काठमाडौं– गर्मी मौसममा नवजात शिशुको स्वास्थ्य र छालाको विशेष रेखदेख गर्नु हरेक परिवारको लागि चुनौती र जिम्मेवारी दुवै बन्ने गर्दछ । 

प्रचण्ड गर्मी र तातो हावा (लु) का कारण शिशुको नरम छाला सुख्खा हुने, घमौरा आउने र सङ्क्रमण हुने जोखिम उच्च रहन्छ । यस्तो अवस्थामा बजारमा पाइने महँगा र रासायनिक उत्पादनको पछि लाग्नुभन्दा घरमै केही विशेष कुरामा ध्यान दिएमा शिशुलाई सुरक्षित र स्वस्थ राख्न सकिन्छ ।

१. घरको वातावरण हावादार बनाउने

शिशुलाई गर्मीबाट जोगाउन घरको झ्याल र ढोका खुला राखेर कोठालाई हावादार बनाउनुपर्छ। तर, विशेषगरी तराई भेगतिर चल्ने तातो हावा (लु) बाट जोगाउन दिउँसोको समयमा झ्याल(ढोका बन्द गर्नु नै बुद्धिमानी हुन्छ।

२. शिशुलाई हाइड्रेटेड (पानीको मात्रा पूरा) राख्ने

गर्मीमा वयस्कलाई जस्तै शिशुहरूलाई पनि डिहाइड्रेसन (जलवियोजन) को खतरा बढी हुन्छ। तर, शिशुको उमेर अनुसार हाइड्रेशनको तरिका फरक हुन्छ । ६ महिनाभन्दा कम उमेरका शिशुलाई बाहिरको पानी खुवाउनु हुँदैन । 

आमाको दूधमा नै पर्याप्त पानी हुने भएकाले शिशुले चाहेको बेला नियमित स्तनपान गराउनुपर्छ । ६ महिनाभन्दा माथिका शिशुलाई थोरै थोरै गरेर पानी खुवाउन सुरु गर्नुपर्छ । स्तनपान गराउने आमाले पोसिलो र सन्तुलित खानेकुरा खानु पर्छ । आमाको डाइटमा अचानक आउने परिवर्तनले शिशुको पेट दुख्ने समस्या निम्त्याउन सक्छ।

३.रासायनिक र फेन्सी उत्पादनबाट टाढै रहने

बजारमा पाइने सुगन्धित साबुन, लोसन वा ट्याल्कम पाउडरले शिशुलाई फ्रेस राख्छ भन्ने भ्रम धेरैमा हुन सक्छ। तर, यी उत्पादनमा हुने केमिकलले शिशुको संवेदनशील छालामा जलन र एलर्जी निम्त्याउँछ। नुहाएपछि धेरै पाउडर दल्ने बानीले छालाका छिद्रहरू थुनिने र गर्मी झन् बढ्ने हुँदा यस्ता फेन्सी उत्पादनको प्रयोग बन्द गर्नुपर्छ।

४. हल्का र सुतीका कपडा प्रयोग गर्ने

गर्मीमा शिशुलाई सजिलै हावा छिर्ने, खुकुलो र सुतीको हल्का लुगा मात्र लगाइदिनुपर्छ । घाममा वा बाहिर निस्कनु परेमा शिशुलाई घामबाट जोगाउन टोपी लगाइदिनु आवश्यक छ ।

५. नियमित सरसफाइ र दिउँसो नुहाइदिने

पसिनाका कारण शिशुको छालामा दाग वा सङ्क्रमण हुन नदिन नियमित सरसफाइ गर्नुपर्छ । दिउँसोको समयमा शिशुलाई मनतातो पानीले नुहाइदिने वा भिजेको नरम कपडाले जीउ पुछेर शीतल गराउन सकिन्छ । 

साथै, शिशुले बारम्बार हात मुखमा लैजाने हुँदा उसको हात, नङ र दाँत (गिजा) को सरसफाइमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ ।

६.लामखुट्टे र कीराको टोकाइबाट बचाउने

शिशुको छाला निकै नाजुक हुने भएकाले कीरा वा लामखुट्टेले टोक्दा अत्यधिक दुखाइ र सङ्क्रमण हुन सक्छ । यसबाट जोगिन झुलको प्रयोग गर्नु सबैभन्दा उत्तम हुन्छ । 

लामखुट्टे भगाउन बजारमा पाइने इलेक्ट्रिक म्याट, लिक्विड वा केमिकल रिपेलेन्ट मेसिनहरूको प्रयोग गर्नु शिशुको श्वासप्रश्वासका लागि हानिकारक हुन सक्छ ।

७. घरेलु ओखती (नरिवलको तेल)
 
गर्मीका कारण शिशुको शरीरमा घमौरा, डाबर वा दागहरू देखिएमा वा चिलाउने र जलन हुने समस्या भएमा शुद्ध नरिवलको तेल लगाइदिनु पर्छ। नरिवलको तेलले छालालाई सितलता प्रदान गरी शिशुलाई तुरुन्त राहत महसुस गराउँछ।