काठमाडौं – चीनले तिब्बती पठारमा यारलुङ त्साङ्पो नदीमा विश्वकै सबैभन्दा ठूलो बाँध निर्माणको योजना अघि बढाएको छ। यो परियोजनाले बङ्गलादेशमा ब्रह्मपुत्र नदीको प्रवाह र जमुना बेसिन क्षेत्रमा गम्भीर वातावरणीय, आर्थिक, र सामाजिक प्रभाव पार्ने चेतावनी विज्ञहरूले दिएका छन्।

यो विशाल बाँध, जसको लागत १३७ अर्ब डलर रहेको छ, वार्षिक ३०० अर्ब किलोवाट(घण्टा विद्युत उत्पादन गर्न डिजाइन गरिएको छ। चीनले यस परियोजनालाई हरित ऊर्जा उत्पादन र रोजगारी सिर्जनाका रूपमा प्रस्तुत गरे पनि, यसले छिमेकी देशहरूलाई ठूलो नोक्सानी पुर्‍याउनेछ।

बर्षायाममा बाँधको अत्यधिक पानी छोड्दा जमुना बेसिन डुबानमा पर्ने सम्भावना छ। भने, सुख्खायाममा पानीको प्रवाह रोकिएमा बङ्गलादेशको धेरै नदीहरू सुक्ने र खेतीयोग्य जमिनमा गम्भीर असर पर्नेछ। यस्तो स्थितिमा जमुना बेसिनका लाखौँ बासिन्दाको जीवनमा विपद् आउन सक्छ।

सन् १७८७ को भूकम्पपछि ब्रह्मपुत्र नदीको प्रवाहमा परिवर्तन आएको इतिहासलाई सम्झँदा, नयाँ बाँध निर्माणले पनि भूकम्पीय जोखिमलाई बढाउने चेतावनी विज्ञहरूले दिएका छन्। यस क्षेत्रमा भूकम्पीय अस्थिरताका कारण ठूलो मानवीय र वातावरणीय क्षति हुन सक्छ।

बङ्गलादेशको नेतृत्व भने यस विषयमा मौन छ। कतिपयले चीनसँगको आर्थिक सम्बन्ध र स्वार्थका कारण नेताहरूले यस जोखिमबारे खुलेर कुरा गर्न सकेका छैनन् भनी आलोचना गरेका छन्। अर्कोतर्फ, भारतले यस योजनाको विरोध गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय तहमा लबिङ सुरु गरिसकेको छ।

चीनको यस परियोजनाले यारलुङ त्साङ्पो, ब्रह्मपुत्र, र जमुना नदीहरूको पारिस्थितिक प्रणालीलाई असन्तुलित बनाउँदै, बङ्गलादेशमा खाद्य सुरक्षा, जलस्रोत, र सामाजिक स्थायित्वमा गम्भीर चुनौती खडा गर्ने देखिन्छ। विज्ञहरू भन्छन्, यदि तुरुन्तै कदम चालिएन भने, जमुना बेसिन क्षेत्रमा ठूलो विपद् निम्तिनेछ।