काठमाडौँ – हिन्दु परम्परा र आयुर्वेद चिकित्सा विज्ञानमा भगवान् धनवन्तरीको ठूलो महिमा छ। कार्तिक कृष्ण पक्षको त्रयोदशी तिथिका दिन मनाइने धनवन्तरी जयन्तीलाई आयुर्वेदका प्रवर्तक एवं स्वास्थ्यका देवताको जन्मोत्सवको रूपमा श्रद्धापूर्वक मनाइन्छ। यस दिनलाई राष्ट्रिय आयुर्वेद दिवसका रूपमा समेत मनाउने गरिएको छ।

पुराणका अनुसार, देव र दानवबीच भएको समुद्र मन्थनका क्रममा कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीका दिन भगवान् धनवन्तरी प्रकट भएका थिए। उनको एक हातमा अमृतले भरिएको कलश र अर्को हातमा आयुर्वेद ग्रन्थ तथा जडीबुटी रहेको विश्वास गरिन्छ। उनी सृष्टिका पहिलो चिकित्सक हुन्, जसले मानव कल्याणका लागि आयुर्वेद चिकित्सा पद्धतिको विकास र प्रचारप्रसार गरेका थिए।

धनवन्तरी जयन्ती मनाउनुका पछाडि मुख्यतया स्वास्थ्य, दीर्घायु र आरोग्यको कामना गर्नु हो। मानिसको जीवनमा स्वास्थ्य नै सबैभन्दा ठूलो धन हो भन्ने मान्यतालाई यसले आत्मसात गर्दछ। आयुर्वेदले भन्छ धर्म, अर्थ, काम र मोक्ष प्राप्त गर्नका लागि पहिलो सर्त उत्तम स्वास्थ्य हो। त्यसैले, मानिसहरूले शारीरिक तथा मानसिक स्वास्थ्य लाभका लागि यस दिन भगवान् धनवन्तरीको विशेष पूजाआजा गर्छन्।

आधुनिक युगमा पनि यस पर्वको सान्दर्भिकता उत्तिकै छ। आजको व्यस्त र तनावपूर्ण जीवनशैलीमा खानपानमा हुने गडबडीले विभिन्न रोगहरू निम्त्याइरहेको छ। यस्तो अवस्थामा प्राकृतिक जीवनशैली, जडीबुटीको प्रयोग र आहारविहारलाई सन्तुलनमा राख्न आयुर्वेदको महत्त्व अझ बढेको छ। यसैको स्मरण गराउन र आयुर्वेदप्रति जनचेतना जगाउन यो जयन्ती विशेष रूपमा उत्सवका रूपमा मनाइन्छ।

संक्षेपमा भन्नुपर्दा, धनवन्तरी जयन्ती केवल एक धार्मिक पर्व मात्र नभई आरोग्य, स्वस्थ जीवन र प्राकृतिक चिकित्सा पद्धतिको सम्मान गर्ने एक पवित्र अवसर हो।