एजेन्सी– क्यारोलिन्स्का इन्स्टिच्युटको नोबेल एसेम्ब्लीले सन् २०२६ को शरीरक्रियाविज्ञान वा चिकित्साशास्त्रतर्फको नोबेल पुरस्कार संयुक्त रूपमा कार्ल डिसेरोथ, पिटर हेगेम्यान र जर्ज नागेललाई प्रदान गर्ने निर्णय गरेको छ । उनीहरूलाई ‘लाइट-गेटेड आयन च्यानल’ र ‘अप्टोजेनेटिक्स’ सम्बन्धी महत्वपूर्ण वैज्ञानिक खोजका लागि यो प्रतिष्ठित पुरस्कार दिइएको हो ।

वैज्ञानिकद्वय पिटर हेगेम्यान र जर्ज नागेलले अद्वैत गुण भएको ‘च्यानलरोडोप्सिन’ नामक प्रोटिनको खोज गरेका थिए । उनीहरूले जुनसुकै कोषमा यो प्रोटिन राख्दा पनि ती कोषहरू प्रकाशप्रति संवेदनशील हुने तथ्य पत्ता लगाएका हुन् ।

अर्का वैज्ञानिक कार्ल डिसेरोथले मुसाको स्नायु कोषमा च्यानलरोडोप्सिनको जीन स्थानान्तरण गरेका थिए । उनले नीलो प्रकाश प्रयोग गरी स्नायु संकेत उत्पन्न गराउन सफलता प्राप्त गरे । पछि उनले जीवित मुसाको मस्तिष्कमा प्रकाशको माध्यमबाट स्नायु कोषहरूलाई नियन्त्रण गर्ने यो प्रविधि सफल रूपमा प्रयोग गरेका थिए ।

प्रकाशको प्रयोग गरी स्नायु संकेतहरूलाई नियन्त्रण गर्ने यस विधिलाई  ‘अप्टोजेनेटिक्स’ भनिन्छ । यो प्रविधिले विज्ञानको क्षेत्रमा हाल विश्वभर तीव्र रूपमा व्यापक प्रभाव पारेको छ ।