनामा झुकाव रहेको दलको विचार बिम्बित हुन्छ भने बहस जरुरी छ । आवद्धता वा निकटताले सिर्जना बहिष्कार लोकतान्त्रिक देशले कल्पान गर्दैन,’ घिमिरेको बुझाइ छ ।

नेपालका ठूला राजनीतिक घटनामा सर्जकहरूको सहभागिताको स्मरण गराउँदै निर्देशक तथा नेपाल अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म महोत्सवका अध्यक्ष केपी पाठक अहिलेको बहिष्कार ट्रेण्डलाई अराजकतालाई प्रश्रय भएको मान्छन् ।

अहिलेका बहिष्कारको टेन्ड जेन-जी आन्दोलन र रास्वपासँगको निकटताको उपज रहेको बताउँदै उनी भन्छन्, ‘पहिला पनि कला क्षेत्रका व्यक्तिहरू परिवर्तनको पक्षमा, नयाँ विचारसँग उभिए । त्यसबेला बहिष्कारको कुरा भएन । अहिले किन हुनुपर्‍यो?’

आफ्नो विपक्षी दलको विचारसँग सहमत भएको वा निटक रहेको व्यक्तिको सिर्जना बहिष्कार गर्नुलाई चेतनाको अभावका रुपमा उनी बुझ्छन् ।

भन्छन्, ‘हामीले विश्वरभरका विभिन्न आस्था र विचार बोक्ने मानिसका सिनेमा खोजेरै हेर्छौं । सिनेमामा बिम्ब गरिएको विचारमा बहस हुनुपर्छ । तर, कुन विचार बोकेकोले सिनेमा बनायो त्यो मुख्य कुरा होइन र व्यक्ति हेरेर सिर्जना बहिष्कार गर्ने कुरा जायज होइन ।’

आफ्नो विचार वा पक्ष लिने एकै समूहले उत्पादन सिर्जनाले मात्रै कुनै पनि कलाको क्षेत्र पूर्ण नहुने उनी बताउँछन् । भन्छन्, ‘अर्को विचार र समूहको सिर्जना बहिष्कार गरिहाल्ने प्रवृति छ । त्यसो भए एकै विचार र समूहले उत्पादन गरेको फिल्म दर्शकका लागि पूर्ण हुन्छ त ?’

निर्माता अविरल थापाको बुझाइमा यो बहिष्कारको ट्रेन्ड समाजको चेतना र कलाकारहरूको असान्दर्भिक राजनीतिक अपजस हो ।

उनको आशय छ- कलाकारहरू राजनीतिसँग जोडिएको मन नपराएको पनि पाइन्छ । तर, सत्ताको रापताप लिन खोज्ने कलाकारको आकर्षण पनि कमको छैन ।