काठमाडौं – काठमाडौंको मुटुमा अवस्थित रानीपोखरीको बालगोपालेश्वर मन्दिर भाइटीकाको दिन दाजुभाइ वा दिदीबहिनी नभएका व्यक्तिहरूका लागि विशेष गन्तव्यको रूपमा चिनिन्छ । वर्षमा केवल यही एक दिन, भाइटीकाको अवसरमा मात्र भक्तजनले मन्दिरमा टिका लगाउन पाउँछन् ।

यो परम्परा मल्लकालदेखि चल्दै आएको छ र आज पनि भाइटीकामा हजारौं भक्तजनका लागि सांस्कृतिक र भावनात्मक अवसर प्रदान गर्छ । बालगोपालेश्वर मन्दिर १७औँ शताब्दीमा राजा प्रताप मल्लको शासनकालमा शिखर शैलीमा निर्माण गरिएको मन्दिर हो । २०१५ सालमा गोरखा केन्द्र बनाएर गएको भूकम्पले यस ऐतिहासिक मन्दिरमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको थियो ।

त्यसपछि पुरातत्व विभागले मन्दिरलाई मूल शैली (शिखर शैली)मा पुनर्निर्माण गरी संरक्षण गरेको थियो । पुनर्निर्माणपछि यो मन्दिर पूर्वराष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले उद्घाटन गरेर भक्तजनका लागि पूर्ण रूपमा खुला गरिएको हो । काठमाडौं महानगरपालिकाका प्रवक्ता नवीन मानन्धरका अनुसार, भाइटीकाको दिन मन्दिरमा आउने भक्तजनहरूको भिड व्यवस्थापन, सुरक्षा र सुविधा सुनिश्चित गर्न काठमाडौं महानगरपालिका र व्यवस्थापन समितिले समन्वय गर्दै आएको छ ।

भक्तजनहरुलाई केहि कुराको पनि कमी हुन नदिने तथा पूजाआजामा कुनै पनि अफ्ठ्यारो अवस्था आउन नदिने उनको भनाइ छ । साथै भिडभाडमा हुने चोरि डकैति बाट पनि सचेत रहन भक्तजनहरुलाई आग्रह गरेको छ ।

बिहानैदेखि मन्दिर परिसरमा भक्तजनहरूको लामो लाइन लाग्छ। यहाँ आउनेहरूले भगवान् बालगोपालेश्वरलाई दाजुभाइ वा दिदीबहिनीको प्रतीक मानेर टिका लगाउँछन् र आशीर्वाद ग्रहण गर्छन् । यसरी टिका लगाउँदा उनीहरूले पारिवारिक अपनत्व, माया र आत्मीयता अनुभव गर्छन् ।

विशेषगरी एक्ला व्यक्ति, विदेशमा रहेका वा परिवार गुमाएका नागरिकहरूका लागि यो परम्परा सामाजिक सान्त्वना र सम्बन्धको प्रतीक बनेको छ । मन्दिरमा हुने भाइटीकाले समाजमा समानता, सह-अस्तित्व र भावनात्मक नाता बलियो बनाउने काम गर्दछ । इतिहासकारका अनुसार रानीपोखरीमा भाइटीका मनाउने परम्परा प्राचीन मल्लकालदेखि प्रचलनमा आएको हो ।

यसले आजसम्म धार्मिक, सांस्कृतिक र सामाजिक महत्त्व कायम राखेको छ। यसरी, रानीपोखरी केवल ऐतिहासिक स्थल मात्र नभई असहाय, एक्ला वा परिवारविहीन मानिसहरूका लागि आशा, अपनत्व र सामाजिक सम्बन्धको प्रतीक बनेको छ। प्रत्येक वर्ष यहाँ आउने हजारौँ भक्तजनले मन्दिरमा टिका लगाएर सांस्कृतिक परम्परा र पारिवारिक भावनालाई जीवन्त राख्ने अवसर पाउँछन् ।