काठमाडौं– प्रतिष्ठित पत्रिका ‘फरेन अफेयर्स’ मा प्रकाशित एक लेखमा काउन्सिल अन फरेन रिलेशनका अध्यक्ष तथा पूर्व अमेरिकी व्यापार प्रतिनिधि माइकल फ्रोम्यानले चीनको वर्तमान आर्थिक मोडलमा आएको ह्रासले आगामी दिनमा निम्त्याउन सक्ने विश्वव्यापी आर्थिक संकटबारे गम्भीर चेतावनी दिएका छन्।

लेखमा औंल्याइए अनुसार, चीनले लामो समयदेखि आन्तरिक खपत बढाउनुको सट्टा निर्यातलाई अत्यधिक प्राथमिकता दिँदै आएको छ। पहिले चीनको अर्थतन्त्र सानो हुँदा विश्व बजारले उसको त्यो विशाल निर्यातलाई सहजै समायोजन गर्न सक्थ्यो। 

तर आज चीनको अर्थतन्त्र अत्यधिक ठूलो भइसकेको छ र यस्तो अवस्थामा विश्वका अन्य बजारहरूले सधैँभरि उसको अतिरिक्त उत्पादन धान्न सक्दैनन्। यसले गर्दा चीनको वर्तमान आर्थिक मोडलले आफ्नो सीमा नाघेको र यसको व्यवस्थापन नगरिएमा गम्भीर परिणाम भोग्नुपर्ने विश्लेषकहरूको ठम्यााइ छ।

अतिरिक्त उत्पादन क्षमता र विश्वव्यापी बजारमा प्रभाव

चीनले आफ्नो उत्पादन क्षमतालाई कृत्रिम रूपमा अत्यधिक वृद्धि गरी सस्तो मूल्यमा विदेशमा सामानहरू पठाउने नीति लिएको कारण अमेरिका, युरोप मात्र नभई एसिया, अफ्रिका र ल्याटिन अमेरिकाका विकासोन्मुख देशहरूको घरेलु उद्योगहरू समेत संकटमा परेका छन्। जब चीनको यो विशाल निर्यात संयन्त्र मन्द वा अवरुद्ध हुन्छ, त्यसको सबैभन्दा ठूलो पीडा आफैं चीनलाई पर्नेछ। तर यसले उत्पन्न गर्ने आर्थिक सुस्तता र कम्पनले विशेष गरी एसिया(प्रशान्त क्षेत्र लगायत चीनसँग व्यापारिक रूपमा गहिरो रूपमा जोडिएका अन्य देशहरूलाई समेत ठूलो असर पार्नेछ। 

समाधानको बाटो : आर्थिक सन्तुलन आवश्यक

अमेरिका लगायतका पश्चिमा राष्ट्रहरूले वर्षौंदेखि चीनलाई आफ्नो अर्थतन्त्रको संरचनागत सुधार गर्न र आन्तरिक खपतमा आधारित वृद्धितर्फको उन्मुख हुन आग्रह गर्दै आएका छन्। यो संकट टार्ने एक मात्र उपाय भनेको चीनले पूर्व-सक्रिय र क्रमिक रूपमा आफ्ना आर्थिक नीतिहरूमा संतुलन ल्याउनु हो। पहिले यो एउटा राम्रो छनोट मात्र थियो भने वर्तमान समयमा यो चीन र विश्व अर्थतन्त्रका लागि अपरिहार्यता बनिसकेको छ।