माओवादी ६ नेतालाई प्रश्न : ‘जनयुद्ध’देखि ‘तरमारा’सम्म | Khabarhub Khabarhub

माओवादी ६ नेतालाई प्रश्न : ‘जनयुद्ध’देखि ‘तरमारा’सम्म



काठमाडौं– नेकपा माओवादीले आजभन्दा २८ वर्षअघि २०५२ साल फागुन १ गतेदेखि सशस्त्र संघर्षको घोषणा गर्‍याे । संसदीय व्यवस्थाको अन्त्य गरेर ‘जनवादी गणतन्त्र नेपाल’ स्थापना गर्ने भन्दै थालिएको उक्त हिंसात्मक संघर्ष १२ वर्षसम्म अर्थात् २०६३ सालसम्म चल्यो ।

‘जनयुद्ध’को अवधिमा सत्तापक्षबाट १२ हजार र विद्रोहीपक्षबाट ५ हजार गरी कुल १७ हजार नेपालीको ज्यान गयो । परिवार गुमाउने, अंगभंग हुने र विस्थापन हुनेहरुको संख्या लाखौं रह्यो । गाउँहरु रित्तिए । देशभरि ठूलो मात्रामा भौतिक संरचनामा क्षति भयो, त्यसको पुनर्निमाणमा अर्बौं रुपैयाँ खर्च गर्नुपर्ने स्थिति उत्पन्न भयो । द्वन्द्वका कारण विकास निर्माणका काम र लोकतान्त्रिक प्रक्रियासमेत अवरुद्ध भए । स्थानीय तह कर्मचारीका हातमा गएका कारण भ्रष्टाचार मौलायो । देशमा दण्डहीनता बढ्यो ।

अर्को पाटोबाट हेर्दा जनवादी गणतन्त्र ल्याउँछु भनेर हिँडेका माओवादी नेताहरु ०६२/०६३ सालपछि सम्झौतामा आए । देशमा जनवादी गणतन्त्र नभए पनि ‘पुँजीवादी गणतन्त्र स्थापना’ भयो । यो गणतन्त्रमा समावेशिता र धर्मनिरपेक्षता थपियो । पछि मधेस आन्दोलनले संघीयता पनि थप्यो । १० वर्ष लगाएर देशले बल्लतल्ल संविधान प्राप्त गर्‍याे । यी उपलब्धीहरुलाई माओवादी नेताहरुले आफ्नो जनयुद्धको उपलब्धी र त्यसले स्थापित गरेको एजेण्डा बताउने गरेका छन् ।

तर, जसले जनयुद्ध लडेका थिए, तिनीहरुप्रति माओवादी नेतृत्वले बेवास्ता गरेको गुनासो स्वयं माओवादी पार्टीभित्रैबाट हुँदै आएको छ । अहिले सत्तामा टाठाबाठा र नेताका आसेपासेहरु नै पुगेको र जनयुद्ध लड्ने भूइँतहका कार्यकर्ता खाडी मुलुकतिर जानुपर्ने अवस्था आएको गुनासो सुन्ने गरिएको छ । शान्ति प्रक्रियामा आएको १७ वर्ष बितिसक्दा पनि संक्रमणकालीन न्यायको विषय टुंगो नलाग्नु माओवादी नेतृत्वको ठूलो असफलताका रुपमा देखिँदै आएको छ ।

पहिलो संविधानसभा २०६४ मा माओवादी पार्टीलाई जनताले आशाको मत दिएका थिए । त्यसबेला यो दल ठूलो पार्टीका रुपमा स्थापित भएको थियो । तर, अहिले पार्टी खिइँदै रसातलमा पुग्ने स्थितिमा छ ।

माओवादी नेताहरु भ्रष्टाचारका पर्याय बनेका छन् । जनयुद्ध लडेका टोपबहादुर रायमाझी नक्कली शरणार्थी प्रकरणमा जेलमा छन् । जनयुद्धका अर्का कमाण्डर रामबहादुर थापा बादलका छोरा फौजदारी अभियोग लागेर फरार अवस्थामा छन् । पूर्वउपराष्ट्रपतिका छोरा सहकारी ठगी लगायतका आरोप बोकेर हिँडिरहेका छन् । स्वयं अध्यक्ष प्रचण्डले छोरीज्वाइँ आदिलाई ‘नवराजकुमार’ बनाएको आरोप लागिरहेको छ । माओवादी पार्टीभित्र चरम निराशा र ‘मास डिप्रेसन’ उत्पन्न भएको छ । माओवादीको स्खलन र विद्रूपीकरण द्रुत गतिमा भइरहेको छ, यसलाई रोक्ने कुनै प्रयास नेताहरुबाट भएको देखिँदैन ।

यो १७ वर्षको अवधिमा माओवादी पार्टी पटक–पटक सरकारमा पुगे पनि शहीद, घाइते र बेपत्ता परिवारलाई उचित व्यवस्थापन गर्न नसकेको गुनासो आइतबार र सोमबार बसेको केन्द्रीय समिति बैठकमा पनि व्यक्त भएको केन्द्रीय सदस्यहरुको भनाइ छ ।

यही पृष्ठभूमिमा हामीले फागुन १ गते ‘जनयुद्ध दिवस’ (सरकारले मनाउने जनयुद्ध दिवस अदालतले खारेज गरे पनि माओवादी पार्टीले मनाउँदै आएको छ) को सन्दर्भ पारेर माओवादीका ६ जना नेतालाई ३ वटा प्रश्न सोधेका छौं । पहिलो प्रश्न– ‘जनयुद्ध’ को उद्देश्य के थियो ? दोस्रो प्रश्न– संसदीय व्यवस्थाभित्र हिंसात्मक बाटो गलत थिएन ? जनयुद्धको औचित्य के थियो ? र, तेस्रो प्रश्न– जनयुद्ध लडेर आएको पार्टीमा अहिले नयाँ ‘तरमारा’ वर्ग जन्मिएको हो ?

हामीले यी प्रश्नहरु माओवादी उपाध्यक्ष अग्नि सापकोटा, सचिव राम कार्की, मन्त्री सुदन किराती, सांसद माधव सापकोटा, प्रदेश सांसद लक्ष्मी बिक र शहीद परिवारकी सदस्यसमेत रहेकी केन्द्रीय सदस्य हरिमाया शर्मालाई सोधेका छौं ।

अग्नि सापकोटा

१. ‘जनयुद्ध’को उद्देश्य के थियो ?

अग्नि सापकोटा : जनयुद्धको उद्देश्य पूरा भएको छ । गणतन्त्र जनयुद्धले ल्याएको छ । संघीयता जनयुद्धले नै ल्यायो । समानुपातिक सहभागिता पनि ल्याएको छ । संविधानतः लोकतन्त्रमा आधारित समाजवाद जनयुद्धले ल्याएको छ । जनयुद्ध आफ्नो उद्देश्यमा पूर्णरूपमा सफल भएको छ ।

राम कार्की : क्रान्ति भनेको ‘ब्ल्याक एन्ड ह्वाइट’ हुँदैन । कतिपय कुराहरू पूरा हुँदै जान्छन् । कतिपय कुराहरू दौडानमा पूरा हुन्छन् । कत्तिचाहिँ क्रान्तिपछि पूरा गर्नुपर्ने हुन्छ । जनयुद्धले जुन आफ्नो लक्ष निर्धारण गरेको थियो, त्यो लक्षका केही थोरै काम भए । नेपाललाई बेस्सरी त्यसले हल्लायो तर हल्लाएर व्यवस्थित रूपमा नयाँ अभ्यास गर्नुपर्ने थियो, नयाँरूपमा सजाउनुपर्ने हो, त्यो काम गर्न बाँकी छ । नयाँ मान्यता स्थापित गर्न सकेको छैन ।

सुदन किराती : नेपालमा जनयुद्धको व्यापक उपलब्धि भएको छ । २००७ सालमा राणा शासनको विरुद्धमा जनसङ्घर्ष भयो, त्यसले जनतालाई सास फेर्ने अधिकार दियो । ०४६ सालको झिनो प्रजातन्त्रले मान्छेलाई साधारण कुरा बोल्ने क्षमता दियो तर सम्पूर्ण रूपले अधिकार दिएन । जनयुद्धले नेपालको संविधान परिवर्तन गरिदियो, जसले सामाजिक न्यायको क्षेत्रमा धेरै ठूलो परिवर्तन दियो । हामीले तथ्यमा पनि भन्न सकिन्छ महिलालाई ३३ प्रतिशत अधिकार दिलाउने जनयुद्ध हो । दलितलाई सत्तामा प्रत्यक्ष सहभागिता गराउनेदेखि लिएर गणतन्त्र स्थापना गर्ने र संघीयतासहितको लोकतन्त्र स्थापना गर्ने जनयुद्ध हो । जनयुद्धको उपलब्धिको जगमा नै आज हामी उभिएका छौँ ।

हरिमाया शर्मा

हरिमाया शर्मा : म कर्णाली, सुर्खेतकी मान्छे हुँ । म सहिद परिवार हुँ । मेरो परिवारमा ६ जना सहिद हुनुहुन्छ । नेपालको राज्य परिवर्तनको सन्दर्भमा जनयुद्ध युद्ध ठूलो क्रान्ति हो । यो क्रान्तिले नेपालको आमूल परिवर्तन गरेको छ । सरकारी संरचनाको पुनःसंरचना भयो । समाजमा भएको सांस्कृतिक विभेदलाई क्रस गर्‍याे  । महिला, दलित, जनजाति, जो उत्पीडनमा थिए, समाजमा तिनले अवसर पाए । चेतना बदलिएको छ । यो हिसाबले जसरी जनयुद्ध सुरु भयो, त्यसले उपलब्धि हासिल गरेको छ । सबै उत्पीडित वर्गको हित भएको छ । परिवर्तनका खातिर नै अहिले पार्टीमा, सरकारमा, सभामा ३३ प्रतिशत महिला सहभागिता छ । यो उपलब्धि हो ।

माधव सापकोटा : जनयुद्धको उपलब्धि व्यापक भएको कुरा उठेको छ । पार्टी केन्द्रीय समितिमा पनि यो कुरा उठेको छ । केही हुन नसकेका कामहरू गर्दै अगाडि बढ्ने कुरा भएको छ । प्रधानमन्त्रीज्यूले बोलाउनुभएको केन्द्रीय समितिको बैठकमा पनि यो विषयमा व्यापक छलफल भयो । हामीले धेरै औचित्य पूरा गरेका छौँ, केही बाँकी छ ।

लक्ष्मी बिक : म सुदूरपश्चिम प्रदेशसभा सदस्य हुँ । १० वर्षको महान् जनयुद्ध र १९ दिने जनआन्दोलनले आमूल परिवर्तन भएको छ । हामीजस्ता दलित र पछि परेका वर्गले पनि सरकार र सत्तामा सामेल हुने उपलब्धि दिएको छ । यो त्याग र तपस्यामा बलिदान दिएका सहिद र बेपत्ता परिवारलाई राहत दिन पनि सरकारले कदम चालिरहेको छ । संविधानमा भएका कुरामा टेकेर, यहाँ भएका कमी कमजोरी सुधार गर्न सबै पक्ष लाग्नुपर्छ । केही कुराहरू पूरा हुन बाँकी छन् ।

२. संसदीय व्यवस्थाभित्र हिंसात्मक बाटो गलत थिएन ? जनयुद्धको औचित्य के थियो ?

अग्नि सापकोटा :  जनयुद्ध जनताको पक्षमा थियो भन्ने औचित्य पुष्टि भएको छ । औचित्य सानदार ढङ्गले पूरा भएको छ । जनयुद्धले राष्ट्र हैन, अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा औचित्य पुष्टि गरेको छ ।

राम कार्की

राम कार्की : सबै युद्ध, सबै संघर्ष स्वतन्त्रताका लागि हो । मुक्तिका लागि हो । मान्छेले आफूलाई मुक्त अनुभूति गर्छ । चेतना नाप्ने यदि मेसिन हुने हो भने हाम्रो जनयुद्धले चेतनाको विस्तार यति गरेको छ, जुन अगाडिको ६० वर्षमा पनि भएको थिएन । आज हामी यहाँ बोल्न सक्नु पनि जनयुद्धको उपलब्धि हो । १७ हजारको हिसाब खोजिरहँदा तपाईँको सक्षमताको हिसाब कसले दिने त ? उपलब्धिको हिसाब कसले दिने ? १७ हजारको मृत्यु हुनु गलत थियो । तर, राज्यको दमनका कारण यो भयो । जनयुद्धको जगमा यो भएको छ ।

सुदन किराती : शान्तिपूर्ण अवस्थामा जाने बाटो थिएन । संसारको कुनै परिवर्तन बलिदान र हिंसाबेगर भएको छैन । राज्यसत्ताले गरेको हिंसाको प्रतिशोध गर्दाखेरि हिंसा भएको हो, हाम्रो चाहना थिएन । संसारमा त्यस्तो कुनै देश छैन, जहाँ रक्तपातपूर्ण संघर्षभन्दा बाहिर गएर परिवर्तन भएको होस् । भारतको उदाहरण दिन सक्छौँ । महात्मा गान्धीले शान्तिपूर्ण आन्दोलनबाट नै ब्रिटिसलाई भगाए र त्यहाँ लोकतन्त्र स्थापित गरेको भन्छन् तर सुवासचन्द्र बोसको सशस्त्र सङ्घर्ष नभएको भए ब्रिटिशले भारत त्यति छिटै छोड्ने थिएन । त्यो पनि रक्तपातपूर्ण संघर्षबाटै भएको हो ।

हरिमाया शर्मा : त्योबेला शान्तिपूर्ण तरिकाले जाने बाटो थिएन । मुभमेन्ट त्यस्तै बन्यो । जे हुनु भइसक्यो, अब यसलाई मिलाएर अगाडि बढ्नुपर्छ । हाम्रो त्याग र बलिदानले जनतामा ठूलो उपलब्धि हासिल भएको छ । माओवादीले आत्माआलोचना गर्ने गरी गल्ती गरेको छैन । युद्ध हो, आन्दोलन हो, मारिने कुरा जायज थिएन तर युद्ध भएकाले स्वाभाविक लिनुपर्छ । युद्ध आनन्दले गर्ने होइन रहेछ । आकलनभन्दा बढी क्षति भयो । तर, पार्टीले ध्यान दिनुपर्ने र मिलाउनुपर्ने कुरा मिलाएर जानुपर्छ ।

माधव सापकोटा

माधव सापकोटा : त्योबेला शान्तिपूर्ण तरिकाले अगाडि बढ्दा सरकारले दमन गरेका कारण जनयुद्धले हिंसात्मक रूप लियो । जनयुद्ध भयो र यो व्यवस्थामा हामी छौँ । स्वतन्त्रतासहितको व्यवस्था जनयुद्धले दिएको छ । गर्व छ । परिवर्तनको आन्दोलन थियो, यसले ठूलो उपलब्धि दिएको छ ।

लक्ष्मी बिक : हिजोको व्यवस्था हेर्दा यो औचित्य पूर्ण छ । शान्तिपूर्ण तरिकाले जाने बाटो थिएन । राजनीतिक परिवर्तनले केही तहस–नहस त भयो तर पछि परेका समुदाय र वर्गलाई समेट्ने गरी संविधान लेखिएको छ, यो जायज छ । अब यसमा टेकेर नयाँ ढङ्गले आर्थिक–सामाजिक रूपान्तरण र सुशासनका कुरा अगाडि बढाउनुपर्छ । यो आन्दोलन ठिक थियो । अब यो आन्दोलनबाट भएको उपलब्धिलाई संस्थागत गर्न सबै लाग्नुपर्छ । वैचारिक तरिकाले अगाडि बढ्नुपर्छ । यो व्यवस्थामाथि कसैकसैले प्रश्न चिह्र उठाए पनि समग्रमा हामीले राम्रो उपलब्धि हासिल गरेका छौँ ।

 

लक्ष्मी बिक

३. जनयुद्ध लडेर आएको पार्टीमा अहिले नयाँ ‘तरमारा’ वर्ग जन्मिएको हो ?

अग्नि सापकोटा : केही सुझाव सकारात्मक छन् । अबदेखि सबैभन्दा बढी जोड बेपत्ता परिवार, जो साह्रै धेरै पीडामा छन्, उनीहरुलाई सम्बोधन गर्न सहिद परिवार घाइते योद्धाको सम्मानका लागि काम गर्ने छौँ ।

राम कार्की : जनयुद्धमा जाने, सामेल हुने मान्छे पेन्सन र भत्ताका लागि गएका हैनन् । म मरे पनि मेरा छोराछोरीले जागिर पाउँछन् भनेर गएका हैनन् । सौभाग्यले कोही बाँच्यो, कोही मर्‍याे  । हामी तीनजना बसेका मध्ये पनि कोही शहीद परिवार छौँ । शहीद परिवारका निम्ति पार्टीले देखाउने सौहाद्रता थियो, त्यो भएको छैन । कमी आएको छ । त्यो आलोचना स्वीकार गर्नुपर्छ । अब पार्टी किसान र मजदुरको पक्षमा जानुपर्छ । उनीहरूको काम गर्नुपर्छ । किसान र मजदुरजस्तो आधारभूत पक्षलाई छोड्यो भने सहिद परिवारसँग भेट नहुन सक्छ ।

सुदन किराती : हामी सम्पूर्णरूपले जितेर होइन, सम्झौताबाट आएका छौँ । हाम्रा केही मुद्दा र उनीहरूका केही मुद्दा भएर नै सम्झौता भएको छ । आधारभूतरूपमा जनयुद्धले उठाएका मुद्दा संविधानमा लिपिवद्ध छ । यहाँहरूले भनेजस्तै कयौँ घाइते, बेपत्ता र सहिद परिवारको पुनःस्थापनाको सन्दर्भ अलग कुरा हो । संघर्षको चरणमा भएकाले यो केही हदसम्म न्याय हुन नसकेको सत्य हो । द्वन्द्वमा घाइते भएका र सहिद परिवारका लागि सत्य निरूपण आयोग र टीआरसी विधेयकले पनि सम्बोधन गर्छ । बिस्तारै मिलाएर, टुंग्याएर जान्छ ।

सुदन किराती

हरिमाया शर्मा : सहिद परिवार, घाइते, अपाङ्ग र बेपत्ता परिवारको सामान्य व्यवस्थापन र राहतको प्रकृयामा पहल पुगेको छ । तर, घाइतेको सवालमा केही छुटेको छ । यसलाई पार्टी र सरकारले सम्बोधन गर्छ भन्ने लागेको छ । अहिले पार्टी अध्यक्ष प्रचण्डले पनि केही कामहरू गरिरहनुभएको छ । म पनि सहिद परिवार हो । मेरा दाजु नारायण शर्मा सहिद हुनुभएको छ । बुबा कविराज शर्मा आन्दोलनका क्रममा सहिद हुनुभयो । बहिनी सीता शर्मा सहिद भइन् । भिनाजु लक्ष्मी अधिकारी बेपत्ता हुनुभएको छ । शान्ता पोखरेल दिदी पनि बेपत्ता हुनुहुन्छ । परिवारमा ठूलो क्षति भएको छ । उहाँहरूले लिएका इच्छा आंकाक्षा पूरा गर्न प्रतिवद्ध छौँ । सरकार र पार्टी पनि लागेको छ ।

माधव सापकोटा : प्रधानमन्त्रीज्यूले पूर्णरूपमा सहिद र बेपत्ता परिवारको पुनःस्थापना गर्न सकिएन भन्नुभएको छ । पूरा गर्दै जाने कुरा उहाँले राख्नुभएको छ । पछिल्लो चरणमा हाम्रा बीचमा भएका कमी कमजोरी र त्रुटि सच्याएर सामाजिक परिवर्तनको दिशामा जानुपर्छ ।

लक्ष्मी बिक : सिस्टम, प्रणाली र विधिमा लैजाने कुरा भएको छ । यसबारे आत्मसमीक्षा भएको छ । जनताको चाहाना अनुसार भयो, भएन भन्ने प्रश्न उठ्छ । तर, प्रविधिले काम गरेको छ कि छैन भनेर आत्मासमीक्षा गर्नुपर्ने छ । केही न केही कार्यशैली र व्यवहारिक परिवर्तन गर्ने कुरा उठेको छ । अहिलेको व्यवस्थामा आएर अल्झियौं कि भनेर पनि समीक्षा भएको छ । सुशासन र सामाजिक रूपान्तरणको कुरा पनि व्यापक रूपमा उठेको छ । समीक्षा हुन्छ । यो हाम्रो संस्कार हो । मूल कुरा मिलाएर लाने कुरा भएको छ । हामी गठबन्धन भन्दा पनि पार्टी एक भएर जाने कुरा भएको छ । विधान अधिवेशनले यसको समीक्षा गर्छ ।

प्रकाशित मिति : १ फाल्गुन २०८०, मंगलबार  ११ : ५८ बजे

परराष्ट्रमन्त्रीसँग गणतन्त्र कोरियाका राजदूत पार्कको भेट

काठमाडौं– परराष्ट्रमन्त्री डा. आरजु राणासँग नेपालका लागि गणतन्त्र कोरियाका राजदूत

अर्थसंक्षेप : सहकारीपीडितको बचत फिर्ता गर्ने प्रधानमन्त्रीको वाचा, कैलालीका तीन सय उद्योग बन्द

काठमाडौं – काठमाडौं महानगरपालिकाले न्यूरोड क्षेत्रमा गरिरहेको फटपाथ विस्तार कार्यलाई

साङ्ग्रिला होटलका संस्थापक श्यामबहादुर पाण्डेको निधन

काठमाडौं– साङ्ग्रिला होटलका संस्थापक तथा वरिष्ठ पर्यटन व्यवसायी श्यामबहादुर पाण्डेको

पाकिस्तानको बलुचिस्तानमा हैजाको प्रकोप

काठमाडौँ– पाकिस्तानको बलुचिस्तानमा हैजाको प्रकोप देखिएको छ । बलोचिस्तानको दिर

मंगोलिया र भारतका सेनाबीच संयुक्त सैन्य अभ्यास सम्पन्न

काठमाडौँ– मंगोलिया र भारतका सेनाबीच संयुक्त सैन्य अभ्यास सम्पन्न भएको