ललितपुर– ललितपुरस्थित जेष्ठ वर्ण महाविहार संरक्षण परियोजनाले सन् २०२५ का लागि घोषित युनेस्कोको एसिया–प्रशान्त सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षण पुरस्कारअन्तर्गत ‘अवार्ड अफ मेरिट’ प्राप्त गरेको छ ।

सन् २०२६ फेब्रुअरीमा सार्वजनिक गरिएको उक्त घोषणामा परियोजनालाई संरक्षण उत्कृष्टता र दिगो दृष्टिकोणका लागि सम्मान गरिएको हो । पुरस्कार युनेस्कोले प्रदान गरेको हो ।

यो परियोजना सन् २०१७ अगस्टमा भूकम्पपछिको पुनर्निर्माण अनुदानअन्तर्गत भारत सरकारको सहयोगमा ललितपुर जिल्लामा कार्यान्वयन हुने सात सांस्कृतिक सम्पदा परियोजनामध्ये एकका रूपमा छनोट गरिएको थियो ।

परियोजना नेपाल सरकारअन्तर्गत केन्द्रीय आयोजना कार्यान्वयन इकाइ (भवन तथा आवास) ले कार्यान्वयन गरेको हो । सन् २०२१ मार्चमा १३.७८ करोड रुपैयाँको लागतमा ठेक्का सम्झौता भएको थियो । निर्माण कार्य एम/एस सीएम–पाचाली जेभीले सम्पन्न गरेको हो ।

भारत सरकारद्वारा सन् २०१९ डिसेम्बरमा इन्डियन नेशनल ट्रस्ट फर आर्ट्स एन्ड कल्चरल हेरिटेजलाई परियोजनाको परियोजना व्यवस्थापन परामर्शदाता (पीएमसी) का रूपमा नियुक्त गरिएको थियो । इन्ट्याकले संरक्षण तथा निर्माण कार्यको प्रत्यक्ष अनुगमन गरेको थियो ।

परियोजनाअन्तर्गत ऐतिहासिक मन्दिर र सत्तलहरूलाई मौलिक स्वरूप र संरचनागत स्वरूपअनुसार पुनर्निर्माण गरिएको छ । भवनहरूलाई भूकम्प प्रतिरोधी बनाउने व्यवस्था गरिएको छ ।

यसका साथै, काठका ऐतिहासिक कलाकृति, ढुंगाका मूर्ति तथा मन्दिर प्रवेशद्वारमा रहेको भित्ते चित्रको संरक्षण तथा पुनःस्थापना गरिएको छ । स्थलको प्रयोग र अवस्थालाई ध्यानमा राखी प्रकाश व्यवस्था, सरसफाइ तथा वर्षा पानी संकलन प्रणाली जस्ता सेवा सुविधाको स्तरोन्नति पनि गरिएको छ ।

परियोजना भौतिक रूपमा सम्पन्न भई सन् २०२४ मार्च २२ मा उद्घाटन गरिएको थियो । उद्घाटन कार्यक्रममा तत्कालीन शहरी विकास मन्त्री धनबहादुर बुढा र नेपालका लागि भारतीय राजदूत नवीन श्रीवास्तव सहभागी भएका थिए ।