काठमाडौं – उपभोक्ता मूल्य सूचकाङ्क निर्माण गरी नियमित प्रकाशन गर्ने गरेको नेपाल राष्ट्र बैंकले उपभोक्ता मूल्य सूचकाङ्कको आधार वर्ष परिवर्तन गरेको छ । उपभोक्ता मूल्य सूचकाङ्क मुलुकको मुद्रास्फीति गणना गर्न प्रयोग हुन्छ ।

यसअघि मुद्रास्फीति गणनामा केन्द्रीय बै‌ंकले आर्थिक वर्ष २०७१/७२ लाई आधार वर्ष मान्ने गरेको थियो । एक दशकपछि त्यसलाई अध्यावधिक गर्दै आर्थिक वर्ष २०८०/८१ बनाएको हो । बैंकले आर्थिक वर्ष २०३१/३२ देखि उपभोक्ता मूल्य सूचकाङ्क प्रकाशन गर्न थालेदेखि यो छैटौँ आधार वर्ष परिवर्तन हो ।

नयाँ आधार वर्षमा आधारित सूचकाङ्कले उपभोगको प्रवृत्तिलाई बृहत् रूपमा समेट्नुका साथै अन्तर्राष्ट्रिय अद्यावधिक अभ्यासहरुलाई अनुशरण गरेको केन्द्रीय बैंकले जानकारी दिएको छ ।

उपभोक्ता मूल्य सूचकाङ्क अर्थतन्त्रको संरचनागत परिवर्तनसँग जोडिएको हुन्छ । समय बित्दै जाँदा अर्थतन्त्रको संरचनामा हुने परिवर्तनसँगै उपभोक्ताको खर्च प्रवृत्ति पनि बदलिन्छ । बजारमा नयाँ वस्तु तथा सेवाहरू बजारमा देखापर्छन्‌ ।

प्रयोगमा आउने वस्तुहरूको गुणस्तरमा परिवर्तन आउने एवम् बजार विस्तार भइरहेको आधारमा केन्द्रीय बैंकले मूल्य सूचकाङ्कको आधार वर्षलाई अद्यावधिक गर्नेगर्छ ।

यस्ता सुधार

मूल्य सूचकाङ्कको आधार वर्ष परिवर्तनसँगै उपभोक्ता मूल्य सूचकाङ्क तय गर्न विभिन्न सुधार गरिएको जनाएको छ । यसअघि यस्तो सूचकाङ्क तय गर्दा पारिवारिक बजेट सर्वेक्षणको आधारमा वस्तु तथा सेवाको डालो र भाराङ्क निर्धारण गर्ने गरिएको थियो ।

यस वर्षबाट भने राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालयले गरेको नेपाल जीवनस्तर सर्वेक्षण-पाचौँको तथ्याङ्कका आधारमा वस्तु तथा सेवाको डालो र भाराङ्क निर्धारण गरिएको केन्द्रीय बैंकले जानकारी दिएको हो ।

नेपाल जीवनस्तर सर्वेक्षणबाट प्राप्त स्रोतहरूको उपयोग हुनुका साथै तथ्याङ्कहरुबीच सामञ्जस्य कायम गर्न सहयोग पुगेको केन्द्रीय बैंकका अधिकारीहरूले बताएका छन्‌ । नयाँ उपभोक्ता मूल्य सूचकाङ्कमा विभिन्न ६ वटा मुख्य परिवर्तन गरिएको उनीहरूको भनाइ छ ।

अद्यावधिक गरिएको उपभोक्ता मूल्य सूचकाङ्कको डालोमा ५२५ वस्तु तथा सेवाहरु समावेश गरिएको छ । यसअघि ४९६ वस्तु तथा सेवा रहेका थिए । नयाँ उपभोग्य वस्तुहरू थप गरिएका छन् भने प्रचलनमा नरहेका वस्तु तथा सेवालाई हटाइएको छ ।

साविकको डालोमा ५० जिल्लाका ६० वटा बजार केन्द्र रहेकोमा हाल देशका सबै ७७ जिल्लाका ८७ वटा बजार केन्द्रबाट मूल्य सङ्कलन गरिएको छ । साथै, ग्रामीण र नयाँ सहरी क्षेत्रलाई समेत समावेश गरिएको छ ।

देशको सातै प्रदेशको प्रादेशिक उपभोक्ता मूल्य सूचकाङ्क गणना गरिएको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ । मौसमी वस्तुहरू, अस्थायी रूपमा बजारमा उपलब्ध हुन नसक्ने वस्तुहरूको मूल्य समायोजन विधिहरूमा सुधार गरिएको पनि केन्द्रीय बैंकले जानकारी दिएको छ ।

उपभोक्ता मूल्य सूचकाङ्कलाई गणना गर्ने सफ्टवेयरमा तथ्याङ्कको गुणस्तर सुनिश्चित गर्न आवश्यक सुधार गरिएको बैंकद्वारा जारी प्रेस नोटमा उल्लेख छ ।