‘आगामी महाधिवेशनमा शेखर र गगनबीच प्रतिस्पर्धा हुँदैन’ | Khabarhub Khabarhub

‘आगामी महाधिवेशनमा शेखर र गगनबीच प्रतिस्पर्धा हुँदैन’

पिछडिएका १० जिल्लालाई विशेष बजेट छुट्याइनुपर्छ : बद्री पाण्डे



काठमाडौंखबरहबको टोली मंगलबार सिंहदरबार पुग्दा नेपाली कांग्रेसका सहमहामन्त्री एवं सांसद बद्रीप्रसाद पाण्डे शिक्षा समितिको बैठकमा व्यस्त थिए । बैठकका बाबजुद उनले हामीसँग अन्तरवार्ताका लागि समय छुट्याए ।

पाण्डे बाजुरामा जन्मिएका हुन् । ५ कक्षासम्म बाजुरामै पढेर ०४४ सालमा उनी काठमाडौँ आए । तीनधारा संस्कृत छात्रावासमा बसेर पढ्दा उनले राजनीतिक माहोल बुझ्ने अवसर पाए ।

छात्रावासमा ‘जय नेपाल’ भन्ने चलन थियो । पञ्चायतकालमै छात्राबासभित्र कांग्रेस र नेविसंघका नेताहरूको दिनहुँ हुने उपस्थितिले पाण्डेलाई पनि राजनीतिमा तान्यो ।

 कक्षामा पढ्दा गणेशमान सिंहलाई अभिनन्दन गर्न अग्रपङ्तिमा रहेका उनी एसएसएलसीपछि संस्कृत पढ्न बाल्मिकी क्याम्पसमा भर्ना भए । त्यसबीचमा जिल्लामा पनि उनी पार्टीको प्रचारमा खटिए । ०४८ सालको संसदीय निर्वाचनमा उनले अग्रमोर्चामा रहेर युवाको प्रतिनिधित्व गरे ।
पाण्डे ०४९ सालमा नेविसंघको बाजुरा जिल्ला अध्यक्ष भए । क्याम्पसमा पनि सचिव, अध्यक्ष र स्ववियु सभापति बनेका उनले जिल्ला र क्यापसको राजनीति सँगसँगै गरे । नेविसंघको केन्द्रमा कार्यवाहक अध्यक्ष, महामन्त्री, उपाध्यक्ष पनि भए । विद्यार्थी राजनीतिको पृष्ठभूमिबाट आएका पाण्डेले नेपाली कांग्रेसको १२ औँ महाधिवेशनमा केन्द्रीय सदस्य बन्ने मैका पाए । त्यसपछि उनको राजनीति जीवन थप उचाइमा पुग्यो ।

बुबा विष्णुदत्त पाण्डेलाई छोराले जागिर गरे हुन्यो भन्ने लागेको थियो । तर, उनी नेता बने । 

संविधान जारी भएपछि पहिलोपटक नै राष्ट्रियसभा सदस्य बन्ने मौका पाएका पाण्डे हाल बाजुरा जिल्लाबाट निर्वाचित प्रतिनिधि सभा सदस्य हुन् । हाल पीएचडी अध्ययनको दौडमा रहेका पाण्डेले संस्कृत मात्र पढेनन्, उनीले राजनीतिशास्त्रमा स्नातकोत्तर पनि गरे । 

राजनीतिमा परिवार, साथीभाइबाट राम्रो साथ पाएका पाण्डेलाई शिक्षक रहेकी श्रीमती सरिता हुमागाईँले पनि साथी र अभिभावक भएर साथ दिइरहिन् । तीन सन्तानका बाबु रहेका पाण्डेलाई छोराछोरीले समेत राजनीति गर्न प्रेरणा दिएको उनी सुनाउँछन् । 

पाण्डेले खबरहबसँग भने, ‘मेरा दुई छोरा जुम्ल्याहा हुन् । श्रीमतीलाई हुर्काउन गाह्रो भयो होला तर उनले मेरो दह्रो अभिभावक भएर परिवारभन्दा पनि जनताको सेवालाई फोकस गर्नु भनिन् । अहिले छोराछोरीले पनि मलाई दह्रो साथ दिएका छन् ।’

नेपाली कांग्रेसका सहमहामन्त्रीसमेत रहेका पाण्डेले १५ औँ महाधिवेशन पछि शेखर कोइरालाले कांग्रेसको नेतृत्व सम्हाल्ने दाबी गरे । उनै पाण्डेसँग नेपाली कांग्रेसको स्थिति र संसदमा भइरहेका गतिविधि लगायतका समसामयिक विषयमा गरिएको कुराकानी– 

नेपाली कांग्रेसको महासमिति बैठक भर्खरै सकिएको छ, यसको सन्देश के हो ? 

महासमिति बैठक दुई प्रयोजनमा बसेको छ । १४ औं अधिवेशनपछि हामीले नीति अधिवेशन गर्नुपर्ने थियो । एउटा नीति अधिवेशनको प्रयोजन थियो । अर्को, महासमितिको नियमित बैठक थियो । यस पटक पनि महासमिति बैठक समयमै सम्पन्न भयो । सेडयुलमा कांग्रेसले बैठक सम्पन्न गरेको म्यासेज पनि गएको छ ।

नीतिगत सन्दर्भका विभिन्न विषयलाई अन्तिममा एकरुपता दिने, एउटै धारणा बनाउने र एकताबद्ध स्वरले निष्कर्षमा पुग्ने काम भएको छ । यो हिसाबले हाम्रो महासमिति बैठकमा देश विदेशबाट आएर फर्किएका प्रतिनिधि पनि  निकै उत्साहित भएर फर्किएका छन् । कांग्रेसप्रति मान्छेको आकर्षण र निष्ठामा कुनै कमी नआएको सन्देश दरिलो गरी मिलेको होला भन्ने लागेको छ  । 

महासमिति बैठकले अब पार्टीको जीवनमा के प्रभाव पार्छ ? 
यसले निश्चय नै प्रभाव पार्छ । किनभने अहिले बनेका नीतिलाई अब हामी कार्यान्वयनमा लिएर जान्छौँ । दुई ठाउँबाट कार्यान्वयन हुन्छ, एक–पार्टीको  संरचना बन्ने र यसको कार्यान्वयन हुने, विधानअनुसार पार्टीले गर्ने संरचनामा पनि यसको प्रभाव पर्छ ।

दोस्रो– हामीसँग भएका शासकीय ठाउँहरूमा पनि प्रभाव पर्छ । किनकि, पार्टीमा ठूलो संख्यामा जनप्रतिनिधिहरु छन् । प्रदेशका मुख्यमन्त्री, मन्त्री, केन्द्रका मन्त्री, संसद्  पनि बढी छन् । तीनै तहको सरकारमा हाम्रो उपस्थिति उल्लेखनीय छ । राष्ट्रियसभामा पनि उत्तिकै साथीहरू हुनुहुन्छ । त्यसैले पार्टीको संरचनामा पनि यसको प्रभाव पर्छ र  तीनै तहको व्यवस्थापिकामा पनि यसको प्रभाव पर्छ । जसले गर्दा पार्टीभित्रको आन्तरिक राजनीति पनि परिष्कारको दिशामा जान्छ । समुन्नत र सुर्धित अभ्यासको दिशामा लिएर जान्छ । शासकीय काममा पनि नागरिकप्रति जबाफदेही र सुशासनको प्रत्याभूति गर्ने दिशामा अभिमुख गराउँछ ।

अलिकति तलमाथि गर्न खोजियो भने यसको म्यान्डेटले हामीलाई झस्काउँछ । यसको म्यान्डेटले उसलाई घुच्च्याउँछ, दबाब दिन्छ । जसले गर्दा परिणाम र व्यवहारमा पनि सकारात्मक स्थिति आउँछ । 

महासमिति बैठकमा युवाको आवाज सिनियर नेताले सुने त ? 
युवाहरू स्वाभाविक पार्टीमा बढ्दो क्रममा हुनुहुन्छ । महामन्त्री नै युवा हुनुहुन्छ । उपसभापति एकजना धनराज युवा नै हुनुहुन्छ । त्यस्तै महामन्त्री पनि दुवैजना युवा  हुनुहुन्छ । सहमहामन्त्री पनि युवा छौँ । केन्द्रीय कार्यसमितिमा पनि ठूलो संख्यामा युवाहरू हुनुहुन्छ । प्रदेश, जिल्ला तथा स्थानीय तहमा पनि युवाको उपस्थिति छ । सभापति, कार्यसमिति, जिल्ला सभापति सबैतिर युवा छन् । यसले गर्दा महासमितिमा पनि युवा बढी हुनुहुन्छ ।

हामीले के कुरामा पूर्ण सन्तुष्ट छैनौँ भने यो पुरानो पुस्ता विस्तारै सम्मानजनक बिदाइ र अवकाशको बाटोमा जानुपर्छ भन्ने पार्टीभित्र दबाब छ । यसले १५ औं अधिवेशनमा युवाको उपस्थिति झन् ठूलो संख्यामा हुन्छ । निर्णायक तहमा, पार्टीको नेतृत्वमा युवाको सहभागिता बढ्ने छ । 

महासमितिमा प्रस्तुत भएका दुईवटा प्रतिवेदन र एउटा नीति प्रस्तावलाई कार्यान्वयन गर्न सभापति या केन्द्रीय कार्यसमिति तयार हुन्छ त ? विश्वास गर्ने आधार के–के छन् ? 

मुलतः प्रस्तुत गरेका प्रस्ताव पारित भएको अवस्था छ । आधारभूत रूपमा भन्नुपर्दा यिनै प्रस्ताव पारित भएका छन् तर केही महत्त्वपूर्ण सुझाव प्राप्त भएका छन्, ती सुझावलाई समावेश गरेर केन्द्रीय कार्यसमितिले अन्तिम रूप दिएर पार्टीको नीति र प्रस्तावको बुकलेट  तयार पार्ने र सदस्यका बीचमा पठाउने काम हुन्छ ।

मुख्यरूपमा यीनै प्रस्ताव कार्यसमितिमा पास हुने हुन् । त्यसमा केही कुरा सुझावका आधारमा घटाउनुपर्ने र केही थप्नुपर्ने होला । त्यो सबै बसेर, सबै सुझावको संश्लेषण–विश्लेषण गरेर कुन सुझाव राख्ने, कुन फाल्ने भन्ने निर्णय हुन्छ । यो कुरा मैले दुवै महामन्त्रीसँग भेट हुँदा पनि भनें । यसलाई लामो समयसम्म ग्याप राख्ने हो भने त्यहाँबाट आएका सुझावको जुन स्पिड छ, त्यो पनि हेर्नुपर्ने हुन्छ । ती प्रस्ताव जस्ताको तस्तै पास भएका हुन् या केही थप भएको केही घटाउनुपरेको भन्नेमा कन्फ्युजन पनि सिर्जना हुन्छ । यस्तो कन्फ्युजनमा लामो समय लिएर पनि जानु हुँदैन । त्यसकाराण यथाशिग्र प्रस्तुत भएका प्रस्तावमाथि के कुरा थप्ने र के घटाउने भन्ने कुराको चाँडो निष्कर्षमा पुगेर केन्द्रीय कार्यसमितिले काम गर्नुपर्छ । यो कुरा मैले महामन्त्रीहरूलाई पनि भनिसकेको छु । 

तर, नीतिगत विषयमा छलफल चलिरहँदा महासमिति बैठकमा सदस्यहरुले नेतृत्वप्रति अविश्वास र असन्तुष्टि पनि राखेको सुनियो नि ?
बन्दसत्रभित्र जुन किसिमको कुरा भयो, त्यो स्वाभाविक हो । त्यसपछि सबैजनाले महसुस गर्नुभयो र आफ्नो ठाउँमा बस्नु भयो । त्यसपछि सुनाएका विशेष प्रस्तावमा सबैले समर्थन पनि गर्नुभयो ।

समापन समारोहमा पूर्वपदाधिकारी र वर्तमान पदाधिकारीले राखेको प्रस्ताव हार्दिकतापूर्वक बैठक सकियो । लोकतन्त्रको सुन्दर पक्ष नै यही हो । मन्थन हुन्छ, विवाद हुन्छ, प्रतिवाद हुन्छ । अनि निष्कर्ष र निचोडमा पुगिन्छ ।

त्यसैले यो प्रस्ताव के गर्ने भन्ने सन्दर्भमा पनि कार्यसमितिमा फेरि वाद–प्रतिवाद होला तर निचोड र निष्कर्षमा पुग्छौँ । हामीले यसलाई सबैले स्वीकार गर्ने र अगाडि बढाउने गरी अन्तिम रूप दिन्छौँ । सर्वोपरि मान्ने गरी नीतिहरूलाई पार्टी  सदस्यहरुबीच लिएर जान्छौँ यसमा  महामन्त्री, सभापति र सबै पदाधिकारीहरु ढुक्क हुनुहुन्छ र मलाई पनि विश्वास छ । १५ औं महाधिवेशनसम्म पुग्दा नयाँ नीति, विधान र थितिको विकास हुन्छ ।

राजनीतिक दलहरुमा पुस्ता हस्तान्तरण र रूपान्तरणका कुराहरू उठिरहेका छन्  । पुस्तान्तरणको व्याख्या काँग्रेसले कसरी गर्छ ? 
१२ औं महाधिवेशनका बेला केन्द्रीय कार्यसमितिमा प्रवेश गरेका थियौं । त्योबेला हामी ४० वर्षमुनिका ५ जना मात्र थियौं । अहिले यो बढिरहेको छ । तर, हामीले पुस्ता बदल्दै गर्दा तरिका पनि बदल्नुपर्छ । कार्यशैली पनि बदल्ननुपर्छ । लोकतान्त्रिक र आधुनिक पार्टी पार्टीलाई आन्तरिक रूपमा पनि लोकतान्त्रिक परिपाटी अनुसार सञ्चालन गर्ने बाटो पक्रिनु पर्छ । यो १५ औं अधिवेशनसम्म पुग्दै गर्दा यसले अझ गति लिने छ ।

अझ यसमा मलाई त के लाग्छ भने हामी युवाले पनि अलिकति आफूलाई परिष्कृत र अपडेट गर्नुपर्ने, समयसापेक्ष बनाउनुपर्ने चुनौती छ । पुरानो पुस्ताका नेताहरु स्वाभाविक प्रक्रियाबाट अवकाश भएर जान्छन्  नै । जस्तो– अहिलेका सभापति १५ औं महाधिवेशनमा सभापतिको उम्मेदवार होइन । उहाँ सँगसँगै उहाँको पुस्ताका धेरै नेताहरू पदका लागि सम्भवतः उम्मेदवार नहुनु होला । केही पुराना र नयाँ पनि हुनुहोला । हामीभन्दा पछिल्लो पुस्ता पनि कार्यसमितिमा प्रवेश हुने हिसाबले आउला त्यो हिसाबले सबै पुस्ता एकै ठाउँमा बस्ने जुन अहिले चलन र कार्यसमितिको बनावट छ, त्यो बनावट हामीले १५ औं अधिवेशनपछि पनि निर्माण गर्छौैं

त्यसो हुँदै गर्दा युवाहरू अझ ठूलो संख्यामा नीतिगत तहमा निर्णायक प्रभाव पार्ने गरी समावेश हुनेछन् । पुस्तान्तरण, भन्नु अथवा रूपान्तरणले यसरी नै स्वभाविक गतिका साथ सकारात्मक परिणाम  देला भन्ने लाग्छ । 

नेपाली कांग्रेसमा भएका दुईधारमध्ये संस्थापन इतर डा. शेखर कोइरालाको सभापति हुने पालो नै आउँदैन कि ? देउवाले आफूले रोजेको अन्य मान्छेलाई अवसर दिन्छन् र निर्वाचन पनि उनैले जित्छन् भन्छन् नि ? 
१४ औं अधिवेशनमा धेरैजना नेताहरू सभापतिको उम्मेदवार हुनुभएको थियो । वर्तमान सभापति विजय हुनुभयो । तर, एउटा वैकल्पिक व्यक्तित्व र नेतृत्वको रूपमा शेखर कोइराला स्थापित हुनुभयो । कसैले के पनि भन्ला भने भोटले मात्र कहाँ हुन्छ ? सबै हिसाबले उहाँभन्दा हामी सिनियर छौँ भनेर कसैले प्रश्न गर्ला । तर, मलाई के लाग्छ भने राजनीतिको वरिष्ठता भोट नै हो । जसले भोट बढी पाउँछ, त्यसले जित्ने हो । शेखर कोइरालाको भन्दा बढी भोट शेरबहादुर देउवाले पाउनुभयो, उहाँले जित्नुभयो ।

शेरबहादुर देउवापछि ठूलो आकारको भोट पाउने व्यक्तिका रूपमा शेखर कोइराला आउनुभएपछि अब शेरबहादुर देउवापछिको वैकल्पिक नेतृत्व उहाँ नै हो । उहाँका साथमा हामी पनि छौँ भने, सभापतिमा शेखरले हार्दै गर्दा जित्नुभएका उपसभापति धनराज गुरुङ, महामन्त्री गगन थापा, हामी केही सहमहामन्त्री र पार्टीका केही केन्द्रीय सदस्य हुँदै तलसम्म एउटा दृष्टिकोण र स्वीकारोक्ति डा शेखर कोइरालाप्रति १४ औं महाधिवेशनले सिर्जना गरेको छ ।

शेखरले हाम्रो टिमलाई एकतावद्ध राख्दै अगाडि बढ्न साथै उहाँकाप्रति टिमभित्र मात्र होइन, शेरबहादुर देउवालाई भोट हाल्न र जिताउन लागि परेका अरू साथीहरूसमेत वैकल्पिक नेत्तृत्वसँग जोडिन खोज्नुभएको छ । खाली के हो भने उहाँको नेतृत्वमा हामी जतिजना गोलबद्ध भएका छौँ, हामी १४ औं अधिवेशनमा जति गोलबद्ध थियौं, रहिरहनुपर्छ । अरू मान्छे थपिने र गोलबद्ध हुने क्रमसँगै १५ महाधिवेशनमा शेखरलाई सफलता  प्राप्त हुन्छ भन्ने कुरा अहिले आम माहोल देख्दा अनुभूति भएको छ । यो कुरा अहिले भन्न हतारो त हुन्छ । तर, एउटा वैकल्पिक शक्तिका रूपमा यो पक्ष अगाडि आएको छ ।

कांग्रेसको १५ औं महाधिवेशनमा डा शेखर कोइराला सभापति हुने आधार के–के हुन् ? 
अहिले एकदमै छिनोफानो गर्नुपर्ने कुरा त होइन । तर आधार के–के हो भने १४ महाधिवेशनको वैकल्पिक नेताका रूपमा स्थापित भएको व्यक्ति । वैकल्पिक नेतृत्व दिन सक्ने हैसियत भएको र विश्वास आर्जन गर्दै गरेको टिम ।

अर्को– उपसभापति धनराज गुरुङ, महामन्त्री गगन थापा लगायतका नेताहरूको साथ समर्थन । हाम्रो समर्थन र पदमा नभएका एवं पद बाहिर भएका सबैको समर्थनले के देखाउँछ भने १५ औं अधिवेशनमा यो समूहले जित्ने र पार्टी नेतृत्व प्राप्त गर्ने बाटो खोज्दै छ, भेट्दै छ । त्यसको नेतृत्वको रूपमा शेखर कोइराला हुनुहुन्छ । साथमा हामी छौँ । र, यो कुरा पार्टी पङ्क्तिमा स्थापित छ भन्ने लागेको छ । 

तर, गगन थापा त आफैं सभापति बन्ने तयारीमा हुनुहुन्छ भन्ने छ नि ? उहाँले संसदीय दलको नेतामा उठेर यो कुराको प्रमाण पनि पेस गर्नुभएको छ ? 
त्योबेला पनि गगनजीले संसदीय दलको उम्मेदवार हुँदै गर्दा उहाँले डा. शेखर कोइरालाको समर्थन र विश्वास लिनुभएको थियो । उहाँको आर्शिवाद नै खोज्नुभएको थियो । संसदीय दलमा शेखर कोइरालालाई क्रस गरेर होइन, शेखर कोइरालालाई मनाएर, सहमत गराएरै गगन थापा लड्नु भएको थियो । शेखर कोइरालाले नै उम्मेदवार गगन थापालाई प्रस्तुत गर्नुभएको हो ।

महामन्त्री गगन थापाले पटक–पटक भनेको मैले सुन्छु– अब आउने महाधिवेशनमा हाम्रो पक्षले नेतृत्व लिनुपर्छ । हाम्रो समूहले लिनुपर्छ । वैकल्पिक नेतृत्वका रुपमा हामीले पार्टीभित्र अभ्यास गरिरहेका छौँ । सबै हिसाबको अग्रसरता देखाइरहेका छौँ । यसमा चाहिँ कुनै पनि हिसाबले नचुकी, कुनै कमजोरी नदेखाई, हाम्रो नेतृत्व स्थापित गर्नुपर्छ । बाहिर कसैले डा. शेखर कोइराला र गगन थापाबीच दरार र तिक्तता ल्याउने गरेका छन्, त्यो भिन्दै कुरा हो । तर, म दुवै नेतासँग निकट सम्बन्धमा रहेका कारणले त्यस्तो स्थिति बन्दैन भन्ने नै लाग्छ । दुवैजना उम्मेदवार बन्ने स्थिति बन्दैन । 

महामन्त्रीद्वय विश्वप्रकाश शर्मा र गगन थापाको कार्यशैली फरक–फरक रहेको र उहाँहरूबीचकै प्रतिस्पर्धाले कांग्रेस अझ संकटमा जान्छ कि भन्ने आशंका पनि छ नि ? 
संसदीय दलका नेताको चुनावमा उहाँ गगन थापाकै पक्षमा प्रस्तुत हुनुभयो । यहाँ प्रस्तावक-समर्थक पनि बन्नुभयो । त्यसले पनि स्वभाविक रूपमा उहाँ सभापति शेरबहादुर देउवाको इतर समूहमा हुनुहुन्छ । देउवालाई विकल्प वा टक्कर दिन सक्ने सक्ने समूह भनेको डा. शेखरको हो । स्वभाविक रूपमा उहाँ यहीँ हुनुहुन्छ भन्ने लाग्छ । आशंकाहरु आगामी दिनमा मेटिँदै जान्छन् ।

महामन्त्री विश्वप्रकाश शर्मा पनि जसरी संसदीय दलको नेताको चुनावका बेला हामीसँगै गोलबद्ध हुनुभयो, त्यसरी नै १५ औं महाधिवेशनमा पनि हामीसँगै गोलबद्ध भएर जानुहुन्छ भन्नेमा आशावादी छु म ।

महासमिति बैठकमा दुई महामन्त्रीले फरक धार त प्रस्तुत गर्नुभएको हो नि ? विश्वको लाइन मध्यमार्गी छ, गगनको लाइन ‘एग्रेसिभ’ छ….
उहाँहरूले विश्लेषण गर्ने सन्दर्भमा आफ्नो-आफ्नो ढङ्गले गर्नुभयो । विशेष गरी तपाईँले संकेत गरेको गठबन्धनको विषयमा हो । गठबन्धनको विषयमा पार्टीभित्र दुईवटा धार छ । गठबन्धन गर्नुपर्छ भन्ने धार छ, गठबन्धन गर्नुहुन्न भन्ने धार पनि छ । विश्वप्रकाशले आफ्नो प्रस्तावमा यी दुवै विषयलाई हामीले खुला छोडेर उपयुक्त समयमा निर्णय गरे हुन्छ भन्ने धार लिनुभयो । यो गगन थापासँग एकदमै भिन्न धार होइन । यो परिपूरक मत मात्र हो । 

गगन थापा लगायत हाम्रो कुरा के हो भने– गठबन्धन गर्ने वा नगर्ने विषयमा चाहिँ किन बोलिरहनु पर्‍यो र ? हामीले के चाहिँ बोलिहाल्नुपर्छ भने– नेपाली कांग्रेस हिजोका दिनमा एक्लै चुनाव लडेर एक्लो बहुमत ल्याउने पार्टी हो । आजका दिनमा पनि साङ्गठनिक हैसियत र मतदाताका बीचमा उही तागत हामीसँग छ । 

आगामी दिनमा पनि एक्लै चुनाव लडेर बहुमत ल्याउन सक्छ भन्ने राजनीतिक दलका कार्यकर्तामा आत्मविश्वास पुर्‍याउनुपर्छ । यो आत्मविश्वास हामीले गुमाउनुहुँदैन । यो आत्मविश्वास जगाएपछि मात्रै नेपाली कांग्रेसलाई अगाडि बढाउन सक्छौँ । त्यसैले नेपाली कांग्रेसका कार्यकर्तालाई जुझारु बनाउन सकिन्छ, जसबाट कार्यकर्ता मिहिनेती र संगठन बलियो बन्छ भन्ने कोणबाट सैद्धान्तिक मान्यता स्थापित गरौँ । यही ढङ्गले महामन्त्री गगन थापाको प्रस्तावमा यो विषय आयो । 

तर, दुई महामन्त्रीको प्रस्ताव नितान्त भिन्न विषय भने होइनन्, पूरक विषय हुन् । उहाँले भन्नुभयो गठबन्धनका सन्दर्भमा अहिले छलफल चलिरहेको छ, । महामन्त्री गगन थापाको दस्ताबेजमा के लेखियो भने, नेपाली कांग्रेस हिजो पनि एक्लै निर्वाचनमा गएको पार्टी हो, आज पनि लड्ने हैसियत राख्ने पार्टी हो । ०८४ मात्र होइन, अनन्त कालसम्म जति पनि आवधिक निर्वाचन छन्, त्यसमा नेपाली कांग्रेस एक्लै लड्ने हैसियत राख्छ भन्ने आत्मविश्वास जगाउने खालको दुवै महामन्त्रीको प्रस्तावको निचोड हो भन्ने लाग्छ । 

तपाईँले आदर्श मान्ने व्यक्ति डा शेखर कोइरालाले महासमिति बैठकले कांग्रेसका गुट–उपगुट सकाएर लैजान्छ भन्नुभएको थियो । १५ औं महाधिवेशनमा कुनै पनि गुट रहँदैनन् भन्नुभएको थियो । महासमिति बैठक सकिँदा गुट झन् छर्लङ्ङ देखियो । यसलाई कार्यकर्ताले कसरी लिने ?
महासमिति बैठकका बेला धेरै ठूलो समूहगत राजनीति गरिरहन पर्दैन । किन पर्दैन भने त्यो नीति निर्माण गर्ने थलो हो । यसमा निर्वाचन लडिरहनुपर्दैन । को हार्ने, को जित्ने, महासमितिको बैठकले निर्धारण गर्दैन ।  

हामी अर्को महासमितिको बैठक पनि गर्छौँ, त्यहाँचाहिँ विधि निर्माण गर्छौँ । विधानमा संशोधन गर्छौँ । त्योबेला पनि यो पक्ष, त्यो पक्ष, बहुमत, अल्पमत भन्नु पर्दैन । एजेन्डा र सरोकारका आधारमा नीतिमा के राख्ने, विधिमा के राख्ने भन्ने कुराले पार्टी विभाजित भएको हुँदैन । नीति र विधि निर्माणमा विषयवस्तु भने बाझिएका हुन सक्छन् । मेरै समूहका अर्को व्यक्तिलाई मन परेको हुँदैन । त्यसकारण नीतिगत अधिवेशन भएको हुनाले यसमा कुन पक्ष बलियो, कुन पक्ष कमजोर, कसका भोट बढी, कसका भोट कमी यो सबै कुराको हिसाब किताब हुँदैन । अब अर्को वर्ष महासमितिको बैठकमा फेरि विधि निर्माण हुँदैछ, त्यसमा पनि यो कुरा हुँदैन ।

अब १५ औं महाधिवेशन जुनबेला आयोजना गर्छौँ, त्योबेला कुन पक्ष बलियो र कुन पक्ष कमजोर भन्ने कुरा माहोलले पनि संकेत गर्छ । परिणामले पनि देखाउँछ । 

अब गठबन्धन सरकारको विषयमा कुरा गरौँ । संसदमा उपस्थिति कहिले सत्ता पक्ष त कहिले प्रतिपक्षको जस्तो देखिन्छ । पात्रका विषय यहाँलाई थाहा नै छ । यसले कांग्रेसलाई अझ कमजोर बनाउँदैन ? एउटा नेता सरकारको पक्षमा बोल्छ, अर्को प्रतिपक्षमा बोल्छ । यस्तो किन ?
ठिक भन्नुभयो । संसदभित्र संसदहरु आफ्नो अभिव्यक्ति राख्न स्वतन्त्र हुन्छन् । यो संविधानले दिएको अधिकार पनि हो । आफ्ना निर्वाचन क्षेत्रका विकास निर्माणका विषयमा अथवा कुनै विधेयक निर्माणका क्रममा, सैद्धान्तिक छलफलका क्रममा अथवा कुनै विधेयक निर्माणमा समितिमा हुने दफावार छलफलका विषयका क्रममा आफ्ना कुराहरू राख्न स्वतन्त्र हुन्छन् । सांसदहरूले त्यो स्वतन्त्रता प्राप्त गरेकै कारणले संसदलाई सार्वभौम भनिन्छ ।

तर, के हो भने यो दलीय व्यवस्थामा आफ्नो दलको सरकार छ, त्यो सरकारलाई जोगाउनुपर्ने सत्तापक्षका सांसदको कर्तव्य हुन्छ । जस्तो बजेट आउँछ, पास गर्नुपर्ने हुन्छ । विधेयक सरकारले प्रस्तुत गरेको हुन्छ, आफ्ना सुझावहरूलाई राख्दै संसदबाट पास गर्नुपर्ने हुन्छ । यो सबै स्वभाविक प्रक्रिया हो भन्ने लाग्छ । 

तर, पाटीभित्र अझै किन यस्तो दुरवस्था र अस्वाभाविक परिघटना देखिन्छन् भने यो सरकार र सरकारमा भएका मन्त्रीहरूको कार्यशैलीका विषयमा केही असन्तुष्टि छन् । भनेजस्तो काम भएको छैन । मन्त्रीहरू केही विवादमा परेका छन् । त्यसमा पार्टीले ठोस धारणा निर्णय दिन सकेको छैन । यी कुराले कन्फ्युजन भएको छ ।

राजनीतिकर्मीले नैतिकता जोगाउनुपर्छ । राजनीतिमा सबैभन्दा ठूलो कुरा नैतिकता हो । मन्त्रीहरू आलोचनामा पर्नासाथ स्वाभाविक रूपमा राजीनामा दिनुपर्ने थियो । यसो गर्दा सिस्टम र पार्टीको छविलाई सहयोग पुग्छ । उहाँहरूका कारणले सदनमा विवाद परेको छ । यो उहाँहरूले सोच्नुभएको होला भन्ने लाग्छ । 

तपाईंले बाजुराबाट निर्वाचित भएर आउँदा जनतासँग गरेका बाचा पूरा गर्न कतिको सहज भइरहेको छ ? 
निकै कठिनाइ छ । निर्वाचित भएर आउनासाथ देशको अर्थतन्त्र धराशायी छ भनियो । बजेटको आकार पनि घट्छ भनियो । हाम्रो जस्तो विकासमा पछाडि परेका केही जिल्लालाई उच्च प्राथमिकतामा राखेर बजेट विनियोजन गर्नुपर्ने थियो, त्यसमा कन्जुस्याइँ भयो  ।

सरकार र अर्थ मन्त्रालयको तर्फबाट बाजुरालाई ठूलो मर्का परेको छ । हाम्रा मतदाताका बीचमा ठूलो असन्तुष्टि छ । भएको बजेटको पनि ठूलो हिस्सा अन्य जिल्लामा गयो, हाम्रो जिल्लामा भएन । बजेटको न्यून हिस्सा मात्र प्राप्त भयो ।

त्यसले गर्दा मेरो ठाउँमा भन्दा पनि बजेट निर्माणको प्रक्रियामा नै सुधार ल्याउनुपर्छ । नीति तथा कार्यक्रमका बेला र बजेटको छलफलको बेला जोड रूपमा हामीले त्यो कुरा राखेका थियौं । यो कुरालाई केही सम्बोधन गरेर मंगलबारदेखि बजेटका केही सिद्धान्त र प्राथमिकताबारे छलफल भएको छ । यो सदनमा प्रस्तुत भएको छ । 

यो सुझाव ग्रहण गरेर सरकारको नीति तथा कार्यक्रम आउनुपर्छ र त्यसलाई टेकेर बजेट आउनुपर्छ । त्यसलाई टेकेर आगामी आर्थिक वर्षमा काम हुन्छ । यो हुन सक्यो भने हाम्रो जस्तो पछाडि परेका जिल्लाले पनि न्यायिक सिद्धान्तका आधारमा उच्च प्राथमिकता पायो भन्ने हुन्छ ।

चालु आर्थिक वर्षदेखि हामीले के पनि लबिङ गरिरहेका छौं  भने आफैँले पनि मानव विकास सुचाङकमा पछि परेका १० जिल्लालाई विशेष आर्थिक कार्यक्रम र समृद्धिको कार्यक्रम दिनुपर्छ ।  बजेटका बेला त्यो कार्यान्वयन भएन योपटक उच्च प्राथमिकताका साथ लबिङ गर्छौं र सरकारलाई सुन्न बाध्य बनाउँछौं । हाम्रा मतदातामा आशा जगाउँछौँ । यसरी सबै पछि परेका जिल्ला र पालिकालाई अन्य सरह अगाडि बढाउँछौ । 

सबै जिल्लामा विकासको खाका नपुग्नुको खास कारण के हो जस्तो लाग्छ ? 
यसमा दुई कुरा छन् । पहिलो बजेटकै कमी छ । दोस्रो– बजेट सदुपयोग भएको छैन, विभिन्न ठाउँमा चुहावट छ । प्राथमिकीरण निर्धारण भएन ।
हामी एकै पटक दश सहर निर्माण गर्न तम्सिन्छौ तर एउटा पनि बन्दैन । प्राथमिकीरण नै भएन । विकासको संख्या बढ्यो तर दिगो गर्ने गरी फोकस भएन । यसमा पुनर्विचार गर्नुपर्छ । विकासका प्राथमिकता पहिल्याउनुपर्छ । हात हालेको कुरालाई पूरा गर्नुपर्छ । 

विकासका नाम थुप्रो पढिन्छ । बजेट भाषणको किताब ठूलो हुन्छ । तर परिणाम र कार्यान्वयन हुँदैन । यसले ठूलो घाटा भइरहेका छन्  । यसबाट जनता लाभान्वित हुँदैनन् र परिणाम पनि आउँदैन ।

त्यसैले बजेटको  किताब सानो होस् । योजना थोरै हुन् । तर नेपाललाई परिवर्तन गर्न सकुन् । थोरै योजनामा पूर्णता पाउने गरी राज्य फोकस हुनुपर्छ । मै सांसद भए पनि मैले कति योजना लाने भनेर फोकस हुन्छ तर लगेको योजनालाई पूर्ण बनाउने र लाभान्वित गराउने फोकस हुँदैन । यहाँका नागरिकलाई कसरी फोकस गराउने भन्नेबारेमा लाग्न जरुरी छ । सबैले यसमा ध्यान दिनुपर्छ । प्रधानमन्त्री स्वयं र राष्ट्रिय योजना आयोग पनि यतातिर लाग्नुपर्छ । यो ढाँचाबाट सोच्नुपर्छ ।

देशमा लगानीमैत्री वातावरण छैन । विदेशका लगानीकर्ता आउने, लगानी गर्ने, स्वदेशका लगानीकर्ता उत्साहित हुने र सुरक्षित हुने अवस्था छैन । लगानी मैत्री वातावरणमा फोकस भयो भने विकासले गति लिन्छ र देश उचाइमा पुग्छ भन्ने लाग्छ । 

लगानीको कुरा गर्दा विज्ञले दिएका सुझावहरू सरकारले नटेरेको अवस्थाले गर्दा समस्या भएको हो कि ? 
हिजोका दिनमा त्यो थियो । यो पटक हामी हेर्दैछौँ । वैशाखको अन्तिमतिर मात्र आउने बजेटको सिद्धान्त र प्रथमिकतामाथि सोमबारबाट नै छलफल सुरु भएको छ । यसबाट सरकारले सांसदको सुझाव ठाेस ढंगले ग्रहण गर्छ भन्ने लागेको छ । यसकै आधारमा नै उसले नीति र कार्यक्रम बनाउँछ र योजना निर्माण गर्छ । यसो हुनसाथ सांसदका सुझावहरू हिजोका दिनमा ग्रहण नगर्ने परिपाटी यो सांसदबाट अन्त्य हुनुपर्छ । 

संसदको कुरा गर्दा कसैलाई पार्टीले पटक–पटक बोल्ने समय दिन्छ । कसैको बोल्ने पालो नै आउँदैन । जस्तो– यहाँले पनि कम मात्र बोलेको सुनिन्छ ? 
छ नि । कोही साथीहरू सदनमा सभामुखको अनुमति बिना पनि उठिदिने । सभामुखसँग गएर खुसामत गर्ने । अथवा, पार्टीभित्र पनि संसदीय दलका सचेतक, प्रमुख सचेतकले दलीय आधारमा समय दिँदा पनि जिद्दी गर्ने । आफू बोल्न पाउनुपर्छ भन्ने कुरामा लडाइ झगडा गर्ने । यो प्रवृत्तिले पनि यहाँले भनेजस्तै देखिन्छ ।

कोही मान्छे बोलिरहेको देखिन्छ, कोही नबोलेको देखिन्छ । यसमा सभामुखले पनि विवेक प्रयोग गर्नुपर्छ । एउटै मान्छे निरन्तरता दिने कुरालाई सभामुखले पनि रोक्नुपर्ने हुन्छ । संसदीय दलले पनि न्यायोचित हिसाबले को मान्छेले कति योग्यता राख्छ, को मान्छे धेरै ठूलो जिद्दी गर्दैन, जिकिर गर्दैन । उसलाई बोल्न उत्प्रेरित गर्नुपर्छ ।

कतिपय मान्छेले नबोलेर पनि संसदीय जिम्मेवारी सकाएका छन् । यस कारण दलले गर्ने काम दलले गर्ने र सभामुखले गर्ने काम सभामुखले गर्ने गर्नु पर्छ ।  यो भयो भने सबै मान्छेका विचार प्रस्तुत हुन्छन् भन्ने लाग्छ । 

संसदमा यहाँको अनुभव सुनाउनु न ? 
मेरो अनुभव के छ भने म राष्ट्रियसभामा पनि बसें । त्यो छरितो सभा थियो । त्योभन्दा यो ठूलो सभा भएको हुनाले प्रतिनिधिसभाको व्यवस्थापन हुन सकेको छैन । म नै बोल्न पाउनुपर्छ भनेर हामी पार्टीका कुनै कार्यक्रमहरुमा पनि जिद्दी गर्दैर्नौं । मिले बोल्ने, नमिले एकदमै ठूलो लडाइँ गरिँदैन ।

संसदमा शून्य समयको हामी उपयोग गर्छौं । पार्टीको पदाधिकारी भएकाले मर्यादामा रहेर बोल्ने कुरा हो । प्रमुख सचेतकले बोल भनेर हामीलाई भन्ने कुरा स्वाभाविक छ । आफै पार्टीको पदाधिकारी छु, म बोल्न पाउनुपर्छ भनेर जिद्दी गर्ने कुरा मैले गरेको छैन । तर मलाई पनि महसुस भएको कुरा तयारीका साथ सदनमा जनताका आवाज प्रकट हुनुपर्छ । त्यसले नै सदनलाई जीवन्त बनाउँछ । सृजनशील बौद्धिक वैचारिक खुराग प्राप्त गर्छ ।

अन्तिममा, राष्ट्रियसभा र प्रतिनिधि सभाको अनुभव कस्तो छ ? 
राष्ट्रियसभा ‘सानो परिवार सुखी परिवार’ हो । राष्ट्रियसभामा आफूलाई प्रस्तुत गर्न खोज्ने राम्रो मञ्च हो । कतिपय अवस्थामा प्रतिनिधिसभा तनावमा हुन्छ । धेरै द्वन्द्व हुन्छ । मुठभेड हुन्छ । त्यसबाट जोगिएर हामीले नयाँ संविधानबाट आएको राष्ट्रियसभामा प्रस्तुत भएका हौं । सिर्जनशील ढंगले त्यहाँ प्रस्तुत हुनुपर्छ । निर्वाचन क्षेत्र मात्र केन्द्रित नभएर राष्ट्रिय ईस्युमा प्रस्तुत हुन पाइन्छ । चुनाव जितिएला कि हारिएला भन्ने कुराबाट माथि उठ्न सकिन्छ । प्रतिनिधि सभामामा सबैको ध्यान हुन्छ, यसले बढी महत्त्व पाउँछ ।  

प्रकाशित मिति : १७ फाल्गुन २०८०, बिहीबार  १ : ५७ बजे

महोत्तरीमा आगलागी हुँदा ३० घर जलेर नष्ट

जनकपुरधाम– महोत्तरीमा आगलागी हुँदा करिब ३० वटा घर जलेर नष्ट

मानपुर-बुलिङटार सडक खण्डमा कालोपत्र गरिँदै

तनहुँ– तनहुँको मानपुर-डेडगाउँ-बुलिङटार सडक खण्डको ११ किलोमिटर कालोपत्र सुरु गरिएको

कर्णालीका नवनियुक्त मन्त्री परियारले लिए शपथ

सुर्खेत– कर्णाली प्रदेशका नवनियुक्त मन्त्री रणसिंह परियारले पद तथा गोपनीयताको

हामीले चुनाव जितिसक्यौँ, आयोगले घोषणा गर्न मात्रै बाँकी छ : स्वर्णीम वाग्ले

इलाम– राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका उपसभापति स्वर्णीम वाग्लेले इलामको निर्वाचन आफूहरूले

विपिनको रिहाइबारे राष्ट्रपतिपछि प्रधानमन्त्रीले पनि कतारलाई गुहारे

काठमाडौं- अघिल्लो वर्ष अक्टोबर ७ मा विद्रोही समूह हमासले इजरायलमा