काठमाडौं– नेपाल धितोपत्र बोर्डले धितोपत्र दलाल व्यवसायी (स्टक ब्रोकर) मार्फत लगानीकर्ताहरूलाई उपलब्ध गराइने मार्जिन कारोबार सुविधालाई थप व्यवस्थित र पारदर्शी बनाउन ‘मार्जिन कारोवार सुविधा सम्बन्धी निर्देशिका, २०८०’ कार्यान्वयनमा ल्याएको छ ।

धितोपत्र सम्बन्धी ऐन, २०६३ को दफा ११८ ले दिएको अधिकार प्रयोग गरी बोर्डले सो निर्देशिका जारी गर्दै मार्जिन कारोबारसम्बन्धी व्यवस्था ल्याएको हो । मार्जिन कारोबारका लागि योग्य हुन कम्पनीको कम्तीमा २५ लाख कित्ता सर्वसाधारण सेयर सूचीकृत भएको हुनुपर्ने, कम्पनीको खुद सम्पत्ति (नेटवर्थ) चुक्ता पुँजीभन्दा कम नभएको हुनुपर्ने र पछिल्लो तीन वर्षमध्ये कम्तीमा दुई वर्ष खुद नाफा कमाएको हुनुपर्नेछ । साथै, सो सेयर सूचीकरण भएको कम्तीमा दुई वर्ष पूरा भएको हुनुपर्ने अनिवार्य व्यवस्था निर्देशिकाले गरेको छ ।

त्यस्तै, मार्जिन सुविधा प्रदान गर्न चाहने धितोपत्र दलाल व्यवसायीको न्यूनतम चुक्ता पूँजी २० करोड रुपैयाँ हुनुपर्नेछ । यसका साथै ब्रोकरले राफसाफ सदस्यता प्राप्त गरेको र निक्षेप सदस्यको रूपमा समेत कार्य गरेको हुनुपर्ने व्यवस्था छ । निर्देशिकाले ब्रोकरले यो सुविधा दिनुअघि धितोपत्र बजार (स्टक एक्सचेन्ज) बाट पूर्व स्वीकृति लिनु पनि अनिवार्य छ ।

मार्जिन दर र कारोबारको सीमा लगानीकर्ताले मार्जिन कारोबार सुरु गर्नुअघि सेयरको बजार मूल्यको न्यूनतम ३० प्रतिशत रकम ‘प्रारम्भिक मार्जिन’का रूपमा जम्मा गर्नुपर्नेछ । कारोबार पश्चात् कायम गर्नुपर्ने न्यूनतम मार्जिन अर्थात् ‘सम्भार मार्जिन’ २० प्रतिशत तोकिएको छ । यदि बजारमा सेयरको मूल्य घटेर सम्भार मार्जिन कायम हुन नसकेमा ब्रोकरले लगानीकर्तालाई ‘मार्जिन कल’ गर्नेछ । त्यस्तै, लगानीकर्ताले मार्जिन कल प्राप्त गरेपछि आवश्यक रकम जम्मा गर्न नसकेमा ब्रोकरले मार्जिन सुविधा अन्तर्गत खरिद गरिएको सेयर ब्रोकरले नै बिक्री गर्न सक्ने अधिकार निर्देशिकामा छ ।

तर, लगानीकर्ताले सम्भार मार्जिन कायम गर्न नगदको सट्टा धितोपत्र बजारमा सूचीकृत ‘ए’, ‘बी’ र ‘जी’ वर्गका सेयरहरू समेत धितोका रूपमा राख्न सक्नेछन्, जसको मूल्याङ्कन बजार मूल्यको ६० प्रतिशत मात्र गर्नुपर्ने व्यवस्था छ । ब्रोकरले मार्जिन कारोबारका लागि आफ्नो नेटवर्थको ५ गुणासम्म सुविधा उपलब्ध गराउन सक्नेछन् ।

ब्रोकरले यसका लागि आफ्नै स्रोत, बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट लिइएको ऋण वा सञ्चालकहरूबाट लिइएको असुरक्षित ऋण प्रयोग गर्न सक्नेछन् । यद्यपि, कुनै एक ग्राहक वा निजको परिवारलाई कुल मार्जिन सीमाको १० प्रतिशतभन्दा बढी सुविधा दिन पाइने छैन । यो सुविधाको अवधि बढीमा एक वर्षको हुनेछ, जसलाई नवीकरण गर्न सकिने व्यवस्था छ । मार्जिन कारोबार गर्न चाहने लगानीकर्ताले ब्रोकरमार्फत छुट्टै ‘मार्जिन कारोबार खाता’ र ‘मार्जिन कारोबार हितग्राही खाता’ खोल्नुपर्नेछ ।

ब्रोकरले यी खाताहरू सञ्चालन गर्न लगानीकर्ताबाट मञ्जुरीनामा लिन सक्नेछन्, जसको प्रयोग मार्जिन पूरा नगरेको अवस्थामा सेयर बिक्री वा राफसाफका लागि मात्र गर्न पाइनेछ । पारदर्शिता कायम गर्न ब्रोकरले दैनिक रूपमा मार्जिन कारोबारको विवरण धितोपत्र बजारलाई उपलब्ध गराउनुपर्नेछ र बजारले सो विवरण आफ्नो वेबसाइटमार्फत सार्वजनिक गर्नुपर्ने निर्देशिकामा उल्लेख छ । साथै, ब्रोकरले यसरी गरिएको कारोबारको वार्षिक रूपमा लेखापरीक्षण गराई बोर्ड र धितोपत्र बजारमा प्रतिवेदन पेस गर्नुपर्नेछ ।