पछिल्लो समय महिलाको पाठेघरमा विभिन्न प्रकारका समस्याहरू देखा परेका छन् । त्यसैमध्ये एक हो, ओभरीयन सिस्ट । यो नयाँ समस्या होइन । तर पछिल्लो समय धेरै महिलामा यो समस्या देखिरहेको छ । यसै विषयमा आधारित भएर डा. जागेश्वर गौतमसँग विना न्यौपानेले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंशः

महिलाको पाठेघरमा ओभरीयन सिस्ट बढ्ने भनेको कस्तो समस्या हो ?
ओभरीयन सिस्ट भनेको पाठेघरको छेउमा दुई वटा गोला हुन्छ । जस्तो महिनावारी भएको १२ दिनमा डिम्ब बन्छ । त्यो डिम्ब बन्ने बेलामा एउटा सानो सिस्ट बन्छ । त्यसको २ सेन्टिमिटरको साइज हुन्छ । तर कसैको त्यो सिस्ट बढ्दै जान्छ । कुनै कुनै महिनावारी हुँदा खुइलिने जुन टिस्यु हुन्छ, त्यो पाठेघर भित्र हुन्छ र महिनावारी हुने बेला बाहिर जान्छ तर कसै कसैको त्यो टिस्यु पाठेघर भित्र नै हुन्छ र महिनावारी हुने बेला त्यो पाठेघर भित्र नै बग्न र पछि सिस्ट बन्छ । अर्को मोलर प्रेग्नेन्सि हुन्छ । पेटमा बच्चा बस्छ जाँच गर्दा पनि बच्चा हुन्छ तर बच्चा हुँदैन । त्यसको ठाउँमा अङ्गुरको झुप्पा जस्तो हुन्छ । ढिलो विवाह गर्ने ढिलो बच्च जन्माउने मान्छेहरूमा महिनावारीमा गडबडी हुँदा ओभरियन सिष्ट आउँछ ।

आफैले मलाई यस्तो भयो भनेर कसरी थाहा पाउने ?
सानो भयो भने थाहा हुँदैन । तर दुलो भयो भने कसैलाई तल्लो पेट दुख्छ । कहिलेकाँही वाकवाकी लाग्छ । धेरै ठूलो भयो भने पेट नै फुलेर आउँछ । यसको पता लगाउने उपाय भनेको अल्ट्रासाउन्ड नै हो । त्यसैले प्रत्येक महिलाले वर्षमा एक पटक अल्ट्रासाउन्ड गराउनैपर्छ ।

पेटमा यसरी रहेको सिस्ट फुट्यो भने के हुन्छ ?
फुट्यो भने एकदमै पेट दुख्छ । भित्र इन्फेक्सन हुन्छ । कहिले काँहि अप्रेसन गर्नु पर्ने हुनसक्छ । यो धेरै बटारिने हुन्छ। यसले दिसा पिसाब गर्न गाह्रो हुन्छ । आन्द्राहरु टाँसिने जोडिने हुन्छ । र, कहिलेकाँही बच्चा पनि हुँदैन ।

अप्रेसन गर्दा के–के कुरामा ध्यान दिनु पर्दछ ?
अप्रेसन गर्ने भनेको कसैको ओभरीयन सिस्ट बटारियो भने निकाल्नु पर्दछ । थोरै समयमा एक्कासि बढ्यो भने फाल्नु पर्दछ ।

सुरुमा नै थाहा भयो भने औषधि खाएर निको नहुने हो ?
५ सेन्टिमिटर भन्दा सानो सिस्ट छ भने अप्रेसन गर्नु पर्दैन । त्यसलाई औषधि खाएर नै फाल्न सकिन्छ । ओरल कन्ट्रासेप्टिभ पिल्स, प्रोजेस्टेरोन, डानाजोल लगायतका औषधि खान सहिन्छ । कतिपय ओभरियन सिस्टहरु डाइग्नोसिस् गर्दै जाँदा ठिक हुन्छ । जस्तो प्रेगनेन्सीको कारणले आएको छ भने डेलिभरी पछि अराएर जान्छ । ५ सेन्टिमिटर भन्दा सानो सिस्ट छ र महिनावारी सुकेको छैन भने फलोअप गर्दा हुन्छ । महिनावारी सुकेको मान्छेको ३ सेन्टिमिटर भन्दा ठूलो भयो भने क्यान्सर हुने सम्भावना धेरै हुन्छ र अप्रेसन गर्नु पर्दछ । अप्रेसन गर्न पेट चिर्नु पर्दछ ल्याब्रोस्कोपी विधिबाट हेरेर त्यसको टाइप पत्ता लगाएर गर्न सकिन्छ ।

के कारणले बटारिने हुन्छ ?
धेरै बटारिने भनेको डरमोइड भन्ने जातको हुन्छ । त्यसलाई टेराटोमा भन्छौ, हामी मेडिकल भाषामा त्यो एकदमै हलुङ्गो हुन्छ र बटारिन्छ । बटारिएपछि रगरतको सप्लाई कम हुन्छ नेक्रोसिस हुन्छ कुहिन्छ र दुख्छ ।

एक पटक अप्रेसन गरेपछि पनि त्यो सिस्ट आउन सक्छ ?
आउन सक्छ, कसैको डिम्बाशयमा ठूलो सिस्ट पलायो र डिम्बाशय नै फुल्यो भने आउँदैन । त्यसैले वर्षमा एक पटक अल्ट्रासाउन्ड गरेर हेर्दा ठूलो सिस्ट बन्न पाउँदैन ।

ओभरियन सिस्टको उपचारको अवस्था कस्तो छ ?
एउटा औषधिले गर्ने यो साधारण डाक्टरले पनि गर्न सक्छ । र, अर्को अप्रेसनले गर्ने उपचार हो । यो एक सेन्टिमिटर जति चिरेर हेरिन्छ । यो चितवनमा पनि छ । काठमाडौँमा रुटिङली गर्न सकिन्छ ।

कति खर्च लाग्छ यसको उपचारमा ?
दुर्बिनबाट गर्ने अप्रेसन अरू भन्दा बढी नै लाग्छ अहिले प्राइभेटमा पनि ४० हजार जतिमा हुन्छ । प्रसूति गृह थापाथलीमा पनि हुन्छ, जहाँ २० हजार रुपैयाँमा उपचार हुन्छ ।

अप्रेसन गरेको र औषधि खाइरहेकोले के-के कुरामा ध्यान दिने ?
पहिला त नियमित फलोअपमा जाने । यो ठूलो दुख्ने खालको अप्रेसन हैन । पछि बच्चा पनि हुन्छ । एक दुई दिन अस्पतालमा बसेर घर जाने र हप्ता १० दिनमा आफ्नो दैनिक कार्यहरू गर्न सकिन्छ । यसेको उपचार छ त्यसैले सिस्ट भयो भनेर नआत्तिने । यदि पेट नै चिरेर अप्रेसन गर्दा चाहिँ दुख्ने र पछि बच्चा पनि नबस्ने हुन सक्छ ।

यो समस्या नआओस् भनेर के–के कुरामा ध्यान दिने ?
हाइट अनुसारको तौल मिलाउने, घरमा बनाएका खाना खाने,जुन पनि औषधि नखाने, स्कीलिनिङ गर्ने, प्रत्येक महिलाले वर्षमा एक पटक अल्ट्रासाउन्ड गर्नु पर्दछ ।

यो वंशाणुगत हुन्छ ?
ओभरीयन सिस्ट वंशाणुगत हुँदैन । तर ओभरीयन क्यान्सर, पाठेघरको क्यान्सर चाहिँ वंशाणुगत हुन्छ ।

(प्रस्तुति : पुष्पाञ्जली बस्नेत)