काठमाडौं- सरकारले डोजर चलाएर लखेटेको सुकुम्बासीलाई अस्थायी रुपमा राखिएको कीर्तिपुरस्थित होल्डिङ सेल्टरमा मिडियालाई पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । राधास्वामी सत्संग व्यास आश्रमको सेल्टरमा सुरुका दिनहरुमा मिडियालाई प्रवेश दिइएपनि पछिल्लो समय पूर्ण रुपमा बन्देज गरिएको छ । सेल्टरको गेटमा सुरक्षाकर्मी तैनाथ छन् ।

खबरहबको टिम बुधबार सो स्थान पुग्दा सेल्टरमा बसेकाहरुलाई बाहिर निस्कन र भित्र प्रवेश गर्न पनि उत्तिकै कडाइ गरिएको देखियो । उनीहरुको सुरक्षाको लागि खटिएको बताइए पनि प्रहरीले पत्रकारलाई चाहिँ माथिको आदेशमा प्रवेश निषेध गरिएको बतायो । काठमाडौं महानगरपालिकाको आदेशले पत्रकारलगायत अन्य अभियानकर्मी र अधिकारकर्मीलाई रोक लगाएको जानकारी दिइएको छ ।

गोपनीयता भङ्ग हुने भएका कारण सेल्टरमा बसिरहेकाहरुले नै मिडियालाई भित्र पस्ने अनुमति नदिन आग्रह गरेपछि त्यसो गरिएको उनीहरुको भनाइ छ । खबरहबले यसबारे काठमाडौं महानगरपालिकाका प्रवक्ता नवीन मानन्धरसँग बुझ्ने प्रयास गर्‍यो । प्रवक्ता मानन्धरले मेयरको निर्देशन भएकाले यसबारे आफूले केही गर्न नसक्ने भन्दै फोन काटिदिए ।

खबरहबले कार्यवाहक मेयर सुनिता डंगोलसँग पनि पटक पटक टेलिफोन सम्पर्क गर्ने प्रयास गर्‍यो । तर उनीसँग फोन सम्पर्क हुन सकेन । टेलिफोन सम्पर्क गर्दा महानगरका अन्य कर्मचारीले पनि सेल्टरभित्र प्रवेश गर्न लागि समन्वय गर्न नसकिने जवाफ दिए । समाचार संकलनका लागि पुगेका सञ्चारकर्मीहरु घण्टौसम्म सत्संगको गेटमा बसेर फिर्ता हुन बाध्य भए ।

सेल्टरमा खटिएका एक जना सुरक्षाकर्मीले सेल्टरभित्र झगडा भएको जानकारी दिए । परिचय नखुलाउने सर्तमा उनले मिडियामा बोल्ने वा नबोल्ने विषयमा सेल्टरभित्र बसेकाहरुबीच आपसमा झडप भएको बताए । उनले भने, ‘मिडियामा बोल्ने र नबोल्ने विषयमा भित्र झगडा भएको छ । एकथरीले मिडिया नपठाउ भनेका छन् । मिडियाले सुतिरहेको, लुगा चेञ्ज गरिरहेको समेत फोटो र भिडियो खिचेकोपछि कोही रिसाएका छन् । कतिपय चाहिँ आफूलाई सुकुम्बासी हुँ भनेर आफूलाई परिचय दिन नरुचाउने समूह पनि छ ।’

ती सुरक्षाकर्मीले सेल्टरभित्र बन्दीगृहजस्तो वातावरण रहेको खुलासा गरे । ‘केहीलाई यहाँ बस्न मन परेको छैन । स्वतन्त्र काम गरी खाएर हिड्नेहरुलाई एक किसिमले जेलमा बसेजस्तो भएको छ । कतिलाई चुरोट, सुर्ति र रक्सी पनि खाने बानी छ । यहाँभित्र त्यस्तो केही खान पाइँदैन, सबै निषेध गरिएको छ । त्यस कारण लत भएकाहरुलाई उकुसमुकुस भएको छ ।’

सेल्टरभित्र अनेक किसिमका मान्छे भएकाले सुरक्षाका कारण पनि पत्रकारलाई भित्र प्रवेश गर्न नदिइएको उनले बताए । ‘रिसमा भएको मान्छेसँग कुरा गर्दा पत्रकारमाथि पनि आइलाग्न सक्छन् । यस्ता हुनसक्ने विभिन्न घटनाबाट जोगिनको लागि सतर्कता अपनाइएको हो,’ उनले भने ।

होल्डिङ सेल्टरका केही व्यक्तिहरु आफ्नो समस्या मिडियामा भनेरै सरकारसमक्ष आफ्ना कुरा राख्न चाहिरहेका देखिन्छन् । अर्को पक्ष भने गोपनीयता भंग भएकोमा दुःखी देखिन्छन् । होल्डिङ सेल्टर सुरक्षार्थ खटिएका अर्का एक सुरक्षाकर्मीले चाहिँ नियम कडा पार्न पत्रकारहरुले नै बाध्य पारेको तर्क गरे । उनले भने, ‘गोपनीयताको ख्याल नगर्दिने, जो रक्सी खाएर मातेर बसेको छ । उसैको इन्टरभ्यु लिइदिने । अनावसनाव बोल्ने मान्छे खोज्ने, जायज कुरा बोल्ने मान्छे नखोज्ने ? पत्रकारिताको मानमर्यादा नराखी रिर्पोटिङ गरिएको पाइएपछि बाध्य भएर मिडियालाई निषेध गर्नुपरेको हो ।’

‘राम्रो कुराहरु खिच्छौँ नराम्रो केही खिच्दैनौँ भनेर छिर्ने तर भित्र चाहिँ मोबाइल लुकाएर खिच्ने काम भइरहेको हुन्छ । जुन दृश्य मिडियामा देखाउन मिल्दैन वा देखाएपनि ब्लर गरेर देखाउनुपर्छ, त्यस्ता भिडियो छ्यापछ्याप्ती आइरहेको छ,’ प्रहरी थप भन्छन् ।

‘आमाले बच्चालाई ब्रेस्ट फिडिङ गरेको भिडियो मिडियामा आयो । त्यति पनि ख्याल हुन्न पत्रकारलाई ?’ ती प्रहरीले हामीलाई आचारसंहिता सिकाए ।

सामान किन्न सेल्टरबाहिर निस्किएकी एक जना महिलाले सुनाएको घटनाक्रम भने प्रहरीभन्दा बिल्कुल फरक थियो । सत्संगको गेटबाहिर भेटिएकी उनले सरकारले आफूहरुलाई खोलाबाट उठाएर खोलामै ल्याएर राखेको गुनासो गरिन् ।

खबरहबसँग कुरा गर्दै उनले भनिन्, ‘झुपडी भएपनि आफ्नै घर थियो । सेल्टर र घरको बसाइमा आकाश जमिनको फरक हुन्छ । यहाँ घरपरिवार भित्रै झगडा हुन थालेको छ ।’

उनका अनुसार सेल्टरमा श्रीमान्-श्रीमती र दाजुभाइबीच झगडा हुन थालेको छ । उनी भन्छिन्, ‘आजभन्दा २० वर्ष अगाडी काठमाडौंकै जग्गा सस्तो थियो । तर सुकुम्बासी नापी हुन्छ भनेर श्रीमानले छोड्न नमान्दा आज यो हालत भएको भन्दै झगडा गर्न थालेका छन् । दाजुभाइको कारणले बस्ती नछोड्दा यो हालत भएको भनेर अर्का परिवार नै झगडामा उत्रिन थालेका थालेका छन् ।’

‘गरिब भोकले मर्नु भएन । त्यत्ति नै हो त हाम्रो जीवन ? सुकुम्वासीले सास फेरे पुग्ने हो ? टहरामाथि डोजर चलाइयो । मान्छेमाथि चलाइएन । यहीहो हामी माथिको न्याय ?’ उनले प्रश्न गरिन्, ‘सामान्य भन्दा सामान्य आवश्यकता पनि पूरा गरिएको छैन ।’

उनी भन्छिन्, ‘यहाँबाट बाहिर निस्कन रिपोर्ट गर्नुपर्छ । आउँदा पनि त्यस्तै छ । खानाको कुरा गर्ने हो भने बच्चा, ठूला मान्छे र बूढाबूढी सबैलाई एकै किसिमको दिएको छ ।’

उनका अनुसार बिरामी भएकाहरुलाई पनि एउटै किसिमको एकै खाना दिइएको छ, उनले भनिन्, ‘हामीलाई भोकै राखेको छैन । तर, जाउलो खाने बच्चा, बिरामीले खाने खाना र काममा जाने मान्छेले खाने खाना एउटै छ । तपाईंहरुको घरमा सबैका लागि उस्तै खाना पाक्छ ?’

सरकारले छिटो भन्दा छिटो सुकुम्बासीको व्यवस्थाप गर्न सकेन भने भित्रै लडाईं हुने उनको भनाइ छ । सेल्टरको बसाईले परिवार नै छिन्नभिन्न हुने अवस्थामा रहेको उनले दाबी गरिन् ।

उनी बोल्दै गर्दा प्रहरीको भ्यान टुप्लुक्क आइपुग्छ ।

उनी प्रहरीतिर हेर्छिन् र डराउँदै भन्छिन्, ‘पुलिसले मिडियासँग नबोल्न भनेको छ ।’

उनी हतारहतार सत्संग आश्रमको गेटभित्र छिर्छिन् ।

प्रहरीले गेटबाहिर बसेका पत्रकारलाई हट्न निर्देशन दिन्छन् ।