हाम्रो भान्सामा दैनिक प्रयोग हुने दूध स्वास्थ्यका लागि कति फाइदाजनक छ ? के दूधले सबैलाई समान फाइदा गर्छ ? वरिष्ठ मुटुरोग विशेषज्ञ डा. ओम मूर्ति अनिलका अनुसार दूध आफैंमा विषाक्त नभए पनि यसको सेवन गर्ने तरिका गलत हुँदा स्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर पर्न सक्छ ।

डा. अनिलका अनुसार दूध राम्रो वा नराम्रो भन्ने कुरा यो कहिले, कसरी र कति मात्रामा पिइन्छ भन्ने कुरामा निर्भर गर्छ । शरीरको पचाउने क्षमता र समयलाई ध्यान नदिई दूध पिउँदा यसले अमृतको सट्टा विषको काम उनको तर्क छ ।

दक्षिण एसियाली मुलुकहरूमा ६० देखि ९० प्रतिशत मानिसमा ल्याक्टोज इन्टोलरेन्स (दूधमा हुने चिनी पचाउन नसक्ने अवस्था) रहेको पाइन्छ । नेपालको सन्दर्भमा यो दर ६६ देखि ७५ प्रतिशत रहेको तथ्यांक छ । यही कारण धेरै मानिसले चिसो वा खाली पेटमा दूध पिउँदा ग्यास बढ्ने, पेट फुल्ने, पखाला लाग्ने र पाचनसम्बन्धी समस्या भोग्ने गरेका छन् ।

हृदय रोग र स्ट्रोकको जोखिम कम
वैज्ञानिक अध्ययनहरूले सही तरिकाले दूध सेवन गर्दा मुटु र शरीरका अन्य प्रणालीलाई फाइदा पुग्ने देखाएको छ । २१ देशका १ लाख ३६ हजार सहभागीहरूमा गरिएको अध्ययन अनुसार, नियमित तर सीमित मात्रामा दूध पिउने मानिसहरूमा हृदय रोग, स्ट्रोक र अकाल मृत्युको जोखिम कम देखिएको छ । कम बोसो भएको दूधको प्रयोग अझ बढी लाभदायक मानिन्छ ।

यस्तै, वैज्ञानिकहरूका अनुसार राति सुत्नुअघि मनतातो दूध पिउँदा पाचन प्रक्रियामा सुधार आउनुका साथै अनिद्राको समस्या भएकाहरूलाई गहिरो निद्रा पर्न सहयोग पुग्छ ।

दूध कसरी पिउने ?
डा. ओम मूर्ति अनिलले दूधबाट अधिकतम फाइदा लिन र यसका नकारात्मक असरबाट बच्न निम्न सुझावहरू दिएका छन् । सुझाव बुँदामा :

मात्रामा नियन्त्रणः सामान्य अवस्थामा दिनको २०० देखि २५० मिलिलिटर दूध पर्याप्त हुन्छ । तर, मधुमेह वा पेटको समस्या भएका व्यक्तिहरूले १०० मिलिलिटरभन्दा बढी पिउनु हुँदैन ।

तापक्रमः सधैं उमालेको र मनतातो दूध मात्र पिउनुहोस् । बिहान खाली पेटमा चिसो दूध पिउनु स्वास्थ्यका लागि हानिकारक हुन सक्छ ।

सही समयः राति सुत्नुअघि दूध पिउनु सबैभन्दा उपयुक्त मानिन्छ । यसमा बेसार वा थोरै मह मिसाएर पिउँदा अझ बढी फाइदाजनक हुन्छ ।

विकल्प खोज्नेः यदि दूध पिउँदा समस्या हुन्छ भने त्यसलाई दही, मही वा पनिरमा परिणत गरेर सेवन गर्न सकिन्छ । यसो गर्दा ल्याक्टोजको समस्या धेरै हदसम्म कम हुन्छ ।

सन्तुलनः दूध आफैंमा पूर्ण भोजन जस्तै भएकाले यसलाई अन्य भारी खानासँग जुधाएर भन्दा पनि पूरक आहारको रूपमा लिनु बुद्धिमानी हुन्छ ।

अन्त्यमा, दूध फाइदाजनक छ कि हानिकारक भन्ने कुरा तपाईंको व्यक्तिगत स्वास्थ्य अवस्था र सेवन विधिले निर्धारण गर्छ । सही तरिकाले सेवन गरेमा दूध शरीरका धेरै प्रणालीहरूको लागि संजीवनी सावित हुन सक्छ ।