आज असार १५ धान दिवस तथा दही चिउरा खाने दिनका रूपमा मनाइँदैछ । नेपालको राष्ट्रिय बाली धानखेती हिमाल, पहाड र तराई गरी सबै भेगमा गरिने भए पनि विशेष गरी तराई र केही पहाडी जिल्लाहरूमा धेरै हुने गरेको छ । 

धान रोपाईँ नेपालका विभिन्न भेग अनुसार फरक फरक तरिकाले गरिन्छ । मुख्यतः धान रोपाईँको तरिका भूगोल, मौसम, पानीको उपलब्धता, जाति समुदाय र स्थानीय परम्परामा आधारित हुन्छ । 

उसो त पछिल्लो समय चैतदेखि नै धान रोप्न सुरु हुन्छ । तर मौसमसँग जोडिएको मानो रोपेर मुरी उब्जाउने महिनाका रूपमा हेरिने असार महिनासँगै रोपाईँको छुट्टै महत्त्व रहेको पाइन्छ । 

दही चिउराको महिमा

दही चिउरा नेपालीको परापूर्वकालदेखिकै मौलिक खाजा हो । तर असार १५ मा किन खाइन्छ त ? यसको ठ्याक्कै इतिहास कसैसँग छैन । 

असारमा खेतीपातीमा लागेका किसानलाई कामको चटारो हुने र दही चिउराले शक्ति प्रदान गरोस् भने खाने चलन चलेको हुनसक्छ भन्ने तर्क कसैको छ भने कसैले कामको चटारो हुँदा समय अभावका कारण छिटो तयार हुने खाजा भनेर दही चिउरा रोजेको हुनसक्ने आङ्कलन गर्छन् । 

तर जानेर होस् या नजानेरै भए पनि हाम्रा पुर्खाहरूले चलाएको दही चिउरा खाने चलन वैज्ञानिक र स्वास्थ्यका हिसाबले एकदमै राम्रो भएको पोषणविद् बताउँछन् । 

पोषणविद् भुपाल बानियाँका अनुसार दिनभर खेतीपातीमा व्यस्त किसानलाई ऊर्जा प्रदान गर्ने स्रोत चिउरा भयो । चिउरामा प्रशस्त मात्रामा कार्बोहाइडेड पाइन्छ भने दहीमा विभिन्न भिटामिन, मिनरल्स र प्रोटिनको सोर्स भएकाले यी खाद्यपदार्थ मिसाएर खाँदा शरीरलाई निकै फाइदा पु याउने हुँदा खाने गरिन्थ्यो । 

जसले काम गर्नलाई ऊर्जा दिन मद्दत गर्थ्यो भने पेटको स्वास्थ्यलाई पनि फाइदा पुर्‍याउने भएकाले यो वैज्ञानिक र स्वास्थ्यका दृष्टिकोणले एकदमै राम्रो छ । तर पछिल्लो पछिल्लो समय कामकाज केही नगरी त्यही दिनहरूलाई सम्झेर खाने मात्रै प्रचलन रहेकाले कति मात्रामा कसरी खाने भन्ने विषयमा भने विचार पुर्‍याउनुपर्ने उनको भनाई छ । दही चिउरा खाँदा धेरै चिनी नराख्न र थोरै खाजाको रूपमा मात्रै खान सुझाव छ । 

दही चिउरा र स्वास्थ्य 

दही र चिउरा कार्बोहाइड्रेड, प्रोटिन, क्याल्सियम र विभिन्न किसिमका भिटामिनको स्रोत भएकाले यसले हाम्रो शरीरमा ऊर्जा प्रदान गर्नुका साथै पेटको स्वास्थ्यलाई पनि फाइदा पुर्‍याउने पोषणविद् बानियाँ बताउँछन् । 

अहिले गर्मीको मौसम भएकाले दही खाँदा शरीरमा शीतलता प्रदान गर्ने र ठिक्क मात्रामा खाजाको रूपमा खाँदा शरीरलाई फाइदा नै गर्ने उनले बताए । तर कार्बोहाइड्रेडको स्रोत चिउरा र प्रोटिनको मात्रा धेरै भएको दही त्यसैमाथि चिनी मिसाएर खाँदा पखाला लाग्ने लगायत स्वास्थ्यमा विभिन्न समस्या निम्त्याउने खतरा रहने उनको भनाई छ । 

त्यस्तै युरिक एसिड, दूध दहीको एलर्जी हुने समस्या भएका बिरामी, सुगरका बिरामी, दमका बिरामीहरूले खाँदा समस्या बल्झिन सक्ने सम्भावना रहने भएकाले त्यस्ता बिरामीहरूले नखान उनको सुझाव छ ।