काठमाडौं- जब भोटेकोशी र त्रिशूलीको उर्लिँदो भेलले बस्ती बगाउँदै थियो, सडक र पुल भत्किँदै थिए । अनि सयौँ परिवार आफ्ना आफन्तको खोजीमा छटपटाइरहेका थिए, त्यतिबेला विपद्को अँध्यारोबीच केही मानिस आशाको उज्यालो बनेर अगाडि आए। कसैले आफ्नै ज्यान जोखिममा राखेर मानिसको उद्धार गरे, कसैले देशको सीमा पार गरेर सहयोग बोकेर आए, कसैले बालबालिकाको ज्यान जोगाए भने कसैले आफ्नो जीवनभरको कमाइबाट पीडितका लागि सहयोग गरे ।

नेपालमा आएको विनाशकारी बाढी र पहिरोपछि धेरैले सहयोग गरे तर चर्चामा आएका सहज दुग्गल, हेलिकप्टर क्याप्टेन प्रिया अधिकारी, प्रिन्सिपल राजेन्द्र दवाडी, धनपति भण्डारी र अभिनेता सोनु सुदका कथा फरक छन् । तर उनीहरूलाई जोड्ने एउटै कुरा हो— विपद्का बेला मानवता र जिम्मेवारीलाई पहिलो प्राथमिकता दिनु ।

सहज दुग्गल : सीमामा रोकिए पनि रोकिएन मानवता

भारतका समाजसेवी तथा ‘हर मैदान फतेह सोसाइटी’का संस्थापक सहज दुग्गल नेपालका बाढीपीडितलाई राहत सामग्री वितरण गर्न ठूलो परिमाणमा खाद्यान्न तथा आवश्यक सामग्री लिएर नेपालतर्फ आएका थिए। तर नेपाल–भारत सीमा क्षेत्रमा कानुनी प्रक्रिया र प्रोटोकलका कारण उनले ल्याएको राहत सामग्री रोकियो। धेरैका लागि यो सहयोग अभियान त्यहीँ रोकिन सक्थ्यो। तर दुग्गलले हार मानेनन्।

भारतबाट ल्याएको सामग्री नेपाल भित्र्याउन नसकेपछि उनले आफ्नै खर्चमा नेपालमै राहत सामग्री र खाद्यान्न खरिद गरे र बाढी प्रभावित क्षेत्रमा पुगेर पीडितलाई वितरण गरे। यो घटनाले एउटा महत्त्वपूर्ण सन्देश दिएको छ— सहयोग गर्ने चाहना साँचो छ भने बाटोमा आएको अवरोधले पनि मानवतालाई रोक्न सक्दैन। उनको कदमलाई लिएर सामाजिक सञ्जालमा मिश्रित प्रतिक्रिया आए। कतिपयले कानुनी प्रक्रिया पालना आवश्यक रहेको बताए भने धेरैले सङ्कटका बेला सहयोग गर्न आएका व्यक्तिलाई सहज वातावरण बनाउनुपर्ने धारणा राखे।

क्याप्टेन प्रिया अधिकारी : आकाशबाट जीवनको खोजी

सडक र पुल बगेपछि भोटेकोशी तथा रसुवाका कतिपय क्षेत्रसँगको सम्पर्क टुटेको थियो। जमिनबाट उद्धार गर्न कठिन बनेका ठाउँमा हेलिकप्टर नै जीवनको प्रमुख सहारा बनेको थियो। यही कठिन समयमा नेपालकी पहिलो महिला हेलिकप्टर क्याप्टेन प्रिया अधिकारी जोखिमपूर्ण उडानमा निरन्तर खटिइन्। बाढी आएको सुरुवाती दिनहरूमा उनले १०० भन्दा बढी उद्धार तथा राहत उडान गरेको बताइएको छ। साँघुरा खोँच, चुनौतीपूर्ण भूगोल र प्रतिकूल मौसमका बीच उनले बाढीपीडित तथा घाइतेलाई सुरक्षित स्थानमा पुर्‍याउन महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरिन्।

टिमुरे क्षेत्रबाट मात्रै उनको टोलीले २०० भन्दा बढी मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा सारेको बताइएको छ। उद्धारसँगै दुर्गम क्षेत्रमा खाद्यान्न र आकस्मिक औषधि पुर्‍याउने काममा पनि उनको टोली सक्रिय रह्यो। उनको साहस र निरन्तरको खटाइले नेपालमा मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा समेत चर्चा पायो। तर उनले आफ्नो कामलाई व्यक्तिगत बहादुरीभन्दा पनि सङ्कटमा परेका मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा पुर्‍याउने जिम्मेवारीका रूपमा प्रस्तुत गरेकी छन्।

प्रिन्सिपल राजेन्द्र दवाडी : १४ मिनेटले बदलिएको १,६४३ जीवन

बाढीको सूचना पाउँदा प्रिन्सिपल राजेन्द्र दवाडीको विद्यालयमा पढाइ भइरहेको थियो। विद्यालयसम्म बाढी आइपुग्न करिब १४ मिनेट मात्रै बाँकी रहेको जानकारी पाएपछि उनले तत्काल निर्णय लिए। उनले विद्यालयको घण्टी बजाउन लगाएर कक्षा खाली गराए। शिक्षकहरूको सहयोगमा विद्यालयमा रहेका करिब ९०० विद्यार्थीलाई तत्काल अग्लो सुरक्षित स्थानतर्फ पठाइयो। बाटोमा रहेका विद्यार्थी बोकेका स्कुल बसलाई पनि सुरक्षित स्थानतर्फ फर्किन निर्देशन दिइयो। यसरी १,६४३ विद्यार्थीलाई सुरक्षित राख्न उनी सफल भए।

विद्यार्थी र शिक्षकहरू सुरक्षित स्थानमा पुगेको केही मिनेटमै हिलो, गेग्रान र ढुङ्गासहितको भीषण बाढीले विद्यालय भवन बगायो। दवाडी आफैँ पनि अन्तिममा विद्यालयबाट बाहिरिएका थिए। गेट बन्द गर्न खोज्दा दुई कर्मचारी भने बेपत्ता भए। विद्यालय भवन गुमे पनि दवाडीको जिम्मेवारी रोकिएको छैन। अहिले विद्यालयविहीन बनेका उनी बाढीबाट प्रभावित विद्यार्थीको भविष्य जोगाउन सुरक्षित स्थानमा विद्यालय पुनःस्थापनाको पहलका लागि अपिल गरिरहेका छन्। उनको निर्णय र तत्कालको नेतृत्वले विपद्मा सही समयमा गरिएको एउटा निर्णयले सयौँ जीवन जोगाउन सक्छ भन्ने उदाहरण दिएको छ।

धनपति भण्डारी : ७८ वर्षमा पनि आफ्नै चेक बोकेर सिंहदरबार

विपद्का बेला सहयोग गर्न उमेरले छेक्दैन भन्ने उदाहरण हुन् ७८ वर्षीय धनपति भण्डारी। भदौ १४ गते उनी सिनामङ्गलबाट सिंहदरबार पुगे। उद्देश्य थियो— बाढीपीडितका लागि प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा सहयोग गर्नु। सिंहदरबारको दक्षिण गेटमा पुगेपछि उनले प्रहरीलाई राहत कोषमा पैसा दिन आएको बताए। आवश्यक समन्वयपछि उनलाई अर्थ मन्त्रालय पुर्‍याइयो। त्यहाँ अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले आफैँ भेटेर उनको सहयोगप्रति धन्यवाद दिए।

भण्डारीले यसपटक ७ लाख ७७ हजार ७ सय ७७ रुपैयाँ सहयोग गरेका छन्। यो उनले सरकारलाई गरेको तेस्रो सहयोग हो। आफ्नै व्यक्तिगत खाताको चेक काटेर सङ्कटमा परेका नागरिकलाई सहयोग गर्न सिंहदरबार पुगेका भण्डारीको कदम रकमभन्दा ठूलो मानवीय भावनाको उदाहरण बनेको छ। उनले चेक बुझाउँदै भनेका थिए, “अर्थमन्त्रीलाई दिएपछि आफू ढुक्क भएँ।” अर्थमन्त्रीले पनि उक्त रकम बाढीपीडितको हितमा प्रयोग हुने प्रतिबद्धता जनाएका छन्।

सोनु सुद: राहत बोकेर आए, अब घर बनाउने प्रतिबद्धता

नेपालको विपद्ले भारतमा रहेका अभिनेता तथा समाजसेवी सोनु सुदलाई पनि छोयो। उनले सामाजिक सञ्जालमार्फत ‘नेपाल, तिमी एक्लो छैनौ’ भन्दै सहयोगको घोषणा गरे र राहत सामग्रीसहित नेपाल आए। काठमाडौँ आएपछि उनी औपचारिक भेटघाटमा मात्रै सीमित भएनन्। नुवाकोट र त्रिशूली आसपासका प्रभावित क्षेत्रमा पुगेर उनले स्थलगत अवस्था हेरे। उनको संस्थामार्फत भारतबाट ल्याइएका २ हजारभन्दा बढी कम्बल, खाद्यान्न, लत्ताकपडा तथा महिलाका लागि आवश्यक हाइजिन सामग्री प्रभावितलाई वितरण गरिएको बताइएको छ।

तर सोनु सुदको योजना तत्कालीन राहतमा मात्रै सीमित छैन। घरबारविहीन बनेका परिवारका लागि स्थायी घर निर्माण गर्ने ‘एक घर बनाउने सङ्कल्प’ अभियान अघि बढाउने घोषणा उनले गरेका छन्। यसका लागि लायन्स क्लब र खाल्सा एडसँग सहकार्य गर्दै प्रभावित स्थान पहिचान गर्ने काम भइरहेको बताइएको छ। उनको नेपाल भ्रमणलाई लिएर केही आलोचना पनि भयो। भ्रमणलाई प्रचारका लागि गरिएको भन्दै प्रश्न उठेपछि सुदले आलोचकलाई प्रभावित क्षेत्रमा आएर पीडा र विनाश आफैँ हेर्न आग्रह गरेका थिए।

विपद्ले सिकाएको पाठ: मानवता सीमाभन्दा ठूलो हुन्छ

यी पाँच पात्रका कथा फरक छन्। सहज दुग्गल सीमामा राहत रोकिएपछि पनि नेपालमै सामग्री खरिद गरेर सहयोग गर्छन्। प्रिया अधिकारी आकाशमा जोखिम मोलेर जीवन बचाउँछिन्। राजेन्द्र दवाडी केही मिनेटभित्र निर्णय गरेर सयौँ विद्यार्थीलाई सुरक्षित बनाउँछन्। धनपति भण्डारी ७८ वर्षको उमेरमा आफ्नै खाताको चेक बोकेर सिंहदरबार पुग्छन्। सोनु सुद तत्काल राहतसँगै घर पुनर्निर्माणको प्रतिबद्धता लिएर प्रभावित क्षेत्रमा पुग्छन्।

विपद्ले नेपालमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ। धेरै परिवारले आफन्त गुमाएका छन्, धेरै विस्थापित भएका छन् र कतिपयको घर, विद्यालय तथा रोजगारीका आधार नै बगेका छन्। तर यही पीडाको बीचमा देखिएका यी उदाहरणले एउटा महत्त्वपूर्ण कुरा सम्झाएका छन्— विपद्को समयमा राज्यको उद्धार संयन्त्र जति महत्त्वपूर्ण हुन्छ, त्यति नै महत्त्वपूर्ण हुन्छ नागरिकको साहस, जिम्मेवारी र मानवता। कहिलेकाहीँ एउटा हेलिकप्टरको उडान, एउटा सही निर्णय, एउटा राहतको झोला वा एउटा सानो सहयोगले पनि कसैको जीवनमा ठूलो आशा फर्काउन सक्छ।

यही कारण, बाढीले भौतिक संरचना भत्काए पनि त्यसबीच देखिएको मानवीय एकता, साहस र सहयोगको भावना नै यो विपद्को सबैभन्दा उज्यालो पक्ष बनेको छ।