म आफ्नो बुझाई र समग्र अनुभव राख्न चाहन्छु । नेपालमा पढाई किन पछि पर्‍यो भनेर भारतमा हेरियो भने ‘टीआईएस’ भन्छ त्यो भनेको चाहिँ ‘डाटा इनसेफ सोसल साइन्स’ हो। श्रम अध्ययनसँगै श्रम तथा मजदुर उद्योग पनि चाहिन्छ ।

श्रम अध्ययन हालसम्म ५ वटा देशहरुमा मात्रै गर्न पाइने रहेछ । जमर्नीको क्यासल इन युनिभर्सिटी, प्यानेसिल इन युनिभर्सिटी अमेरिका, चीन, ब्राजिल, क्यानडा र दक्षिण अफ्रिकामा यो पढाई हुन्छ । त्रिभुवन विश्वविद्यालयले कम्तीमा सुरुवात त गरेको छ । त्यसमा म खुसी महसुस गर्छु । किनकि मैले आफ्नै देशमा पढ्ने मौका पाएँ ।

नेपालीहरू किन विदेश जान्छन् भने पढाइको लागी, बस्नको लागी वा काम गर्न । के नेपालमा मर्यादित श्रम र उचित ज्याला छ ? रोजगारीको सिर्जना कस्तो छ ? स्वरोजगार बन्ने वातावरण के छ ? युवालाई उद्यमशीलताको काम भएको छ त ? योजना र कार्य त एकदम राम्रो छ । तर कार्यान्वयनमा कति भएको छ ? त्यो अनुसार मैले मेरो धारणा बनाएको हुँ ।

सरकार भनेकै न्याय दिलाउने संस्था हो । नागरिकता वा पासपोर्ट दिएर नेपालीहरूलाई बाहिर पठाउने त होइन नि । किनकि हामीले पाएको रेमिट्यान्स भनेको ‘कन्जन्स’मा गएको छ । अरुमा भर पर्दै गएको छ । ऐन, नियम र सुशासनमा चल्ने सरकार छ त हाम्रो ? सामान्य कर्मचारीहरूले पाउने तलब र खडा गरेको माहौल कतिको अन्तर छ ? सामान्य नेताहरू पनि चाँडै सम्भ्रान्त भएको त देख्नु भएको छ नि ?

अब मेरो आफ्नो जिज्ञासा म लेबर पढ्छु, यो विषयमा बोल्न पाउँदा खुसी लाग्छ, लेबर भन्ने बित्तिकै पाखुरा र बुद्धि प्रयोग गरी रिवट रुपमा ज्याला प्राप्त गर्ने जो सुकै नि लेबर हो । हामीले पढेर बुझेको यो भनाइ के हाम्रो देशले स्वीकारको छ, ठूला भनाउँदाहरुले यो देशमा त्यसरी बुझेका छन् लेबरलाई ।

‘फ्युचर वल्र्ड वर्क’ भन्ने बित्तिकै ‘रिट्रेन्ड’ गर्ने, रि–स्किल गर्ने हो । किनकि उनीहरु नयाँ वातावरणमा एडजस्ट हुनुपर्छ । तर के हामी अन–इस्कील छौँ ? के नयाँ काम सिक्न जाने हो ? त्यो एउटा भयो । अर्को मर्यादित श्रम, के हामीले उचित ज्याला पाएको छौ ? जसले काम गरेका छन् उनीहरुले पाएको ज्यालाबाट आफ्ना बालबच्चा पाल्न सक्षम छन् त ?

हाम्रो ग्रासुट लेभलमा त्यो सम्म भएको छ । अर्को कुरा लेबर माइग्रेसन र स्टुडेन्ट माइग्रेसन मेरो बिचारमा एउटै लाग्छ । जति नि विद्यार्थीहरु विदेशमा गएका छन् के सबै पढाइको लागि मात्रै गएका हुन् त ? यो सोचनीय विषय हो ।

यस्ता विषयमा जति धेरै बहस । जति धेरै छलफल । जति धेरै अध्ययन अनुसन्धान हुन्छ । त्यही अनुसार काम गर्दै जानुको विकल्प छैन । नभए भोलिका दिनमा यो समस्या देशकै लागि विकराल बन्न सक्छ ।

(प्रस्तुति : मौसमी राना)

https://www.facebook.com/watch/?v=578262757080519