काठमाडौं– गृहमन्त्री सुधन गुरुङ गत वर्षको बाढीपहिरोबाट क्षतिग्रस्त बिपी राजमार्गअन्तर्गत काभ्रेपलान्चोकको रोशी क्षेत्रमा अनुगमन गर्दै पनौतीस्थित रोशी क्षेत्रमा पुगेका थिए । उनले मापदण्ड विपरीत सञ्चालन भइरहेका सबै क्रसर तत्काल बन्द गर्न निर्देशन दिएका छन् ।
गिट्टी–बालुवाको अवैध उत्खननका कारण बाढीपहिरोको जोखिम बढेको भन्दै उनले यसप्रति गम्भीर चासो व्यक्त गरेका छन् । विगतमा ठेक्कापट्टामा सेटिङ गरेर अवैध गतिविधि चलाइएको उल्लेख गर्दै अब यस्ता काम कडाइका साथ रोक्ने र वैध–अवैध सबैको छानबिन गरिने बताएका छन् ।
अनियन्त्रित उत्खनन र प्राकृतिक स्रोतको दोहन रोक्न कुनै पहल नभएकोमा असन्तुष्टि जनाउँदै उनले यसले जनधनमा ठूलो क्षति पुर्याएको बताए । गत वर्षको बाढीपहिरोमा पनौतीमा २० जनाको मृत्यु, एक जना बेपत्ता र सयौँ घरमा क्षति पुगेको थियो।
अनुगमनका क्रममा उनले भविष्यमा सम्भावित विपत्तिको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै सुरक्षा निकायलाई तयारी अवस्थामा रहन र आवश्यक पूर्वतयारी गर्न निर्देशन दिएका छन् ।
काभ्रेपलान्चोकको खोपासी क्षेत्रमा २०८१ असोज १०–१२ गते परेको अत्यधिक वर्षाले २४ घन्टामा ३३१.६ मिलिमिटर वर्षा भई नयाँ रेकर्ड कायम गर्यो। यसअघि सोही स्थानमा भएको वर्षाको रेकर्डभन्दा यो निकै बढी थियो ।
भारी वर्षापछि रोशी नदी आसपासका तटीय क्षेत्र, विशेषगरी भूमिडाँडादेखि नेपालथोकसम्म, ठूलो क्षतिमा परे।
यस विनाशमा प्राकृतिक कारणसँगै रोशी नदी र पनौती क्षेत्रका अवैध खानी तथा क्रसर उद्योगहरूको भूमिकालाई स्थानीयले गम्भीर रूपमा औँल्याएका छन् ।
नदी किनारमै गिटी, बालुवा र ढुंगा थुपार्ने, खानीबाट निस्किएको माटो तथा धूलो सोझै खोलामा फाल्ने जस्ता गतिविधिले नदीको बहाव अवरुद्ध र असन्तुलित बनाएको देखिन्छ। यसले बाढीको प्रभाव अझ तीव्र बनाएको अनुमान गरिएको छ।
अध्ययनले काभ्रेभरि दर्जनौँ खानी र क्रसर उद्योग सञ्चालनमा रहेको देखाएको छ, जसमा धेरैजसो अवैध वा मापदण्ड विपरीत छन् ।
पनौती र रोशी क्षेत्रमा यस्ता उद्योगको घनत्व उच्च रहेको र धेरै उद्योगले कानुनी प्रक्रिया तथा वातावरणीय मापदण्ड पालना नगरेको पाइएको छ ।
खोलानजिक, बस्तीबीच र जलाधार क्षेत्रमा सञ्चालन भइरहेका यस्ता खानीहरूले नदी प्रणालीमा प्रत्यक्ष असर पुर्याउँदै आएका छन्।
समग्रमा, रोशी नदी र पनौती क्षेत्रमा अनियन्त्रित तथा अवैध खानी सञ्चालनले वातावरणीय सन्तुलन बिगार्दै बाढी-पहिरोको जोखिम र क्षति दुवै बढाएको निष्कर्ष निकालिएको छ।
तस्बिर : नेपाल फोटो लाइब्रेरी
प्रतिक्रिया