काठमाडौँ – नेपाली सिने जगतमा अधिकतर फिल्म काल्पनिक कथामै बन्ने गरेको पाइन्छ ।
आर्ट जनरामा बन्ने फिल्मले केही झुक्क्याउ सक्छन् । ती फिल्ममा पात्र आफ्नै परिवेश वरपर देखिने व्यक्ति जस्ता लागे पनि कथा काल्पनिक नै हुन् ।
आफ्नो परिवेशकै चरित्र पर्दामा देखिएकाले यस्ता फिल्मलाई दर्शकले रुचाएको पाइन्छ ।
उदाहरणका लागि ‘कबड्डी’, ‘पशुपति प्रसाद’‘प्रकाश’ र ‘पूर्णबहादुरको सारङ्गी’लाई लिन सकिन्छ ।
वास्तविक घटनामा रोचक उत्तारचढाव थपेर पनि फिल्म बनाएको पाइन्छ ।
बायोपिक अर्थात् एक व्यक्तित्वको जीवन कथामा फिल्म बनाउने अभ्यास पनि नेपालमा एकाध भइरहेका छन् ।
स्वर्गीय गायक भजन शिरोमणि भक्तराज आचार्यको जीवनीमा फिल्म ‘आचार्य’ बनेको छ । फिल्ममा भक्तराजको भूमिका उनकै छोरा सत्यराजले निर्वाह गरेका छन् ।
साहित्यकार झमक घिमिरेको जीवनीमा आधारित रहेर फिल्म ‘जीवन काँडा कि फूल’ पनि बनाइएको छ ।
अर्को बढी अभ्यास कृतिमा आधारित फिल्म बनाउन प्रयोग भएको पाइन्छ ।
कृतिमा आधारित चर्चित फिल्म
कृतिमा आधारित सबैभन्दा सफल र प्रभाव छाड्न सफल फिल्म ‘झोला’ हो । यसमा नायिका गरिमा शर्मा र लक्ष्मी गिरी शीर्ष भूमिकामा छन् ।
साहित्यकार कृष्ण धारावासीको कथा ‘झोला’मा आधारित रहेर यो फिल्म बनेको हो । नेपालमा राणाकालमै हटेको सती प्रथाको विषय ‘झोला’ले बुनेको छ।
कृतिमा बनेका मध्ये सफल फिल्ममा झोला नै दरिएको छ। यो फिल्म ओस्कारका लागि पनि नेपालबाट सिफारिसमा परेको थियो ।
बीपीको कृतिमा पनि फिल्म
नेपालको सबैभन्दा पुरानो पार्टी नेपाली कांग्रेसका संस्थापक बीपी कोइरालाले साहित्यिक क्षेत्रमा ठूलो योगदान दिएका छन् । उनले कयौँ चर्चित उपन्यास नेपाली साहित्यलाई दिएका छन् ।
नेपालका पहिलो जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री बीपीको निधन भएको साढे चार दशक भइसक्यो । तर, पनि उनका कृति वर्तमान पनि पढ्न सिफारिस गरिने सामाग्रीका रुपमा पर्छन् ।
तत्कालीन राजा महेन्द्रले ०१७ सालमा ‘कू’ गरेपछि सुन्दरीजल बन्दीगृहमा रहँदा उनले लेखेको उपन्यास ‘तीन घुम्ती’मा फिल्म बनेको छ । उनको यो सबैभन्दा चर्चित मध्येको एक कृति पनि हो ।
तत्कालीन राजा महेन्द्रले ०१७ सालमा ‘कू’ गरेपछि सुन्दरीजल बन्दीगृहमा रहँदा उनले लेखेको उपन्यास ‘तीन घुम्ती’मा फिल्म बनेको छ । उनको यो सबैभन्दा चर्चित मध्येको एक कृति पनि हो ।
यस कृतिमा अभिभावको इच्छाविपरीत प्रेम, श्रीमानको अनुपस्थितिमा परपुरुषसँग सम्बन्ध र पतिसँग टाढिएर एकल बस्ने एक महिलाको निर्णयलाई उनले तीन घुम्तीका रुपमा वर्णन गरेका छन् ।
बाबुराम ढकाले निर्देशन गरेको यस फिल्ममा नायिका गरिमा शर्मा नै शीर्ष भूमिकामा छिन् ।
महाकविको ‘मुना मदन’
महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको सबैभन्दा चर्चित कृति ‘मुना मदन’मा पनि फिल्म बनेको छ। उनले नेपाली साहित्यको कालजयी कृति हो ।
धन कमाउन परदेश गएर फर्किँदा श्रीमती र आमाको निधन भएको घटना यस फिल्मको मुख्य कथा हो ।
यो खण्डकाव्यको मुख्य सन्देश हो – धनभन्दा ठूलो जीवन, सम्बन्ध र प्रेम ।
सन् २००३ मा प्रदर्शनमा आएको यस फिल्मको निर्देशक ज्ञानेन्द्र देउजा हुन् । दीपक त्रिपाठी र उषा पौडेल यस फिल्मको शीर्ष भूमिकामा छन् ।
यो फिल्म पनि नेपालबाट ओस्कारका लागि सिफारिस भएको थियो ।
जसका दुई कृतिमा फिल्म बने
महानायक राजेश हमाल र नायिका करिश्मा मानन्धरले पनि कृतिमा आधारित फिल्ममा अभिनय गरेका छन् ।
यी दुईले साहित्यकार डाइमन्ड शमशेर राणाको कृति ‘वसन्ती’मा अभिनय गरेका छन् ।
कृतिमा आधारित दुई फिल्म निर्देशन गर्ने चर्चित नाम हो नीर शाह । ‘वसन्ती’ र ‘सेतो बाघ’ उनले निर्देशन गरेका हुन् ।
यी दुवै कृतिका लेखक डाइमन्ड शमशेर नै हुन् ।
राणा प्रधानमन्त्री जंगबहादुर राणाको उदय र दरबारको कलहलाई समेटेर सेतो बाघ बनेको छ ।
०००
पुस्तक कृति सिनेमा हुन पाउने अर्को सुयोगप्राप्त कृति हो– कट्टेल सरको चोटपटक । डा. ध्रुवचन्द्र गौतमकृत यो पुस्तकको कथानक ‘वासुदेव’ चलचित्रमा उतारिएको छ ।
एउटा शिक्षक दैनिकी र मनोविज्ञानमा घुमेको यस सिनेमाभित्र मुख्यपात्रको भूमिका वरिष्ठ रंगकर्मी हरिहर शर्माले निर्वाह गरेका छन् ।
नेपालको पहिलो रंगिन फिल्म ‘कुमारी’ पनि साहित्यका विजयबहादुर मल्लको कृतिमा आधारित कथामा बनेको फिल्म हो । यो फिल्म ०३४ सालमा प्रदर्शनमा आएको थियो ।
नेपालको पहिलो रंगिन फिल्म ‘कुमारी’ पनि साहित्यका विजयबहादुर मल्लको कृतिमा आधारित कथामा बनेको फिल्म हो । यो फिल्म ०३४ सालमा प्रदर्शनमा आएको थियो ।
अर्थात्, पाँच दशक पहिलादेखि नै कृतिमा आधारित कथामा फिल्म बनाउने अभ्यास भएको पाइन्छ ।
पछिल्लो समय प्रदर्शनमा आएको फिल्म ‘जार’ हो । साहित्यकार इन्द्रबहादुर राईको कृतिमा आधारित यस फिल्ममा नायक सौगात मल्ल र अनुपविक्रम शाही शीर्ष भूमिकामा छन् ।
साहित्यका लीलबहादुर क्षेत्रीको कृतिमा आधारित रहेर फिल्म ‘बसाइँ’ पनि बनेको छ ।
यसरी कृतिमा आधारित रहेर दर्जनौँ फिल्म बनेका छन् । तर, यस्ता फिल्मले दर्शकमाझ बलियो प्रभाव छाडे पनि व्यवसायिक रुपमा सोचेजति सफल दरिन सकेनन् ।
प्रतिक्रिया