काठमाडौं- भारतको राजनीतिमा विगत एक दशकभन्दा लामो समयदेखि प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको एकाधिकार र दबदबा जस्तै थियो । तर, पछिल्ला समय भारतीय राजनीतिले अप्रत्यासित मोड लिएको छ । नीट-यूजी परीक्षाको प्रश्नपत्र बाहिरिएको घटनालाई लिएर युवाहरूले सामाजिक सञ्जालबाट सुरु गरेको ‘कक्रोच जनता पार्टी’ (सीजीपी) को आन्दोलनले मोदीलाई गलाएको छ ।

राजधानी दिल्लीसहित बिहार, महाराष्ट्र, केरलाजस्ता राज्यमा युवाहरु सडकमा उत्रिएसँगै अन्ततः सरकार झुक्न बाध्य भयो, शिक्षामन्त्री प्रधानले राजीनामा दिए । उनको राजीनामालाई आन्दोलनकारी युवाहरूले ठूलो जितका रुपमा लिएका छन् । तर, अब प्रश्न उठ्छ यो राजीनामापछि भारतीय राजनीति कुन दिशातर्फ मोडिएला ?

दक्षिणपन्थी मानिने भारतीय जनता पार्टीले सन् २०१४ मा सत्ता सम्हालेयता भारतका राजनीतिक मुद्दाहरू प्रायः धार्मिक विषयमा केन्द्रित रहँदै आएका थिए । अयोध्याको राम मन्दिर निर्माण, हिन्दू मुस्लिम ध्रुवीकरण, मुसलमानबहुल जम्मु कश्मीरको पुनर्संरचना, लभ जिहादजस्ता मुद्दा भारतको राजीनामा बहसका विषय हुन्थे । यसको लाभ पनि सत्तारूढ भाजपालाई नै पुग्ने गरेको थियो ।

तर, यसपटकको युवा आन्दोलनले भारतको राजनीतिलाई फरक धरातलमा उभ्याइदिएको छ । विश्लेषकहरुले परीक्षाको प्रश्नपत्र लिक हुनुलाई आन्दोलनको प्रमुख कारण मानेपनि यसका पछाडि युवा बेरोजगारी, भविष्यप्रतिको अन्योल र प्रविधिको विकाससँगै रोजगारी गुम्ने डर मुख्य कारण देखिन्छ ।

समाचार संस्था रोयटर्सका अनुसार भारतमा १८ देखि ४० वर्ष उमेर समूहका युवाहरुको संख्या ४० प्रतिशत छ । तर राजनीतिको केन्द्रमा भने उनीहरुको प्रतिनिधित्व ज्यादै न्यून छ । यसले गर्दा युवा पुस्ता र पाका नेताहरूबीचको दूरी झन् फराकिलो हुँदै गएको पाइन्छ ।

यो आन्दोलनले सामाजिक सञ्जालको शक्ति र राजनीतिक सन्देश सम्प्रेषणको शैलीलाई पनि बदलेको छ । वर्षौँदेखि एक्स (ट्विटर), ह्वाट्सएप र फेसबुकमा दबदबा बनाएको भाजपा इन्स्टाग्रामजस्तो युवा पुस्तामाझ लोकप्रिय सामाजिक सञ्जालमा भने पछि परेको देखियो । कक्रोच जनता पार्टी पनि इन्स्टाग्राममार्फत् नै उदाएको थियो ।

स्थापनाको छोटो समयमै यो पार्टीले करोडौँ फलोअर्स बटुल्न सफल भयो । औपचारिक र बनावटी भाषणभन्दा पनि युवाहरूले आफ्नो भाषा र शैली बुझ्ने नेतृत्व खोजिरहेको यो घटनाले स्पष्ट पारेको छ । शायद यही मनन गरेर आन्दोलनको उत्कर्षका बेला प्रधानमन्त्री मोदीले युवालाई लक्षित गरी इन्स्टाग्राममार्फत् सेल्फी भिडियोमार्फत् सन्देश प्रवाह गरेका थिए ।

शिक्षामन्त्रीको राजीनामापछि अबको सबैभन्दा ठूलो चासो चाहिँ युवा लहर राजनीतिक माहौलमा परिणत हुन्छ कि हुँदैन भन्ने नै हो । कक्रोच जनता पार्टीले अहिलेसम्म चुनावमा जानेबारे औपचारिक निर्णय गरिसकेको छैन । भारतीय राजनीतिमा आफ्नो अस्तित्व गुमाउँदै गएका कांग्रेस, समाजवादी पार्टी आम आदमी पार्टीजस्ता परम्परागत विपक्षी दलहरु पनि यो आन्दोलनको रापतापलाई आफ्नो पक्षमा पार्ने मौका कुरेर बसिरहेका छन् ।

बिहार, केरला, तामिल नाडु, असम, पश्चिम बङ्गालजस्ता राज्यमा विधानसभा चुनाव यसैवर्ष सकिसकेकाले भारतमा तत्काल राज्यस्तरको निर्वाचन हुने अवस्था छैन । तर, भारतमा अर्को वर्ष उत्तर प्रदेश, गुजरात र पञ्जाबजस्ता प्रभावशाली राज्यहरूमा विधानसभा निर्वाचन हुँदैछ । ती चुनावमा ककरोच जनता पार्टी खडा हुन्छ कि हुँदैन ? खडा भए केकस्तो प्रदर्शन गर्छ भन्ने कुरा पनि चासोकै विषय छ ।

हुन त दक्षिण भारतको प्रगतिशील राज्य मानिने तामिल नाडुमा गैर राजनीतिक पृष्ठभूमिबाट आएका युवा अभिनेता चन्द्रशेखरण् ‘थलपति’ जोसेफ विजयको अप्रत्याशीत जितलाई पनि ककरोच पार्टीले राम्रोसँग नियालिरहेको हुनुपर्छ । यसअनुसार यो आन्दोलनको रापताप कायमै रहे सन् २०२९ को आम निर्वाचनसम्म संगठित दलको रूपमा अगाडि बढेमा, त्यसले मोदी र भाजपाका लागि अहिलेसम्मकै ठूलो चुनौती खडा गर्न सक्छ ।

जे होस्, तत्कालका लागि यो आन्दोलन मन्थर भएको छ, तर यसले भारतीय राजनीतिमा परिवर्तनको सङ्केत दिएको छ । अब भारतीय राजनीतिमा रोजगारी, गुणस्तरीय शिक्षा र डिजिटल भविष्यजस्ता युवाहरुका वास्तविक मुद्दाले प्राथमिकता पाउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ ।