काठमाडौं- जेन-जी आन्दोलनका अभियन्ता रिजन राना मगरले वर्तमान सरकारको कार्यशैलीप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै नसच्चिए विकल्प खोज्ने चेतावनी दिएका छन् ।

नेपालमा जेन-जी आन्दोलन भएको मंगलबार एक वर्ष पुगेका बेला उनले सरकारलाई खबरदारी गर्दै आन्दोलनका मुद्दा र अपेक्षाअनुसार काम गर्न नसके वैकल्पिक राजनीतिक शक्ति निर्माणतर्फ अघि बढ्ने बताएका हुन् ।

गत वर्ष भदौ २३ र २४ गते भएको जेन-जी आन्दोलनपछि तत्कालीन केपी शर्मा ओली नेतृत्वको सरकार ढलेको थियो । त्यसपछि सुशीला कार्की नेतृत्वको अन्तरिम सरकारले फागुन २१ गते निर्वाचन गराएको थियो । हाल वालेन्द्र शाह नेतृत्वमा झन्डै दुईतिहाइ बहुमतको सरकार छ ।

तर, सडकबाट स्वतन्त्र रूपमा आवाज उठाइरहेका जेन-जी अभियन्ताहरू वर्तमान सरकारको कार्यशैलीप्रति सन्तुष्ट छैनन् । सरकारको गति आन्दोलनका अपेक्षा र मुद्दासँग मेल नखाएको राना मगरको भनाइ छ ।

‘यो मूलतः राजनीतिक आन्दोलन भएकाले पाएको-गुमाएको नाफाघाटा जोख्ने अवस्था छैन । हामीले त्यत्रा साथीहरूलाई गुमाएर, राज्यका संरचनाहरू ध्वस्त हुँदा यो परिवर्तन पाएका छौँ । गुमाएका साथीहरूप्रति उच्च सम्मान र माया छ,’ उनले भने ।

सरकारले जेन-जी आन्दोलनका अपेक्षा र मुद्दा बिर्सिने चिन्ता बढेको उनले बताए । आन्दोलनका घाइतेको उपचार, सहिद परिवारलाई राज्यले दिनुपर्ने सुविधा तथा आन्दोलनकै कारण थुनामा परेका व्यक्तिको रिहाइका विषयमा सरकार गम्भीर नदेखिएको उनको आरोप छ ।

‘अहिलेको सरकारको गति र आन्दोलनसँग तालमेल भएको छैन । हामी पूर्ण असन्तुष्ट छैनौँ । सरकारको खबरदारी र आलोचना गर्ने समय भएको छैन भनेर पर्खिने स्थिति अब छैन,’ उनले भने, ‘अहिले सरकारले जुन तरिकाले अपरिपक्वता र असंवेदनशीलता देखाइरहेको छ, अब हामीले यो पाँच वर्षको जनादेश प्राप्त सरकार हो भन्ने अवस्था छैन ।’

जेन-जी र अन्तरिम सरकारबीच भएको १० बुँदे सम्झौता पनि सही ढंगले कार्यान्वयन नभएको उनको दाबी छ । सम्झौताका शीर्षकहरू पालना गरेजस्तो देखिए पनि त्यसका अन्तरवस्तु कार्यान्वयन नभएको उनले बताए ।

‘आन्दोलनका घाइतेहरूको उपचारको व्यवस्था सरकारले सही ढंगले गर्न सकेको छैन । सहिद परिवारहरूलाई जुन ढंगले राज्यका संरचनामा सुविधा दिनुपर्ने हो, त्यो प्रभावकारी भएको छैन । जति अन्तरिम सरकारले गरेको थियो, त्यहीअनुसारको काम भएको हो । नयाँ भएको छैन,’ उनले भने ।

त्यस्तै, आन्दोलनमा सहभागी भएकै कारण थुनामा परेका साथीहरूको रिहाइका लागि सरकारले कुनै पहल नगरेको उनले बताए । गरिबी, भूमिहीनता र सुकुम्बासी समस्या समाधान तथा विभेद र असमानताविरुद्ध सरकारले ठोस काम गर्नुपर्ने उनको माग छ ।

सरकारले सुकुम्बासी बस्ती हटाउने नाममा अमानवीय व्यवहार गरेको आरोप पनि उनले लगाए । राज्यका संरचनालाई बलियो बनाउनुपर्नेमा सरकारले त्यसप्रतिको जनविश्वास घटाउने काम गरिरहेको उनको भनाइ छ ।

‘स्टेट मेकानिजमलाई बलियो बनाउनुपर्छ भन्ने हाम्रो माग र मान्यता छ । त्योभन्दा फरक स्टेट मेकानिजमलाई निकम्मा बनाउँदै लैजाने, विश्वास घटाउँदै लैजाने काम भएको छ । व्यक्तिगत बहादुरी देखाउने काम भएको छ । सबै किसिमका कुरामा व्यक्तिलाई हिरो बनाउने काम भएको छ,’ उनले भने, ‘यसले मुलुकको लोकतन्त्र र भविष्यलाई सही ढंगले अगाडि बढाउन सक्दैन ।’

सरकारले हरेक कार्ययोजनाअनुसार नीति बनाएर त्यसको कार्यान्वयनबारे जनतालाई स्पष्ट जानकारी दिनुपर्ने उनले बताए । एक मन्त्रीले एउटा आदेश दिने, अर्को मन्त्रीले अर्को निर्णय सुनाउने तथा सार्वजनिक रूपमा धम्कीपूर्ण अभिव्यक्ति दिने कार्यशैलीले सरकार सञ्चालन हुन नसक्ने उनको भनाइ छ ।

‘एउटा मन्त्रीले कहीँ गएर यसो गर् भनेर आदेश दिने, अर्को मन्त्री गाउँ सार भन्ने, अर्को मन्त्री सेना प्रमुखलाई थुन्छु भन्ने, अर्को मन्त्री खुट्टा भाँच्छु भन्ने यस्तो तरिकाले हुँदैन,’ उनले भने ।

प्रधानमन्त्री र मन्त्रीहरू जवाफदेही र पारदर्शी हुनुपर्नेमा पनि उनले जोड दिए । सरकारका मन्त्री-प्रधानमन्त्रीको व्यवहारले जोश देखाए पनि जेन-जी आन्दोलन केवल जोशको परिणाम नभएको उनको भनाइ छ ।

‘जेन-जी आन्दोलन जोश मात्रै थिएन, होसियारपूर्ण चालिएको राजनीतिक कदम पनि थियो । त्यसकारण यो कुरालाई सरकारले हेक्का राखोस् । त्यो राजनीतिक कदमलाई यसले न्याय गर्दैन जस्तो लाग्छ,’ उनले भने ।

सरकारप्रति निराशाभन्दा पनि आन्दोलनले अपेक्षा गरेअनुसार काम नहुने अवस्थामा आफूहरू पुगेको उनले बताए । सरकार साध्य नभई साधन भएको भन्दै आन्दोलनका माग पूरा गर्न नसके प्रश्न उठाउने र खबरदारी गर्ने उनले बताए ।

‘सरकारलाई खबरदारी गर्छौं । सच्चिन नसक्ने अवस्थामा पुग्यो भने विकल्प खोज्ने बाटोमा जान्छौँ,’ राना मगरले भने, ‘वैकल्पिक राजनीतिक शक्ति निर्माणका लागि हिच्किचाउनु हुँदैन । सरकारलाई खबरदारी गर्दै गर्छौँ, नसच्चिने अवस्थामा पुगे विकल्प खोज्छौँ ।’

उनले एउटा निर्वाचनको परिणामले मात्रै राजनीतिक शक्ति र जनसमर्थनको अन्तिम मापन गर्न नसकिने पनि बताए । ‘एउटा निर्वाचनले मात्रै शक्ति जोख्न सक्दैन, त्यसकारण हामी नै अन्तिम विकल्प हौँ भन्ने भ्रम बोक्नु आवश्यक छैन,’ उनले भने ।