काठमाडौं– चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो दुई महिना (भदौसम्म) मा मुलुकको बाह्य क्षेत्र बलियो स्थितिमा देखिए पनि आन्तरिक बजारमा उपभोक्ता महँगी र वैदेशिक व्यापार घाटामा निरन्तर वृद्धि भएको छ । 

नेपाल राष्ट्र बैंकद्वारा सार्वजनिक देशको वर्तमान आर्थिक तथा वित्तीय स्थिति प्रतिवेदन अनुसार सो अवधिमा शोधनान्तर स्थिति र चालु खाता उच्च बचतमा रहनुका साथै विदेशी विनिमय सञ्चितिले नयाँ कीर्तिमान कायम गरेको देखाएको छ ।

महँगी (मुद्रास्फीति) मा चाप

समीक्षा अवधिमा वार्षिक विन्दुगत उपभोक्ता मुद्रास्फीति ६.३४ प्रतिशत पुगेको छ, जबकि अघिल्लो वर्षको सोही महिनामा यस्तो मुद्रास्फीति १.८७ प्रतिशत मात्र रहेको थियो । खाद्य तथा पेय पदार्थ समूहको मुद्रास्फीति ७.५४ प्रतिशत र गैर-खाद्य तथा सेवा समूहको मुद्रास्फीति ५.६९ प्रतिशत रहेको छ ।

खाद्य उप-समूहअन्तर्गत घ्यू तथा तेलको मूल्य १६.६८ प्रतिशत, फलफूलको १५.९९ प्रतिशत, चिनी तथा चिनीजन्य पदार्थको १२.१४ प्रतिशत, माछा तथा मासुको ७.३४ प्रतिशत, तरकारीको ७.०७ प्रतिशत र मलमसलाको ६.७१ प्रतिशतले बढेको छ । गैर-खाद्य उप-समूहमा यातायात क्षेत्रको मूल्य सूचकाङ्क १२.७७ प्रतिशत, मदिराजन्य पेय पदार्थको ८.८३ प्रतिशत, कपडा तथा जुत्ताचप्पलको ७.०६ प्रतिशत, फर्निसिङ तथा घरायसी उपकरणको ६.०१ प्रतिशत र सुर्तीजन्य पदार्थको ५.४५ प्रतिशतले बढेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

समीक्षा अवधिमा क्षेत्रगत आधारमा ग्रामीण क्षेत्रको मुद्रास्फीति ६.७८ प्रतिशत र सहरी क्षेत्रको ६.१९ प्रतिशत रहेको छ। प्रदेशगत आधारमा सबैभन्दा बढी मुद्रास्फीति मधेश प्रदेशमा ७.४८ प्रतिशत र सबैभन्दा कम सुदूरपश्चिम प्रदेशमा ५.१६ प्रतिशत दर्ता भएको छ । काठमाडौँ उपत्यकामा ५.२८ प्रतिशत, तराईमा ६.८९ प्रतिशत, पहाडमा ६.४१ प्रतिशत र हिमालमा ५.६९ प्रतिशत मुद्रास्फीति रहेको छ । समीक्षा महिनामा भारतको उपभोक्ता मुद्रास्फीति ४.८२ प्रतिशत रहेको छ । यस्तै, वार्षिक विन्दुगत थोक मुद्रास्फीति ८.०८ प्रतिशत पुगेको छ ।

वैदेशिक व्यापार र व्यापार घाटा

चालु आर्थिक वर्षको दुई महिनामा कुल वस्तु निर्यात ६१.९ प्रतिशतले वृद्धि भई ३६ अर्ब ५९ करोड पुगेको छ । भारत, चीन र अन्य मुलुकतर्फको निर्यात क्रमशः ७०.६ प्रतिशत, १३७.६ प्रतिशत र २२.७ प्रतिशतले बढेको छ । समीक्षा अवधिमा भटमासको तेल, पोलिस पोलिएस्टर धागो, पाम तेल, जिंक सिट र पार्टिकल बोर्डको निर्यात बढेको छ भने आयुर्वेदिक औषधि, प्रशोधित छाला, दाल, नेपाली कागज र जडीबुटीको निर्यात घटेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

सोही अवधिमा कुल वस्तु आयात ३१.६ प्रतिशतले बढेर ४०१ अर्ब ५२ करोड पुगेको छ । भारत, चीन र अन्य मुलुकबाट भएको आयात क्रमशः २७.४ प्रतिशत, १७.२ प्रतिशत र ५६.६ प्रतिशतले बढेको छ । पेट्रोलियम पदार्थ, रासायनिक मल, कच्चा भटमासको तेल, खाने तेल र सवारी साधन तथा पार्टपुर्जाको आयात बढेको छ भने सुन, धान/चामल, हवाइजहाजका पार्टपुर्जा, पोलिथिन ग्रान्युअल्स र मेडिकल सामानको आयात घटेको छ ।

आयातमा भएको उच्च वृद्धिका कारण कुल वस्तु व्यापार घाटा २६ प्रतिशतले वृद्धि भई ३२४ अर्ब ९३ करोड पुगेको छ । समीक्षा अवधिमा निर्यात-आयात अनुपात १९.१ प्रतिशत पुगेको छ । कुल निर्यातमा अन्तिम उपभोग्य वस्तुको अंश ७१.१ प्रतिशत, मध्यवर्तीको २८.८ प्रतिशत र पुँजीगत वस्तुको ०.१ प्रतिशत रहेको छ भने कुल आयातमा यी अंशहरू क्रमशः ३९.४ प्रतिशत, ५१.९ प्रतिशत र ८.७ प्रतिशत रहेका छन् । भन्सार तथ्याङ्कमा आधारित व्यापारको सर्त ७.९ प्रतिशतले घटेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

विप्रेषण बढ्यो, वैदेशिक रोजगारी घट्यो

समीक्षा अवधिमा विप्रेषण आप्रवाह (रेमिट्यान्स) २३.९ प्रतिशतले वृद्धि भई ४३६ अर्ब ३६ करोड पुगेको छ । भदौ महिनामा मात्रै २२१ अर्ब ३१ करोड विप्रेषण भित्रिएको छ । अमेरिकी डलरमा विप्रेषण आप्रवाह १३.५ प्रतिशतले बढेर २ अर्ब ८५ करोड डलर पुगेको छ। खुद द्वितीय आय ४६९ अर्ब ४४ करोड पुगेको छ । 

यस अवधिमा वैदेशिक रोजगारीका लागि अन्तिम श्रम स्वीकृति (नयाँ) लिने नेपालीको सङ्ख्या ७८,३२० र पुनः श्रम स्वीकृति लिनेको सङ्ख्या ५२,१६३ रहेको छ ।

सेवा खातातर्फ खुद सेवा आय २२ अर्ब ४ करोडले घाटामा रहेको छ । सेवा खाताअन्तर्गत भ्रमण आय २८.६ प्रतिशतले बढेर १४ अर्ब ९४ करोड पुगेको छ भने भ्रमण व्यय १३.१ प्रतिशतले घटेर ४१ अर्ब १० करोड कायम भएको छ, जसमध्ये शिक्षातर्फको व्यय २९ अर्ब ५५ करोड रहेको छ ।

चालु खाता र शोधनान्तर स्थितिमा सुधार, विदेशी विनिमय सञ्चिति बढ्यो

समीक्षा अवधिमा चालु खाता १६९ अर्ब ४ करोड बचतमा रहेको छ, जुन अमेरिकी डलरमा १ अर्ब ११ करोड बचत हो । खुद पुँजीगत ट्रान्सफर १ अर्ब ५३ करोड र प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (इक्विटी मात्र) १३४ प्रतिशतले बढेर २ अर्ब ९८ करोड भित्रिएको छ । शोधनान्तर स्थिति १८७ अर्ब ६८ करोड (अमेरिकी डलरमा १ अर्ब २३ करोड) ले उच्च बचतमा रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

कुल विदेशी विनिमय सञ्चिति २०८३ असार मसान्तको ३८७९ अर्ब ६७ करोडबाट ४.३ प्रतिशतले वृद्धि भई २०८३ भदौ मसान्तमा ४०६५ अर्ब ७८ करोड पुगेको छ । अमेरिकी डलरमा यस्तो सञ्चिति ४.६ प्रतिशतले बढेर २६ अर्ब ४८ करोड पुगेको छ । कुल सञ्चितिमध्ये नेपाल राष्ट्र बैंकमा ३६१० अर्ब ७६ करोड र बैंक तथा वित्तीय संस्थासँग ४५५ अर्ब १ करोड रहेको छ । सञ्चितिमा भारतीय मुद्राको अंश २१.३ प्रतिशत छ ।

विदेशी विनिमय सञ्चितिले २०.९ महिनाको वस्तु आयात र १७.८ महिनाको वस्तु तथा सेवा आयात धान्न पर्याप्त हुने देखिन्छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय बजार, विनिमय दर र सरकारी वित्त स्थिति

समीक्षा अवधिमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा पेट्रोलियम तेलको मूल्य ८३.४ प्रतिशतले वृद्धि भई प्रति ब्यारेल १२७.४३ अमेरिकी डलर र सुनको मूल्य १५.४ प्रतिशतले बढेर प्रति आउन्स ४२६३.५५ अमेरिकी डलर पुगेको थियो । २०८३ असार मसान्तको तुलनामा भदौ मसान्तमा नेपाली रुपैयाँ अमेरिकी डलरसँग ०.३ प्रतिशतले अधिमूल्यन भई प्रति अमेरिकी डलर खरिद दर १५३.२४ कायम भएको छ ।

त्यस्तै, समीक्षा अवधिमा सरकारी बित्ततर्फ नेपाल सरकारको कुल खर्च १९९ अर्ब ४ करोड रहेको छ, जसमध्ये चालु खर्च १२२ अर्ब ४ करोड, पुँजीगत खर्च ७ अर्ब ६६ करोड र वित्तीय व्यवस्था खर्च ७० अर्ब १४ करोड भएको छ । कुल राजस्व परिचालन १८३ अर्ब २१ करोड भएको छ, जसमा कर राजस्व १७२ अर्ब ४३ करोड र गैर-कर राजस्व १० अर्ब ७८ करोड छ । कुल राजस्वमा अप्रत्यक्ष करको अंश ७५.३ प्रतिशत र प्रत्यक्ष करको अंश १८.२ प्रतिशत रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

राष्ट्र बैंकमा सरकारको नगद मौज्दात ३८४ अर्ब ६९ करोड छ । प्रदेश सरकारहरूको कुल खर्च ४ अर्ब ४८ करोड र स्रोत परिचालन २४ अर्ब ५४ करोड रहेको छ ।

मौद्रिक स्थिति, निक्षेप, कर्जा र ब्याजदर

समीक्षा अवधिमा विस्तृत मुद्राप्रदाय १.७ प्रतिशतले बढेको छ भने वार्षिक विन्दुगत आधारमा १४.९ प्रतिशतले बढेको छ । बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको निक्षेप संकलन ०.९ प्रतिशत अर्थात् ७२ अर्ब ८० करोडले बढेर ८३४९ अर्ब ७२ करोड पुगेको छ । निजी क्षेत्रतर्फ प्रवाहित कर्जा १.६ प्रतिशत अर्थात् ९३ अर्ब ५२ करोडले बढेर ५९५० अर्ब ५८ करोड पुगेको छ । 

निक्षेपमा चल्तीको अंश ७.५ प्रतिशत, बचतको ४८.० प्रतिशत र मुद्दतीको ३४.७ प्रतिशत छ।

ब्याजदरतर्फ ९१-दिने ट्रेजरी बिलको भारित औसत ब्याजदर १.३५ प्रतिशत र अन्तरबैंक ब्याजदर २.७५ प्रतिशत रहेको छ । वाणिज्य बैंकहरूको औसत आधार दर ४.७० प्रतिशत, विकास बैंकहरूको ६.१५ प्रतिशत र वित्त कम्पनीहरूको ६.७२ प्रतिशत कायम भएको छ । वाणिज्य बैंकहरूको निक्षेपको भारित औसत ब्याजदर ३.११ प्रतिशत र कर्जाको भारित औसत ब्याजदर ६.३८ प्रतिशत रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

समीक्षा अवधिमा तरलता व्यवस्थापनका लागि राष्ट्र बैंकले निक्षेप सङ्कलन बोलकबोलमार्फत ७८२ अर्ब ७० करोड र स्थायी निक्षेप सुविधामार्फत २९८१ अर्ब ८० करोड गरी कुल ३७६४ अर्ब ५० करोड तरलता प्रशोधन गरेको छ ।