काठमाडौं– अहिलेको समयमा मानिसहरू आफ्नो खानपानका बारेमा निकै सचेत भएका छन्, तर यो सचेतनासँगै भ्रमहरू पनि उत्तिकै फैलिएका छन् । 

विशेष गरी मुटु, सुगर, कोलेस्ट्रोल, थाइराइड र युरिक एसिड जस्ता समस्या देखिएपछि मानिसहरू के खाने र के नखाने भन्ने कुरामा निकै अन्योलमा पर्ने गर्छन् ।

युरिक एसिड र गेडागुडीको भ्रम

युरिक एसिड बढ्दा धेरैले गेडागुडी खान पूर्ण रूपमा बन्द गर्छन् । तर, गेडागुडी मुटुका लागि निकै राम्रो खाना हो । युरिक एसिड बढ्नुमा खानपानको तुलनामा वंशाणुगत कारण बढी जिम्मेवार हुन्छ । 

रक्सी पूर्ण रूपमा बन्द गर्ने र रातो मासु कम गर्ने बाहेक दही, माछा र गेडागुडी जस्ता स्वस्थकर खानेकुरा बार्नु आवश्यक छैन । एउटा साधारण औषधिको सेवनले युरिक एसिड नियन्त्रण गरी शरीरलाई आवश्यक पोषण लिन सकिन्छ ।

थाइराइडमा तरकारी बार्नुपर्दैन

थाइराइडका बिरामीले बन्दा, काउली, मूला, गाँजर जस्ता तरकारी खानुहुँदैन भन्ने ठूलो जनविश्वास छ । 

तर यी स्वस्थकर तरकारी बार्नुभन्दा थाइराइडको औषधिको मात्रा मिलाउनु बढी व्यवहारिक हुन्छ । दैनिक खाइने यी तरकारी बार्दा खानाको गुणस्तर घट्छ र शरीरमा अन्य पोषक तत्त्वको कमी हुन सक्छ ।

मुटु रोगी र अनावश्यक बार्ने बानी

मुटुको समस्या भएका वा मुटुमा स्टेन्ट हालेका बिरामीले धेरै खानेकुरा बार्दा शरीर निकै कमजोर हुने गरेको पाइन्छ । मुटु रोग लागिसकेका व्यक्तिको हकमा १ नम्बरमा औषधि र २ नम्बरमा मात्र खानपान आउँछ । 

बाहिरी तयारी खाना, ट्रान्स फ्याट र धेरै चिल्लो बार्नुपर्छ, तर घरमा पाक्ने सामान्य नेपाली खाना (दाल, भात, तरकारी) मज्जाले खान सकिन्छ । बिरामीले आफूलाई कमजोर बनाउने गरी खानपानमा कडाइ गर्नु हुँदैन ।

उच्च रक्तचापमा व्यायामको जोखिम

धेरैलाई लाग्छ कि रक्तचाप बढेको बेला औषधि नखाई व्यायाम र खानपानले मात्र घटाउँछु । तर यदि रक्तचाप १६०-१०० भन्दा माथि छ भने तत्काल औषधि खानु आवश्यक हुन्छ । 

यस्तो अवस्थामा भारी व्यायाम वा दौडधुप गर्दा मस्तिष्कको नसा फुट्ने वा अन्य स्वास्थ्य दुर्घटना हुने जोखिम रहन्छ । पहिले औषधिको मद्दतले रक्तचाप नियन्त्रणमा ल्याएर मात्र नियमित व्यायाम सुरु गर्नु बुद्धिमानी हुन्छ ।

कोलेस्ट्रोल र जीवनशैली

कोलेस्ट्रोल नियन्त्रणका लागि खानपान मात्र पर्याप्त नहुन सक्छ। धेरै बिरामीले खानेकुरा बारे पनि चुरोट र रक्सी नछोड्ने गर्दा कोलेस्ट्रोल नियन्त्रण हुँदैन । 

चुरोटले मुटुको नसामा ब्लकेज गर्ने सम्भावना निकै बढाउँछ । त्यसैले, कोलेस्ट्रोल नियन्त्रणका लागि औषधि, स्वस्थ खानपान र हानिकारक बानी (चुरोट, रक्सी) को त्याग उत्तिकै जरुरी छ ।

रोग लाग्न नदिनका लागि खानपानको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ, तर रोग लागिसकेपछि भने औषधिलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ । औषधिको प्रयोगले रोग नियन्त्रणमा राखेर स्वस्थ जीवनयापन गर्न सकिन्छ ।