काठमाडौं – पाकिस्तानको औद्योगिक क्षेत्र, जुन देशको आर्थिक वृद्धिको मुख्य आधार हो, हाल अत्यधिक महँगो बिजुली शुल्कका कारण गम्भीर संकटको सामना गरिरहेको छ। अत्यधिक ऊर्जाको लागतका कारण धेरै उद्योगहरू बन्द हुने अवस्थामा पुगेका छन् भने विदेशी लगानीकर्ताहरू पनि पाकिस्तानबाट पन्छन थालेका छन्।

सन् २०२४ मा, ऊर्जा(आधारित उद्योगहरूले १३.५ सेन्ट प्रति किलोवाट घण्टा तिर्नुपरेको छ, जुन चीन, भारत, र अमेरिकाको ६.३ देखि ७.७ सेन्ट प्रतिकिलोवाट घण्टाको तुलनामा झण्डै दोब्बर बढी हो। युरोपियन युनियन, जहाँ सामान्यतया उच्च ऊर्जा लागत हुने गर्छ, त्यहाँ पनि पाकिस्तानभन्दा १८ प्रतिशत कम शुल्क रहेको छ।

विद्युत् लागत उत्पादन खर्चको ठूलो हिस्सा ओगट्ने भएकाले स्थानीय उद्योगहरूले प्रतिस्पर्धात्मक मूल्य कायम राख्न नसकी ठूलो संकट भोगिरहेका छन्। उच्च बिजुली खर्चकै कारण सस्तो उत्पादन लागत भएका देशहरूबाट आयातित वस्तुले घरेलु बजारमा स्थान ओगट्न थालेका छन्। यसले पाकिस्तानको निर्यातलाई नराम्ररी प्रभावित गरिरहेको छ।

यस समस्या उत्पन्न हुनुका प्रमुख कारणहरूमा महँगो आयातित इन्धनमा निर्भरता, ऊर्जा क्षेत्रको कमजोर व्यवस्थापन, र सरकारले बारम्बार बिजुली दर बढाउनु परेको अवस्था रहेका छन्। पाकिस्तानको ऊर्जा उत्पादन मुख्य रूपमा एलएनजी, कोइलो, र फर्नेस आयलमा आधारित रहेको छ, जसको मूल्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा अस्थिर हुने भएकाले उत्पादन लागत बढिरहेको छ।

ऊर्जा क्षेत्रमा अनियमितता र अक्षम व्यवस्थापनका कारण मुलुकले हाल २।५ ट्रिलियन पाकिस्तानी रुपैयाँभन्दा बढीको ूसर्कुलर डेप्टू बोकेको छ। विद्युत् चोरी, प्रसारणमा हुने अत्यधिक क्षति, तथा कमजोर बिल संकलन प्रणालीका कारण सरकारले राजस्व घाटा व्यहोरिरहेको छ, जसले बिजुली दरमा निरन्तर वृद्धि गराउन बाध्य बनाएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषले पाकिस्तानलाई ऊर्जासम्बन्धी अनुदान हटाउन तथा लागत अनुरूप मूल्य निर्धारण गर्न निर्देशन दिएको छ। यी सुधार उपायहरूले दीर्घकालीन रूपमा अर्थतन्त्रलाई सुदृढ बनाउन मद्दत गर्ने उद्देश्य राखे पनि उद्योगका लागि बिजुली शुल्क झनै महँगो बनाएको छ।

यसको प्रत्यक्ष असर औद्योगिक उत्पादन लागतमा देखिएको छ। पाकिस्तानका वस्तुहरू अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा महँगो भएका कारण निर्यात घट्दै गएको छ। विशेष गरी कपडा, इस्पात, तथा उत्पादनमूलक उद्योगहरू उच्च बिजुली खर्चको मारमा परेका छन्। देशभर साना तथा मध्यम उद्यमहरू ठूलो संख्यामा बन्द हुन थालेका छन्, भने ठूला उद्योगहरूले पनि उत्पादन कटौती तथा श्रमिक कटौती गरिरहेका छन्।

रोजगारीका अवसरहरू खुम्चिँदै जाँदा समग्र अर्थतन्त्रलाई नै धक्का लागेको छ। विशेष गरी पाकिस्तानको प्रमुख निर्यात क्षेत्र रहेको कपडा उद्योगमा ठूलो संख्यामा कारखाना बन्द भइसकेका छन् भने केही अन्य सस्तो ऊर्जा भएका मुलुकहरूमा स्थानान्तरण भएका छन्।

उच्च ऊर्जा लागतका कारण पाकिस्तान विदेशी लगानीकर्ताहरूका लागि आकर्षक गन्तव्य रहन सकेको छैन। बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरूले सस्तो तथा स्थिर बिजुली दर भएका मुलुकहरूमा लगानी गर्ने प्रवृत्ति देखाएका छन्। पाकिस्तानमा ऊर्जाको अस्थिर मूल्य निर्धारण प्रणालीका कारण पनि विदेशी लगानीकर्ताहरू अन्यत्र मोडिन थालेका छन्।

उद्योगहरूले बढ्दो उत्पादन खर्च उपभोक्ताहरूमा स्थानान्तरण गरेकाले दैनिक उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्य बढिरहेको छ। यसले मुद्रास्फीति इन्फ्लेसन झनै तीव्र बनाइरहेको छ, जसका कारण आम नागरिकको जीवनयापन थप कठिन बन्दै गएको छ।