नेपाल आज फेरि एकपटक महत्त्वपूर्ण मोडमा उभिएको छ। हालै सम्पन्न निर्वाचनपछि ठूलो जनमतका आधारमा नयाँ सरकार गठन भएको छ। जनताले आशा, विश्वास र परिवर्तनप्रतिको आकांक्षा बोकेर नेतृत्व चयन गरेका छन्। यो केवल सत्ताको हस्तान्तरण मात्र होइन, प्रणाली सुधारको स्पष्ट संकेत हो।

नागरिकले अब सुशासन, पारदर्शिता, भ्रष्टाचारको अन्त्य र समग्र विकासको अनुभूति गर्न चाहन्छन्। यस्तो अवस्थामा, विश्व इतिहासका महत्त्वपूर्ण घटनाबाट सिक्नु अत्यन्त सान्दर्भिक हुन्छ। विशेषगरी फ्रान्सेली क्रान्ति र सिङ्गापुरको विकास यात्रा नेपालका लागि महत्त्वपूर्ण मार्गदर्शन हुन सक्छ।

फ्रान्सेली क्रान्तिविश्व इतिहासको एक महत्त्वपूर्ण मोड थियो। सन् १७८९ मा सुरु भएको यस क्रान्तिले राजतन्त्रको अन्त्य गर्दै जनताको अधिकार स्थापित गर्‍यो। स्वतन्त्रता, समानता र भ्रातृत्वको नाराले केवल फ्रान्स मात्र होइन, सम्पूर्ण विश्वलाई लोकतान्त्रिक मूल्यतर्फ प्रेरित गर्‍यो। यस क्रान्तिको मुख्य कारण सामाजिक असमानता, आर्थिक संकट र भ्रष्ट शासन व्यवस्था थियो। जब जनताले आफ्नो अधिकारका लागि आवाज उठाए, तब ठूलो परिवर्तन सम्भव भयो। तर, क्रान्तिपछि फ्रान्सले तुरुन्तै स्थायित्व प्राप्त गरेको थिएन।

देश लामो समयसम्म राजनीतिक अस्थिरता, नेतृत्व संकट र नीतिगत अन्योलबाट गुज्रियो। यसले देखाउँछ कि परिवर्तन ल्याउनु जति सजिलो हुन्छ, त्यसलाई दिगो बनाउनु त्यति नै चुनौतीपूर्ण हुन्छ। केवल सत्ता परिवर्तनले मात्र समृद्धि ल्याउँदैन; त्यसका लागि बलियो संस्था, स्पष्ट नीति र जिम्मेवार नेतृत्व आवश्यक हुन्छ।

नेपालको इतिहासमा पनि यस्तै अनुभव पाइन्छ। २०६२/६३ को जनआन्दोलनले देशमा गणतन्त्र स्थापना गर्‍यो। जनताको ठूलो बलिदानबाट प्राप्त उपलब्धिले नयाँयुगको सुरुवात गर्‍यो। तर, त्यसपछि पनि अपेक्षाअनुसारको सुशासन र विकास हासिल हुन सकेको छैन भन्ने व्यापक गुनासो रहेको छ। अहिलेको नयाँ सरकार गठनसँगै फेरि एकपटक आशा जागेको छ। नागरिकले विश्वास गरेका छन् कि अब परिवर्तन व्यवहारमा देखिनेछ।

नेपालका प्रमुख समस्यामध्ये भ्रष्टाचार प्रमुख हो। प्रशासनिक ढिलासुस्ती, राजनीतिक हस्तक्षेप र पारदर्शिताको अभावले विकासलाई रोकिरहेको छ। जनता अब स्पष्ट परिणाम चाहन्छन्। केवल वाचा होइन, कार्यान्वयन आवश्यक छ। यदि भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्न सकिएन भने कुनै पनि विकास योजना सफल हुन सक्दैन।

नेपालका प्रमुख समस्यामध्ये भ्रष्टाचार प्रमुख हो। प्रशासनिक ढिलासुस्ती, राजनीतिक हस्तक्षेप र पारदर्शिताको अभावले विकासलाई रोकिरहेको छ।

यही सन्दर्भमा सिङ्गापुरको उदाहरण अत्यन्त प्रेरणादायी छ। एक समय सीमित स्रोत भएको सानो देश सिङ्गापुर आज विश्वकै विकसित राष्ट्रमध्ये एक बनेको छ। यसको सफलताको मुख्य कारण प्रभावकारी नेतृत्व, कडा अनुशासन र स्पष्ट नीति हो। विशेषगरी लिक्वान यूको नेतृत्वमा देशले तीव्र विकास हासिल ग¥यो।

लिक्वानले सिङ्गापुरलाई कडा कानुनी शासन, पारदर्शी प्रशासन र भ्रष्टाचारप्रति शून्य सहनशीलताको आधारमा अघि बढाए। उनले दीर्घकालीन योजना बनाए, योग्यतालाई प्राथमिकता दिए र नीतिगत स्थायित्व कायम राखे। शिक्षा, स्वास्थ्य, पूर्वाधार र उद्योग क्षेत्रमा लगानी गर्दै उनले देशलाई आर्थिक रूपमा बलियो बनाए। सिङ्गापुरको विकासले देखाउँछ कि सानो देश भए पनि सही नेतृत्व र नीति भएमा ठूलो उपलब्धि हासिल गर्न सकिन्छ।

नेपालसँग पनि प्रशस्त सम्भावना छन्। प्राकृतिक स्रोत, युवा जनशक्ति र भौगोलिक अवस्थाले देशलाई विकासको राम्रो अवसर दिएको छ। तर, कमजोर व्यवस्थापन र अस्थिर नीतिले यी सम्भावनालाई पूर्ण रूपमा उपयोग गर्न सकेको छैन। फ्रान्सेली क्रान्तिले जनताको शक्ति देखायो भने सिङ्गापुरले सुशासनको शक्ति देखाएको छ। नेपाल अहिले यी दुई अनुभवको बीचमा उभिएको छ।

अबको आवश्यकता स्पष्ट छ। पहिलो, भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा कडा कदम चाल्नुपर्छ। पारदर्शिता र उत्तरदायित्व सुनिश्चित गर्न सकिएन भने जनताको विश्वास कायम रहँदैन। दोस्रो, आर्थिक विकास र रोजगारी सिर्जनामा ध्यान दिनुपर्छ। युवा विदेश पलायन भइरहेका छन्, जसले देशको भविष्यलाई प्रभावित गरिरहेको छ। स्वदेशमै अवसर सिर्जना गर्नु अत्यन्त आवश्यक छ। तेस्रो, संस्थागत सुधार अनिवार्य छ। बलियो संस्था बिना कुनै पनि देश दीर्घकालीन रूपमा सफल हुन सक्दैन।

फ्रान्सेली क्रान्तिले जनताको शक्ति देखायो भने सिङ्गापुरले सुशासनको शक्ति देखाएको छ। नेपाल अहिले यी दुई अनुभवको बीचमा उभिएको छ।

न्यायपालिका, प्रशासन र अन्य सरकारी निकायलाई स्वतन्त्र र सक्षम बनाउनु आवश्यक छ। चौथो, नीतिगत निरन्तरता कायम राख्नुपर्छ। बारम्बार नीति परिवर्तन हुँदा विकासमा अवरोध आउँछ। दीर्घकालीन योजना बनाएर त्यसलाई निरन्तरता दिनु आवश्यक छ। पाँचौं, शिक्षा र सीप विकासमा लगानी गर्नुपर्छ। दक्ष जनशक्ति बिना कुनै पनि देशले प्रगति गर्न सक्दैन। आधुनिक शिक्षा प्रणाली, प्राविधिक सीप र नवप्रवर्तनलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। यसले देशलाई आत्मनिर्भर बनाउन मद्दत गर्नेछ।

नागरिकको भूमिका पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। लोकतन्त्र केवल मतदानमा सीमित हुँदैन। जनताले सरकारलाई निरन्तर निगरानी गर्ने, प्रश्न गर्ने र उत्तरदायी बनाउने जिम्मेवारी पनि वहन गर्नुपर्छ। डिजिटल युगमा सूचना पहुँच सहज भएको छ, जसले नागरिकलाई अझ सशक्त बनाएको छ। तर, यसको सही प्रयोग आवश्यक छ।

नेपालको वर्तमान अवस्था अवसर र चुनौती दुवैको मिश्रण हो। नयाँ सरकारप्रति ठूलो आशा छ, तर विगतका अनुभवले जनतालाई सतर्क बनाएको छ। यदि सरकारले पारदर्शिता, सुशासन र परिणाममुखी कार्यलाई प्राथमिकता दिन सक्यो भने यो ऐतिहासिक अवसर बन्न सक्छ।

अन्ततः, इतिहासले देखाएको छ कि परिवर्तन सम्भव छ, तर त्यसलाई सफल बनाउन सही दिशा आवश्यक हुन्छ। फ्रान्सेली क्रान्तिले परिवर्तनको सम्भावना देखायो भने सिङ्गापुरले त्यसलाई सफल बनाउने मार्ग देखाएको छ। नेपालले यी दुवैबाट सिकेर आफ्नो मार्ग तय गर्नुपर्छ।

यदि नेपालले इमान्दारिता, अनुशासन र दीर्घकालीन सोचलाई अपनाउन सक्यो भने आजको जनादेश भोलिको समृद्ध राष्ट्रको आधार बन्न सक्छ। अन्यथा, अवसर गुम्ने खतरा रहन्छ। त्यसैले, अहिलेको समय केवल आशाको होइन, जिम्मेवारीको पनि हो। नेपालको विकास केवल राजनीतिक वा आर्थिक सुधारमा सीमित छैन । सामाजिक चेतना, सामूहिक उत्तरदायित्व र जनसहभागिता पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण पक्ष हुन् ।

शिक्षा, स्वास्थ्य, महिला सशक्तिकरण, समाजिक न्याय र वातावरणीय संरक्षण जस्ता क्षेत्रमा दीर्घकालीन सोच अपनाउनुपर्छ । जब यी पक्ष विकाससँग जोडिन्छन्, तब मात्रै समग्र समाज स्थायी रूपमा प्रगतिशील बन्न सक्छ ।

इतिहासले देखाएको छ कि केवल नेतृत्व परिवर्तनले मात्र पर्याप्त हुँदैन; जनताको सक्रिय सहभागिता र जिम्मेवार व्यवहारको अभावमा कुनै पनि योजना पूर्ण सफल हुन सक्दैन ।

इतिहासले देखाएको छ कि केवल नेतृत्व परिवर्तनले मात्र पर्याप्त हुँदैन; जनताको सक्रिय सहभागिता र जिम्मेवार व्यवहारको अभावमा कुनै पनि योजना पूर्ण सफल हुन सक्दैन । त्यसैले नेपालले अब केवल शासन सुधारमा केन्द्रित हुने होइन, समग्र समाज र प्रणालीलाई दिगो बनाउन लक्षित कदम चाल्नु आवश्यक छ । यही समग्र दृष्टिकोणले मात्र नेपाललाई विश्वको विकसित राष्ट्रसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने सामर्थ्य दिनेछ र भविष्यका चुनौती सामना गर्न सक्षम बनाउनेछ ।