काठमाडौँ : काठमाडौँकी सजनी महत तीन हप्ता अगाडि नै डेंगी संक्रमण भएर निको भैसकेकी थिइन । उनलाई अहिले धेरै शारीरिक पीडा हुन थालेको छ ।

‘शरीर धेरै तातिएको महसुस हुन्छ, अति नै शरीर गल्छ, हिजोआज त यति कमजोर भै छु की रातीमा उठेर ट्वाइलेट जान पनि एक्लै आँटै नआउने भएको छ’ उनले भनिन् ।

‘सुतिराख्न मन लाग्छ उठ्न नपरे हुन्थ्यो जस्तो हुन्छ अहिले त काम गर्न नसकेर जागिर पनि छोडेर बसेको छु,’ उनले अगाडि थप पीडा पोखिन् ।

सजनीको जस्तै अनुभव डेगीं लागेर निको हुने प्राय सबैले भोगिरहनु परेको छ । डेंगी संक्रमणपछि पनि स्वास्थ्यमा निरन्तर समस्या देखिने बारेमा भने नेपालमा योभन्दा अगाडि खासै थाहा थिएन । पहिला महामारीको रुपमा देखा पर्दा पनि पोष्ट समस्या लिएन नआएको चिकित्सकहरू बताउँछन् ।

तर अहिले २०२२ डेंगी महामारीले हालसम्मकै सबभन्दा धेरै संक्रमित भएका र अधिकांश सङ्क्रमितले अत्यन्त शारीरिक पीडा हुने बताइरहेका छन् ।

पोष्ट डेंगीमा धेरै देखिएको समस्या
पछिल्लो समय संक्रमण हुनेको सङ्ख्यामा कमी हुँदै गैरहेको भएता पनि संक्रमित भैसकेका कतिपयमा भने लामो समयपछि पनि स्वास्थ्यमा निरन्तर समस्या देखिएको डाक्टर शेरबहादुर पुनले बताए ।

कतिपयलाई शारीरिक काम गर्दा पनि छिटो स्याँ स्याँ हुने, टाउको भारी हुने, अत्यधिक थकित महसुस हुने, एकाग्रता नहुने, शारीरिक तथा मानसिक कमजोरी महसुस हुने, मांशपेशी दुख्ने, गिजा दाँत दुख्ने र अत्यधिक कपाल झर्ने, सामान राखेको ठाउँ समेत पटकपटक भुल्ने गरेको जस्ता समस्या हुने गरेको छ ।

पोष्ट डेगींको समस्या सम्भवत नेपालको लागि नौलो अनुभव भएकोले पोष्ट कोभिड खासै सतहमा नआएको वा आइनसकेको चिकित्सकको बुझाई छ ।

विश्वमा पोष्ट डेंगी सम्बन्धी पर्याप्त अनुसन्धान भएको देखिँदैन । यसबाट पनि यो समस्याप्रति धेरैको ध्यानाकर्षण नभएको प्रष्टै हुन्छ ।

डेंगी संक्रमण भएको कति हप्ता वा महिना पछिको अवस्थामा पनि स्वास्थ्यमा समस्या देखिरहे पोष्टडेंगीको अवस्था जनाउने भन्नेमा विश्वका वैज्ञानिकबीच एकल धारणा बनिसकेको छैन ।

अरु देशमा भएको अनुसन्धानले के भन्छ ?

श्रीलंकामा गरिएको एक अनुसन्धानले त्यहाँ डेंगी संक्रमितमध्ये एक तिहाइमा दुई महिनापछि पनि पोष्टडेंगीका समस्या देखिने गरेको देखाएको थियो ।

ब्राजिलमा गरिएको अनुसन्धानले डेंगी संक्रमितमध्ये झन्डै पचास प्रतिशतमा ६ महिनासम्म पनि पोष्ट डेंगीको समस्या हुने नतिजा प्रकाशित गरिएको थियो।

क्युबामा गरिएको एक अर्को अनुसन्धानमा त डेंगी संक्रमित भएको २ वर्षसम्म पनि ‘पोष्ट-डेंगी’को समस्याबाट प्रभावित हुने गरेको तथ्य पत्ता लगाएको थियो । सो क्युबाली अनुसन्धानमा डेंगी संक्रमितका पचास प्रतिशतभन्दा बढीमा पोष्टडेंगीको समस्या देखिएको थियो ।

अधिकांश अनुसन्धानहरूले महिला संक्रमितहरूमा पोष्ट डेंगी समस्या बढी हुने गरेको नतिजा प्रकाशित गरेका थिए । जसको यकिन कारण भने थाहा छैन । पोष्ट डेंगीमा पर्याप्त अध्ययन र अनुसन्धान नभएकोले उपचारको बारेमा पर्याप्त जानकारी वा अनुसन्धान नभएको डा. पुनको भनाई छ ।