‘महेन्द्र राजमार्ग’का ३ विकल्प : हुलाकी, मदन भण्डारी र मध्यपहाडी | Khabarhub Khabarhub

‘महेन्द्र राजमार्ग’का ३ विकल्प : हुलाकी, मदन भण्डारी र मध्यपहाडी

डेढ दशकदेखि कछुवाको गतिमा छन् खर्बौंका आयोजना



काठमाडौं तत्कालीन राजा महेन्द्रका पालामा नेपालको ‘गेम चेञ्जर’ परियोजनाका रुपमा पूर्व–पश्चिम जोड्ने महेन्द्र-राजमार्ग बन्यो । अहिले यो राजमार्ग नेपालीहरुको ‘लाइफलाइन’ बनेको छ ।

यसपछि भित्री तराईमा १८ सय ५७ किलोमिटरको हुलाकी राजमार्ग परियोजना अगाडि सारियो, एक खर्बभन्दा बढीको लागत अनुमान रहेको हुलाकी राजमार्गको भौतिक प्रगति डेढ दशकमा ९१ प्रतिशत रहेको छ ।

एकातिर पूर्व-पश्चिम रेलको चर्चा चलिरहेकै छ । अर्कोतिर पूर्व–पश्चिम (महेन्द्र) राजमार्गलाई चौडा बनाउने परियोजना पनि चल्दैछ । उता पहाडमा मध्यपहाडी लोकमार्गभन्दा मुनि मदन भण्डारी राजमार्गको अर्को धर्को तानिँदैछ ।

यसरी हेर्दा नेपालमा पूर्वपश्चिम फैलिने बाटाहरु आधा दर्जन पुग्नेछन् : हुलाकी राजमार्ग, महेन्द्र राजमार्ग, मदन भण्डारी राजमार्ग र मध्यपहाडी लोकमार्ग । पूर्व–पश्चिम रेलमार्गको परियोजना पनि छँदैछ ।

आइतबार नेकपा एमालेले पत्रकार सम्मलेनको आयोजना गरेर मध्यपहाडी लोकमार्ग (पुष्पलाल मार्ग) र त्यस आसपासका सडक आयोजनाहरुको हालसम्मको प्रगति विवरण के-कस्तो रह्यो भन्ने विवरण सार्वजनिक गरेको छ । एमालेले प्रस्तुत गरेको विवरणमा आधारित रहेर यी सडक परियोजनाहरुको अवस्था हेरौं –

हुलाकी राजमार्ग

हुलाकी राजमार्ग तराईको पुरानो लाइफलाइन भएता पनि आयोजनाका रुपमा यसले आर्थिक वर्ष २०६६-६७ बाट मान्यता पाएको हो । यो परियोजना पूरा हुने मिति ०८३-०८४ रहेको छ । यसैवर्ष सक्ने भनिएकोमा नसकिएपछि ३ वर्ष म्याद थपिएको हो ।

यो आयोजनाको अनुमानित लागत ६५ अर्ब २० करोड स्वीकृत भएको थियो । आधार वर्ष ०८०-०८१ मा यसको संशोधित बजेट १ खर्ब १ अर्ब ९२ करोड तय भएको छ । अहिलेसम्मको भौतिक प्रगति ९१ प्रतिशत (१०५१ किमी) छ भने वित्तीय प्रगतितर्फ हालसम्म करिब ५९ अर्ब ७६ करोड रहेको छ ।

यस राजमार्गको कुल लम्बाई १८ सय ५७ किमी भएता पनि यो उत्तर–दक्षिणतर्फ जाने बाटोको समेत योगफल हो । हुलाकी राजमार्गको पूर्वदेखि पश्चिमतर्फको लम्बाई ८८२ किमी छ । इटहरी, जनकपुर, वीरगञ्ज, कपिलवस्तु, नेपालगञ्ज र धनगढीमा हुलाकी राजमार्ग आयोजनाका ६ वटा कार्यालय रहेका छन् । भरतपुर सडक डिभिजन कार्यालयले पनि केही सडक खण्डको काम अघि बढाइरहेको छ ।

तराई मधेसका २१ जिल्लालाई छुने हुलाकी राजमार्गबाट करिब ८० लाख जनसंख्या प्रत्यक्ष लाभाविन्त हुने र यसबाट तराई मधेसको समृद्धिमा मद्दत पुग्ने आकलन गरिएको छ ।

यो सडकखण्ड निर्माणमा केही चुनौतीहरु छन् । जस्तो– चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा अलाइनमेन्ट स्वीकृति हुन सकेको छैन । आयोजनाले पर्याप्त बजेट पाउन नसकेको गुनासो आउने गरेको छ ।

पुलहरुको ठेक्का व्यवस्थापनका बजेको सुनिश्चितता नहुने र ठेक्कामा लागेका पुलहरु समयमा नबन्ने समस्या पनि हुलाकी राजमार्गका चुनौतीका रुपमा रहेका छन् ।

मदन भण्डारी राजमार्ग

महेन्द्र राजमार्ग र पुष्पलाल मध्यपहाडी लोकमार्ग हुँदाहुँदै तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी ओलीका पालामा यी दुई राजमार्गको वीचमा अर्को रेखा कोरियो-मदन भण्डारी राजमार्गका नाममा । खासगरी चुरे आसपासबाट यो राजमार्गको ट्रयाक खोलिएको हो । तराईमा हुने बन्द र हडतालबाट दिक्क भएका बेला एमाले अध्यक्ष ओलीले यो अवधारणा ल्याएको बताउनेहरु पनि छन् ।

मन्त्रिपरिषदको ०७५ साल जेठ ६ गतेको निर्णय अनुसार प्रस्ताव गरिएको चुरे र भित्री मधेसका उपल्यकाहरु हुँदै पूर्वपश्चिम जोड्ने मदन भण्डारी राजमार्गको संशोधित निर्माण अवधि ०८४-८५ रहेता पनि हालम्म ४१ प्रतिशत मात्रै भौतिक प्रगति भएको छ ।

मदन भण्डारी राजमार्गले यो राजमार्गले मधेस बाहेकका ६ वटा प्रदेशलाई जोड्छ । यसले झापाको बाहुनडाँगीदेखि डडेलधुराको रुपालसम्म १८ जिल्लालाई जोड्छ । ती जिल्ला हुन्- झापा, इलाम, मोरङ, सुनसरी,उदयपुर, सिन्धुली, मकवानपुर, चितवन, नवलपरासीपूर्व, पाल्पा, गुल्मी, प्युठान, रोल्पा, सल्यान, सुर्खेत, डोटी, कैलाली र डडेलधुरा ।

मदन भण्डारी राजमार्ग ७५ अर्बको परियोजना हो । हालसम्म यसमा ३३ अर्ब, अर्थात ४४ प्रतिशत खर्च भएको छ । यो परियोजना अन्तरगत ७४० किलोमिटर सडक कालोपत्रे हुने र १८५ वटा पुल निर्माण हुने लक्ष्य राखिएको छ ।

यो परियोजना सम्पन्न हुँदा भित्री मधेस र चुरे क्षेत्रमा केनेक्टिभिटी बढ्ने, खानीस्थल (ढुंगाखानीसमेत) मा पहुँच बढ्ने र धार्मिक स्थलहरुमा पर्यटन बढ्ने सरकारको दाबी छ । यसले भित्री मधेस र चुरे क्षेत्रको सामाजिक जनजीवनमा फरिवर्तन आउने भनिए पनि चुरे क्षेत्रको वन विनासलाई मद्दत गर्ने गुनासोसहित आन्दोलन समेत हुने गरेको छ ।

यो परियोजनाका चुनौतीका रुपमा स्थानीयको जग्गा जमिनको मुआब्जा विवाद जटिल बन्दै गएको छ । बर्सेनि बजेटको अभाव हुने गरेको छ । २८६ किमी सडक खण्डको ठेक्का लाग्न सकेको छैन भने निर्माण जारी रहेको १६९ किमी सडक र ६० वटा पुलहरुको निर्माणमा समेत ढिलाइ भइरहेको छ । २५ वटा पुलको ठेक्का लाग्नै बाँकी छ ।

मध्यपहाडी (पुष्पलाल) राजमार्ग

नेपाल सरकारले २०५८ सालमा महेन्द्र राजमार्गको विकल्पका रुपमा मध्यपहाडी राजमार्गको अवधारणा ल्यायो । राजमार्गको नाम नेताका नामबाट राख्ने पञ्चायती शैलीलाई निरन्तरता दिँदै यो परियोजनालाई पुष्पलाल मार्गको नाम दिइयो । र, यो आयोजनाको शुरुवात ०६४-०६५ बाट भयो । ०६५ फागुनमा राजमार्गको रेखांकन स्वीकृत भयो ।

यो आयोजनालाई ०६७-०६८ देखि दुई खण्डमा विभाजित गरियो । पूर्वखण्डमा ७२१ किमी र पश्चिम खण्डमा ११५८ किमी गरी यो परियोजनाको सडकको कुल लम्बाइ करिब १८ सय ७९ किमी तय गरिएको छ ।

मध्यपहाडी राजमार्गको काम सम्पन्न गर्न ०७५-७६ देखि पुष्पलाल(मध्यपहाडी) राजमार्ग आयोजना निर्देशनाल गठन गरिएको छ । त्यस अर्न्तगत पाँचथर, काभ्रे, गोरखा, पर्वत र दैलेखमा योजना कार्यालयहरु खडा गरिएका छन् । सरकारले यसलाई ०६९÷७० देखि राष्ट्रिय गौरबको आयोजना घोषणा गरेको छ ।

०६४ देखि सुरु भएको यो आयोजना ०७३-०७४ मै सक्ने भनिएको थियो । दोस्रोपटक ०७९-८० मा सक्ने भनियो । अहिले तेस्रोपटक संशोधन गरेर प्रस्तावित अवधि ०८४-८५ सम्म पुर्‍याइएको छ ।

तर, हालसम्म यसको प्रगति ७२.७० प्रतिशत मात्रै भएको छ । वित्तीय प्रगति पनि ७६.८० प्रतिशत मात्र छ । हालसम्म मोबिलाइजेसन पेश्कीसमेत ६४ अर्ब ७६ करोड खर्च भइसकेको छ । मोबिलाइजेन पेश्की लिने र ठेकदारले काम नगर्ने विकृति रेलमार्गको ठेक्कामा जस्तै यता पनि छ ।

रोचक त के छ भने कतिपय जिल्लामा अहिलेसम्म सडकको सीमा नै यकिन भएको छैन । विद्युतको जलासययुक्त आयोजनाले सडकलाई प्रभावित बनाउने अर्को समस्या खडा भएको छ ।

जग्गाको मुआब्जाको समस्या मदनभण्डारी राजमार्गको जस्तै छ । रुख कटान र जंगल फाँड्ने समस्या पनि छ । बाग्लुङ लगायतका जिल्लामा ठेक्का लाग्न सकेको छैन ।

भोजपुर-तेह्रथुम क्षेत्रमा अदालतको आदेशले ठेक्का रोकिएको र तोडिएको अवस्था छ । लमजुङ लगायतका जिल्लामा जग्गा विवाद छ भने गोर्खामा रुख कटानको समस्या छ । यो आयोजनामा थप ५० अर्ब बजेट चाहिने देखिएको छ ।

 

 

प्रकाशित मिति : ८ पुस २०८०, आइतबार  १० : ३० बजे

मलद्वारमा लुकाएर सुन तस्करी गर्न लगाएका मुख्य योजनाकार पक्राउ

काठमाडौं– प्रहरीले मलद्वारमा लुकाएर ल्याएको एक किलो सुनका मुख्य योजनाकारलाई

भारत- जहाँ दलितले चिहान पनि पाउँदैनन्…

एजेन्सी– ‘हामी आफ्नी हजुरआमाको शव लिएर श्मशान पुग्नासाथ केही मानिसहरू

एनसेल जोडिएका ३० वटा मुद्दा सर्वोच्चमा

काठमाडौं– दूरसञ्चार व्यवसाय कम्पनी एनसेलसँग जोडिएका ३० वटा मुद्दा सर्वोच्चमा

बङ्गलादेशमा आरक्षण विरोधी आन्दोलन चर्कियो, तीन जनाको मृत्यु, ४०० भन्दा बढी घाइते

एजेन्सी– बङ्गलादेशमा सरकारी जागिरका लागि भएको हिंसात्मक झडपमा परी मङ्गलबार

साउने सङ्क्रान्तिमा सुनसान देवघाटधाम

नारायणगढ– साउने सङ्क्रान्तिमा हरेक वर्ष भक्तजनको घुइँचो लाग्ने देवघाटधाम आज