निमोनियाको संक्रमण सबैभन्दा बढी ५ वर्षमुनिका बालबालिकालाई हुन्छ । त्यो उमेर समूहमा मृत्युको पहिलो कारक पनि निमोनिया नै हो । बालबालिकाको मृत्यु गराउने प्रमुख रोगमध्ये निमोनिया मुख्य रोग हो । निमोनिया भनेको फोक्सोमा आउने एक प्रकारको संक्रमण हो, जसमा फोक्सोका कोषहरू संक्रमित भएर स्वासप्रशवासमा समस्या हुन्छ । यसै विषयमा आधारित भएर खबरहबका लागि विना न्यौपानेले डा. राजु सेढाईंसँग गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश:

यो मौसमका बालबालिकामा निमोनियाको समस्या किन बढिरहेको छ ?
यो चिसो मौसममा बालबालिकामा रुघाखोकी धेरै लाग्छ । अहिले कोभिडले गर्दा पनि रुघाखोकी लाग्ने गरेको छ । कतिपयलाई सामान्य रुघाखोकी लागेर आफै निको हुने गरेको छ । निमोनिया पनि धेरै प्रकारको हुन्छ । हाम्रो समाजमा ज्वरो आयो भने निमोनिया हुन्छ भन्ने मान्यता छ ।

घरमा नै बसेर निमोनिया नै भएको भनेर कसरी थाहा पाउने ?
यो उमेर अनुसार बच्चाहरूमा फरक फरक रोगहरू लाग्छ । प्राय जस्तो जन्मेको १ मलिनासम्म बच्चाले दूध चुस्न नसके, आलस्य हुने, सुतेको सुतेइ हुने हुन्छ। त्यो निमोनिया हो। अर्को भनेको ५ वर्षसम्मको बच्चामा रुघाखोकी लागेर बच्चा खेली रहेको छ भने त्यो सामान्य हो । बच्चा खाना नै नखाने नखेल्ने १०० भन्दा धेरै ज्वरो आयो भने कडा निमोनिया हो भनेर बुझ्नु पर्दछ । त्यो भन्दा माथिको बच्चा हो भने भन्न सक्छ र ज्वरो धेरै भयो स्वास्वा भयो भने निमोनिया भएको बुझ्नु पर्दछ ?

निमोनियाको खोप कति समयमा लगाउने ?
अहिले मानिस खोप खोप भनेर धेरै पछि लागेका छन् । शरीरको रोगसँग लड्ने यन्टिबढी दिने खोप छ । नेपाल सरकारले अहिले धेरै खोपहरू नि:शुल्क दिएको छ । हेपाटाइटिस, लहरेखोकी, भ्यागुतेरोग लागेमा धेरै समयको अन्तरमा धेरै खोपहरू ल्याएको छ । भ्याक्सिनले धेरै रोगबाट मुक्त गरेको छ जुनजुन अहिले नेपाल सरकारले जुन समयमा दिएको छ, त्यो लगाउनु पर्दछ ।

नेपाल सरकारले दिएको भ्याक्सिन लगाएपछि त्यो पछि गएर निमोनिया हुनसक्ने सम्भावना कति हुन्छ ?
भ्याक्सिन एक पटक लगाएर सधैँ निको हुन्छ भन्ने हुँदैन । जुन रोगविरुद्धमा भ्याक्सिन दिइन्छ त्यो रोगलाई मात्र त्यो भ्याक्सिनले काम गर्ने हो । त्यसैले एउटा खोप लगाउँदैमा अरू रोग निको हुर्दैन । जस्तो बिसिजी भ्याक्सिन लगाइयो भने त्यसले क्षयरोगबाट मात्र बचाउँछ । त्यसैले एउटै ब्याक्टेरिया गर्दा निमोनियाँ हुँदैन हजारौँ ब्याक्टेरिया छन् । भ्याक्सिन लगाएकोले नगरे पनि अरूले गर्न सक्छन् ।

सानैमा ध्यान दिन भने पछि कस्तो जोखिम निम्तिन सक्छ ?
निमोनिया भनेको लामो समयसम्म लाग्ने रोग हैन । रोगसँग लड्ने क्षमता नभएकोमा बारम्बार हुन सक्छ । समयमा उपचार गरायो भने पछि निमोनिया हुँदैन ।

निमोनिया भएपछि फोक्सोमा असर गर्दछ भन्छन् ?
निमोनिया भनेको नै फोक्सोमा हुने हो । त्यसको लागि हामीले खाने औषधि दिन्छौँ र इन्जेक्सन दिन्छौँ । केही गरी फोक्सोमा पानी जम्यो भने वा पिप नै जम्यो भने पछि असर हुनसक्छ । त्यसलाई उपचार गर्ने पद्धतिहरू छन् । कतिपय अवस्थामा फोक्सो नै कोल्याप्स हुनसक्छ । सुरुमा नै राम्रो उपचार भयो भने पछि असर गर्दैन।

यो मौसममा बालबालिकालाई जोगाउन के के कुरामा ध्यान दिने ?
बच्चलाई जन्मेको ६ महिनासम्म आमाको दूध खुवाउने, समयमा सरकारले दिएको भ्याक्सिनहरू लगाउने, कुपोषण हुनबाट जोगाउने, गर्नुृ पर्दछ ।

यो चिसोमा तातो राख्न हिटरको प्रयोग गर्दा कस्तो हुन्छ ?
हावाको आवत जावत गर्ने ठाउँमा हिटर बाल्ने, धुवामा बच्चालाई नराखे, सरसफाइमा ध्यान दिने, आमाले प्रशस्त खाने, बच्चालाई न्यानो राख्दा बच्चामा निमोनिया हुँदैन ।

(प्रस्तुतिः पुष्पाञ्जली बस्नेत)