काठमाडौँ – भिटामिन बी कम्प्लेक्सले शरीरमा मोटाबलिज्म बढाउँछ । मोटाबलिज्मले पोषक तत्त्वलाई शक्तिमा बदल्ने काम गर्छ । यसले डिएनए बनाउने काम पनि गर्छ ।

राता रक्तकोष निमार्ण पनि भिटामिन बी कम्प्लेक्सले गर्छ । यसले शरीरको बिभिन्न भागका लागि प्रोटिन बनाउने काम पनि गर्छ ।

कमी भएमा कस्तो लक्षण देखिन्छ ?

– हातखुट्टा झमझम गर्ने ।

– हातखुट्टा पोल्ने ।

– स्मरण शक्ति ह्रास हुन्छ ।

– कमजोरी महसूस हुन्छ ।

– थकान लाग्ने हुन्छ ।

– डिप्रेशन हुने हुन्छ ।

भिटामिन बी कम्प्लेक्सको स्रोत के हो ?
– मासुजन्य पदार्थ ।

– दूधजन्य पदार्थ दूध, दही, पनीर, चिज ।

– जमिन भित्र फल्ने फल आलु, गाँजर, मूला, सलगम, तरुल ।

जोखिम कस्तो हुन्छ ? कसरी घटाउने ?

भिटामिन बी बिभिन्न रुपमा पाइन्छ । बी १, बी २, बी ३ र बी १६ । यी चार तत्त्वको सम्मिलित रूप नै भिटामिन बी कम्प्लेक्स हो ।

भिटामिन बीको पहिलो सदस्य ‘थाइमीन’ हो । त्यसैले यसलाई बी १ भनिन्छ । यसले स्नायु र पाचन प्रणालीलाई स्वस्थ राख्छ । रोग प्रतिरोध क्षमता बढाउँछ ।

बी १ को कमी भएमा भोक नलाग्ने, कमजोर हुने हुन्छ । यसको कमीले मानसिक समस्या पनि हुन्छ । यो चामल, गहुँ, जौ, सोयाबिन, केराउ, बदाम आदीमा पाइन्छ ।

भिटामिन बी २ लाई ‘राइबो फ्लोबिन’ पनि भनिन्छ । यो मुख र आखाका लागि आवश्यक हुन्छ । यसको कमीले जिब्रो रातो हुने, मुखको छाला निस्कने, आँखा कमजोर हुने, जिब्रोमा घाउ आउने जस्ता समस्या देखिन्छ। यो दूध, दही, बिभिन्न अनाज, हरियो सागसब्जिमा पाइन्छ ।

भिटामिन बी६ लाई ‘पाइरीडाक्सिन’ भनिन्छ । यो छालाको लागि आवश्यक हुन्छ । यो अनाज, दूध, कलेजो, मासु आदीमा पाइन्छ । भिटामिन बी १२ को रासायनिक नाम ‘सायनोकाबालामीन’ हो ।

यो छाला, हड्डी, काशिका, मांसपेशिका लागि आवश्यक हुन्छ । यो मासु, माछा, अण्डा आदीमा पाइन्छ। भिटामिन बी कम्प्लेक्समा नाइकोटोनिक एसिड, बायोटीन, पैन्टोथेनिक एसिड र फोलिक एसिड पनि पाइन्छ ।

(जनस्वास्थ्य विद डाक्टर अरुण उप्रेतीसँग गरिएको कुराकानीमा आधारित)