काठमाडौं – पाकिस्तानले आफ्नो कुल सैन्य आयातको करिब ८० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा चीनबाट खरिद गर्ने गरेको छ। विश्लेषणात्मक लेखहरू र बजार अनुसन्धानका अनुसार यो गहिरो निर्भरताका पछाडि बाह्य भूराजनीतिक कारणहरू मात्र नभई पाकिस्तानकै आन्तरिक प्रणाली, कानुनी प्रावधान र खरिद प्रक्रियाका आफ्नै नियमहरूले पनि ठूलो भूमिका खेलेका छन्।

पाकिस्तानको रक्षा खरिद प्रणाली र नियमहरू अत्यधिक नोकरशाही झन्झटिलय तथा कडा छन्। पश्चिमी देशहरूबाट हतियार खरिद गर्दा लामो कानुनी प्रक्रिया, मानवीय अधिकारसम्बन्धी सर्तहरू र कडा प्रतिबन्धहरूको सामना गर्नुपर्छ। यसको विपरीत, चिनियाँ पक्षबाट हतियार खरिद गर्दा राजनीतिक सर्तहरू कम हुने र वित्तीय तथा भुक्तानीका लागि लचिलो आन्तरिक कार्यविधि अपनाउन सहज हुने गर्दछ।

यसैगरी, पाकिस्तान लामो समयदेखि गहिरो आर्थिक संकट र विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा कमीको चपेटामा परेको छ। पश्चिमी मुलुकका अत्याधुनिक हतियारहरू अत्यन्त महँगा हुने भएकाले ती खरिद गर्न पाकिस्तानको अर्थतन्त्रले धान्दैन। चीनले सस्तो मूल्यमा उपलब्ध गराउने मात्र नभई विभिन्न ऋण सहायता र स्थानीय मुद्रामा भुक्तानी गर्न सकिने जस्ता आन्तरिक अर्थतन्त्रमैत्री वित्तीय विकल्पहरू प्रदान गर्ने भएकाले पाकिस्तान त्यसैतर्फ ढल्किन बाध्य छ।

पाकिस्तानको रक्षा नीतिमा आफ्नै घरेलु उद्योगहरूलाई जोगाउन र सह-उत्पादनलाई प्राथमिकता दिने कानुन रहेको छ। चीनले विभिन्न लडाकु विमान र सैन्य उपकरणका परियोजनाहरूमा पाकिस्तानलाई प्रविधि हस्तान्तरण गर्न र आफ्नै कारखानामा ती उपकरणहरू निर्माण गर्न खुला रूपमा अनुमति दिएको छ। पश्चिमा राष्ट्रहरूले आफ्नो संवेदनशील प्रविधि सुरक्षाको कारण देखाउँदै यस्तो खुला साझेदारी गर्न सधैँ अस्वीकार गर्दै आएका छन्।

पाकिस्तानको सैन्य संरचनामा दशकौंदेखि चिनियाँ प्रविधि प्रयोग हुँदै आएका कारण त्यहाँका सेना, इन्जिनियर र प्राविधिकहरूलाई चिनियाँ प्रणाली चलाउन तालिम दिन र मर्मतसम्भार गर्न आफ्नै आन्तरिक प्रणालीभित्र सहजता छ। यदि नयाँ प्रणालीका लागि पश्चिमी वा अन्य देशका हतियार ल्याउने हो भने सम्पूर्ण सैन्य संरचना र प्रशिक्षण प्रणाली नै फेर्नुपर्ने हुन्छ, जुन आन्तरिक रूपमा महँगो र झन्झटिलो मानिन्छ।

यसरी, बाह्य रणनीतिक गठबन्धनभन्दा पनि पाकिस्तानको आफ्नै अर्थतन्त्रको सीमा, रक्षा खरिदका झन्झटिलो कानुनी नियम र सजिलै प्रविधि प्राप्त हुने आन्तरिक बाध्यताहरू नै उसका लागि चीन मुख्य हतियार स्रोत बन्नुको प्रमुख कारण बनेका छन्।