काठमाडौँ– दक्षिणी प्रशान्त क्षेत्रको टोंगा अहिले ज्वालामुखी र सुनामीको कारण ठुलो क्षति बेहोर्न पुगेको छ ।

१५ जनवरीको दिन भएको विस्फोटसँगै पानी मुनी बिछ्याइएको अत्याधुनिक इन्टरनेट केबुल नास भएका थिए । यसैका कारण त्यहाँका १ लाख मानिसको अन्तर्राष्ट्रिय दुनियाँसँग सम्बन्ध विच्छेद नै भएको थियो ।

मुख्य टापु टोंगाटप्पुको सडकबाट निला आकाशमा बादल मडारिएको देख्न सकिन्छ । जमिनमा खाडल पर्न पनि सुरु भइसकेका छन् । संसारकै एक धार्मिक राज्यको रूपमा परिचित टोंगाका बासिन्दा यस सङ्कटबाट पार पाउन हातमा बाइबल लिएर ईश्वरको प्रार्थना गरेर बसेका छन् ।

टोंगा संसारकै फरक देश हो । त्यहाँका दुई तिहाइ जिसस क्राइस्टले पछिल्लो दिन बिताएको चर्च लेटर डे सेन्टकै सेरोफेरोको हुर्किएका हुन् ।

अमेरिकाको धार्मिक नेतृत्व गरी रहेका समूहले नै त्यस टापुमा शताब्दी भन्दा पहिले आफ्नो पकड जमाएका थिए ।
पश्चिमी मिसनरीको त्यहाँ उपस्थिति भए पछि टोंगा संसारकै धेरै चर्च सदस्य भएको देश मध्यको एक बनेको थियो । अहिलेको यो महामारीमा चर्चसँगै समुदायमा १ सय ७४ मण्डलीहरूले पनि पीडितहरूलाई राहत दिई रहेका छन् ।

त्यस समुदायका लागि चर्च धार्मिक केन्द्र मात्र नभई जीवनकै एउटा प्रमुख अङ्ग बन्ने गरेको छ । आइतबार त्यहाँका सबै पसल यसैका लागि बन्द हुने गरेका छन् । गत आइतबार भने प्राकृतिक विपत्तिका कारण उनीहरूको दिनचर्या नै फरक बन्न पुगेको थियो ।

आकाशमा बादल मडारिएको थियो भने जमिनमा ज्वालामुखी विस्फोट भएर निस्केको कालो लेदो बगी रहेको थियो ।
चर्चका वरिष्ठ पादरी इनर कोपु टोंगाको जीवनमा एक मात्र रङ्ग बाँकी रहेको बताउँछन् । उनको विचारमा त्यहाँ सर्वत्र गाढा धुलो बाहेक अन्य केही देख्न सकिँदैन ।

त्यसको एकदिन पछिसम्म टोंगा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको सम्पर्कबाट टाढै थियो । अस्ट्रेलिया र न्युजील्यान्डको कूटनैतिक निकाय तथा चर्च अफ जिसस क्राइस्ट लेटर डे सेन्ट्सबाट केही सूचना बाहिर आउन थालेका थिए ।

न्युजील्यान्डमा रहेको त्यसै चर्चको एउटा शाखाले एल्डर कोपसँगको दैनिक स्याटलाइट फोनबाट नै सूचना पाउने गरेका थिए । त्यस टापुमा राहत र सहयोगको कामको नेतृत्व पनि अहिले तीनै कोपसले गरी रहेका छन् । चर्चले नै पिउने पानीको समस्या सबैभन्दा बढी भएको जनाएको छ । सूचना श्रोतका अनुसार १ हजार जना लीयाहोन हाइ स्कुलको चर्चमा शरण लिन पुगेका थिए । त्यस टापुमा अवस्थित ६ चर्च विद्यालय मध्य त्यो पनि एक हो ।

चर्चको न्युजील्यान्ड च्याप्टरमा रहेका रिचर्ड हन्टरले दिएको सूचना अनुसार हरेक व्यक्ति रात भरी विद्यालय तथा चर्चमा सुत्ने र बिहान आफ्नो घर सफा गर्न जाने गरेका छन् । पछिल्ला दिनमा आइपुग्दा चर्चमा रात कटाउनेको सङ्ख्या घट्दो छ । आफ्नै घर फर्कन थालेका छन् । तुवाँलो जस्तो र गाढा फोहोर सहितको दुर्गन्धबाट बच्न १ हजार वटा मास्क पनि सोही समयमा वितरण गरिएको थियो ।
‘
यस भन्दा पहिले कोरोना महामारी सुरु हुने बित्तिकै पनि चर्चले ५० हजार मास्क वितरण गरेको थियो । यसका बाबजुद टोंगालाई कोरोना महामारीको विभिन्न लहरले प्रहार नगरेको होइन । अहिले भने १५ मिटर उचाइको यो ज्वारभाटाका कारण धेरै तटीय क्षेत्रमा क्षति पुगेका छन् ।

केही दिनमा फोन सम्पर्क कायम भए पनि त्यस क्षेत्रका जमिन हिँड्नका लागि योग्य समेत थिएनन् । टोंगा सरकारका दुई पानी जहाज राजधानी नुकुलोफा बाहिरका टापुमा पुगेका थिए । मिसनरी कार्यक्रमका लागि परिचित त्यस चर्चले जनाए अनुसार टोंगाको राजधानी बाहिर १३५ मिसनरी समूह छन् । यसै समूहका कारण एकले अर्कोसँग सम्पर्क गर्न सकेका थिए ।

त्यहाँ सुनामी आए पछि सबैको चासो एउटा सानो टापु अटाटामा पुगेको थियो । १ सय भन्दा कम जनसङ्ख्या भएको सो टापुका सबै घर काम नलाग्ने भएका छन् । न्युजील्यान्ड र टोगां सरकारले नै झन्डा गाडेको सो टापु नै विस्फोट हुने खतरा व्यक्त भएको थियो । यसै कारण धेरै आत्तिएका थिए ।

ज्वालामुखी आए पछि सबै जना चर्चको च्यापेल घरमा बास बस्न पुगेका थिए । संयोग बस त्या घर भने जोगिएको छ । पादरी हन्टरले जनाए अनुसार ती सबै आफ्नो घर छाडेर चर्चमा बसेका थिए । चर्च जोगिएकाले सबै जना जीवित हुनु उनीहरूका लागि खुसीको समाचार हो ।

हन्टर कुनै पनि समय समुद्री आँधी र सुनामी आउन सक्ने सम्भावना रहेको अवगत नै भएकाले सम्भव भए सम्मको बलियो संरचनामा चर्चका घर बनाएको बताउँछन् ।

“हरेक सदस्य हुरी बतास चल्ने बित्तिकै चर्च जाने गरेका छन् । यो आध्यात्मिक र भौतिक रूपले नै उपयुक्त हो ,” हन्टरको कथन छ । न्युजील्यान्डले पनि अटाटाका बासिन्दालाई बुधवार सफलतापूर्वक टोंगाटप्पुमा लगिएको जनाएको छ ।

हन्टरले जनाए अनुसार चर्चका अन्य शाखाहरूबाट पिउने पानी मास्क र फोनहरू यहाँ लाने क्रम जारी छ । टोंगाको एयरपोर्ट र समुद्री बन्दरगाहमा पुगेको क्षतिका कारण सरकारी र रेडक्रसका राहत जस्तै ती राहत पनि केही समय त्यहाँ रोकिए । चर्चले यस मानवीय सङ्कटको घडीमा सरकारलाई सहयोग गर्न सक्ने बारम्बार जानकारी गराइ रहेको छ ।

टोंगामा रहेको यस विपत्मा सहयोग गर्ने पहिलो देश भने न्युजील्यान्ड बन्न पुग्यो । न्युजील्यान्डको जहाज पानी र अन्य अति आवश्यक बस्तु सहित त्यहाँ अन्य भन्दा पहिले पुगे । न्युजील्यान्ड सेनाको विमान त्यहाँ पुग्दा न्युजील्यान्ड सरकार र अस्ट्रेलियाले पठाएका अन्य विमान बाटोमा नै थिए ।

शनिवारको त्यस डरलाग्दो घटनाको विवरण अहिले बाहिर आउन थालेका छन् । कम्तीमा तीन जनाको ज्यान गएको जनाइएको छ । एयरपोर्टमा बाक्लो खरानी जमेका कारण राजधानी नुकुआलोफाको एयरपोर्ट समेत काम नलाग्ने भएको थियो । केही दिनको अथक प्रयास पछि त्यो एयरपोर्ट विमान अवतरण गर्न सक्ने अवस्था बनाइएको हो । यसरी गएका राहतमा वाटर कन्टेनर, अस्थायी आवासमा सामग्री तथा स्वास्थ्य सामग्री छन् ।

अहिले कोरोना महामारीले संसार आक्रान्त छ । त्यहाँ एक जना सङ्क्रमित छन् । सुनामी पीडितलाई सहयोग गर्ने क्रममा कोभिड सङ्क्रमण त व्यापक भएर फैलने होइन भन्ने चिन्ता पनि टोंगाबासीमा थपिन थालेको छ ।

यसमा विश्वस्त तुल्याउनका लागि नयुजील्यान्ड र अस्ट्रेलियाका कुनै पनि व्यक्तिले टोंगाबासीसंग सम्पर्क नगर्ने जनाइएको छ । यसरी पहिलो चरणमा पुगेको सहयोगमा २ लाख ५० हजार लिटर पानी छ । साथमा समुद्री पानीलाई डीस्टीलेसन गरेर नुन बाहिर निकाल्ने यन्त्र पनि छन् । टोंगाको सरकारले सबै भन्दा धेरै पिउने पानीलाई नै बल गरी रहेको छ ।

त्यहाँका सबै समाचार बाहिर आउन त केही दिन अझ लाग्ने छ । यसका बाबजुद केही दृश्य बाहिर आउन थालेका छन् । यसरी बाहिर आएका तस्बिरमा सडकमा कारहरू थिचिएको देख्न सकिन्छ ।

हुंगा टोंगा हुंगा हा पाइ नामको त्यस ज्वालामुखी अमेरिका भन्दा धेरे टाढा छ । तर, यसको असर अन्य प्रशान्त क्षेत्रीय देशमा पनि पर्न थालेको छ ।

टोंगामै भने अझै धेरै जोखिम बाँकी नै छ । टोक्सीक सल्फरीक ग्यासका कारण त्यहाँका हरेक स्थान समस्यामा छन् ।
यसको प्रभाव लामो समयसम्म रहन सक्ने छ । त्यस सल्फर पानीमा मिसिने र माछा मार्ने क्रममा पनि समस्या हुन सक्ने छ । रेडक्रसले समेत टोंगामा झाडा वान्त र पखालाको जोखिम रहेको सूचना दिई सकेको छ । यसै ज्वालामुखीको तापको कारण आँखा र छालामा दीर्घकालीन समस्याको जोखिम समेत त्यत्तिकै बढेको छ ।

यी सबैबाट बच्नका लागि आयातित बोतलका पानी मात्र पिउन तथा कहीँ पनि निस्कँदा मास्कको अनिवार्य प्रयोग गर्न सूचना जारी गरिएको छ ।

शान्त रहेको टोँगाका टापुहरू शनिवारको सुनामी र ज्वालामुखीसँगै ठुलो सङ्कटमा फसेका छन् । धेरै जनाको ज्यान त जान पाएन । त्यहाँ धेरै रोगको जोखिम अझै कायम नै छ । परन्तु, तत्काल धेरेको ज्यान जोगिनुमा चर्चको भूमिका महत्त्वपूर्ण रह्यो । यसैले, टोंगाका धेरै स्थान आगामी दिनमा धार्मिक आस्थाका थप केन्द्र बन्ने छन् ।
– एजेन्सीहरूको सहयोगमा