काठमाडौं- साउदी अरेबियामा हुथी विद्रोहीहरूले बढाउँदै लगेको आक्रमणका कारण आफ्ना दुई प्रमुख छिमेकी र साझेदार देशहरू साउदी अरेबिया र इरानबीच सन्तुलन कायम राख्न पाकिस्तानलाई सकस परेको छ। साउदी अरेबियाको रक्षा साझेदार रहेको पाकिस्तानले आफ्नै सीमा जोडिएको इरानसँगको सम्बन्ध नबिगारी साउदीलाई कसरी सहयोग गर्ने भन्ने विषयमा रणनीतिक सङ्कटको सामना गरिरहेको छ।

गत अगस्ट ७ मा पाकिस्तान, साउदी अरेबिया र टर्कीबीच भएको ‘मक्का संयुक्त रक्षा सम्झौता’ अनुसार कुनै एक देशमाथि भएको सैन्य आक्रमणलाई सबै तीनै देशमाथिको आक्रमण मानिने उल्लेख छ। यसै महिना साउदी क्षेत्रमा भएका शृङ्खलाबद्ध आक्रमणहरूपछि तीनै देश सामूहिक रक्षा प्रतिबद्धता कार्यान्वयन गर्न सहमत भएका छन्। यस सम्झौताअनुसार पाकिस्तानले साउदी भूमिमा उल्लेख्य मात्रामा सैन्य बल र संसाधन तैनाथ गरिसकेको छ।

साउदी अरेबियाले पाकिस्तानलाई वित्तीय सङ्कटबाट जोगाउन अर्बौँ डलरको आर्थिक सहयोग र निक्षेप प्रदान गर्दै आएकाले साउदीको सुरक्षामा पाकिस्तान मूकदर्शक बनेर बस्न नसक्ने विश्लेषण विश्लेषकहरूले गरेका छन्। तर, इरान समर्थित हुथी समूहविरुद्ध साउदी क्षेत्रमा प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा सैन्य परिचालन गर्दा इस्लामाबाद र तेहरानबीचको सम्बन्धमा ठूलो दरार आउने जोखिम बढेको छ।

इरान र पाकिस्तानबीच ९ सय ९ किलोमिटर लामो साझा सीमा क्षेत्र रहेको छ, जहाँ सीमा सुरक्षा, सीमापार आतंकवाद, तस्करी र ऊर्जा सहकार्यका हिसाबले दुवै देशबीच सहकार्य अनिवार्य मानिन्छ। सन् २०२४ को जनवरीमा एक-अर्काको भूभागमा रहेका आतङ्कवादी अखडामा क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेपछि केही समय चिसिएको सम्बन्धलाई सुधार्दै दुवै देशले वार्षिक १० अर्ब डलरको व्यापार लक्ष्यसहित अघि बढ्ने प्रयास गरिरहेका थिए। यद्यपि, पाकिस्तानको पछिल्लो सैन्य सक्रियतालाई लिएर इरानी संसद् र विदेश मन्त्रालयले गम्भीर चासो र चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध तथा सुरक्षा विज्ञहरूका अनुसार पाकिस्तानले साउदी भूमिमा वायु तथा क्षेप्यास्त्र रक्षा, गुप्तचर सूचना आदानप्रदान र तालिमजस्ता रक्षात्मक भूमिका मात्र निर्वाह गरेमा इरानसँगको तनाव व्यवस्थापन गर्न सकिनेछ। तर, पाकिस्तानी सेना प्रत्यक्ष रूपमा हुथीविरुद्धको आक्रमणमा सहभागी भएमा यसले दुई देशबीच गम्भीर कूटनीतिक सङ्कट निम्त्याउनेछ।

इरानसँगको सम्बन्ध बिग्रिएमा बलुचिस्तान सीमा क्षेत्रमा अविश्वास बढ्नुका साथै सीमापार आतङ्कवाद, शिया-सुन्नी साम्प्रदायिक तनाव र इरान-पाकिस्तान ग्याँस पाइपलाइन आयोजना प्रभावित हुने जोखिम छ। यसबाहेक, इरान र अमेरिकाबीच मध्यस्थकर्ताको भूमिका निर्वाह गर्दै आएको पाकिस्तानको कूटनीतिक पत्यार र मध्यस्थताको हैसियतसमेत गुम्न सक्ने चेतावनी अध्ययन संस्थाहरूले दिएका छन्। परिस्थिति जटिल बन्दै जाँदा पाकिस्तानले साउदीप्रतिको रक्षात्मक प्रतिबद्धता पूरा गर्दै इरानसँगको प्रत्यक्ष मुठभेट छल्नुपर्ने दोहोरो दबाब सामना गरिरहेको छ।