काठमाडौं- भारत र बेलायतबीचको आर्थिक सम्बन्ध अब लन्डन शहरमा मात्र सीमित नरही बेलायतका विभिन्न क्षेत्रीय अर्थतन्त्रहरूसम्म विस्तार हुन थालेको छ। विशेष गरी बेलायतको मिडल्याण्ड्स र उत्तरी क्षेत्रहरूमा भारतीय कम्पनीहरूले आफ्नो उपस्थिति बढाउँदै व्यापक रोजगारी सिर्जना गरिरहेका छन्।

ग्राण्ट थोर्नटन युकेले भारतीय उद्योग परिसंघ र इन्डिया ग्लोबल फोरमसँगको सहकार्यमा सार्वजनिक गरेको १३औँ ‘इन्डिया मिट्स ब्रिटेन ट्र्याकर’ प्रतिवेदन अनुसार हाल बेलायतमा १,९१२ वटा भारतीय स्वामित्वका कम्पनीहरू सञ्चालनमा छन्। यी कम्पनीहरूले २ लाख ३ हजार ५ सयभन्दा बढी मानिसलाई रोजगारी दिएका छन् भने वार्षिक १०५.७७ अर्ब पाउण्ड बराबरको कारोबार गरिरहेका छन्।

प्रतिवेदनले भारतीय लगानीको भौगोलिक ढाँचामा आएको ठूलो परिवर्तनलाई उजागर गरेको छ। सन् २०१८ देखि २०२१ को बीचमा ५० प्रतिशतभन्दा बढी भारतीय कम्पनीहरू लन्डनमै केन्द्रित हुने गरेकामा हाल त्यो घटेर ३८ प्रतिशतमा सीमित भएको छ। अहिले दक्षिणी बेलायतमा २७ प्रतिशत, मिडल्याण्ड्समा १२ प्रतिशत र उत्तरी बेलायतमा ११ प्रतिशत भारतीय कम्पनीहरू फैलिएका छन्। यसले दुई देशबीचको आर्थिक सम्बन्ध लन्डन केन्द्रित मोडलबाट बाहिर निस्किएर बेलायतको औद्योगिक तथा प्रविधि अर्थतन्त्रमा गहिरोसँग जोडिन थालेको संकेत गर्छ।

यो परिवर्तन विशेष गरी वेस्ट मिडल्याण्ड्स क्षेत्रमा प्रस्ट देखिन्छ, जहाँ भारतीय लगानी अत्याधुनिक उत्पादन, अटोमोटिभ प्रविधि र डिजिटल उद्योगहरूमा भित्रिरहेको छ। वेस्ट मिडल्याण्ड्स ग्रोथ कम्पनीका अनुसार विगत एक दशकमा यस क्षेत्रमा भारतीय प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी ३.५ अर्ब पाउण्डभन्दा बढी पुगेको छ।

यसबाट १३ हजारभन्दा बढीले रोजगारी पाएका छन्। टाटा ग्रुप, टिभिएस मोटर, इन्फोसिस र महिन्द्रा जस्ता प्रमुख भारतीय कम्पनीहरूले यस क्षेत्रमा ठूलो उपस्थिति जनाएका छन्। वेस्ट मिडल्याण्ड्सका मेयर रिचार्ड पार्करका अनुसार उन्नत उत्पादन, अटोमोटिभ, डिजिटल प्रविधि, स्वच्छ ऊर्जा र लाइफ साइन्स जस्ता क्षेत्रहरू भारतको आफ्नै बढ्दो क्षमतासँग जोडिएका छन्।

यसैगरी, प्रविधि क्षेत्रले यो सम्बन्धलाई नयाँ उचाइ दिएको छ। भारतीय प्रविधि कम्पनी हेक्सावेयरले बेलायतमा आफ्नो व्यवसाय विस्तारका लागि २५ मिलियन पाउण्ड लगानी गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ। यसअन्तर्गत बर्मिङ्गममा डेलिभरी सेन्टर तथा म्यान्चेस्टर र लिड्समा अनुसन्धान र विकास केन्द्रहरू स्थापना गरिनेछन् ।

यसले आगामी तीन देखि पाँच वर्षमा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स र डिजिटल सेवाका क्षेत्रमा करिब १,२०० नयाँ रोजगारी सिर्जना गर्नेछ। यस्तै, अर्को डिजिटल इन्जिनियरिङ कम्पनी मास्टेकले पनि लिड्समा २ मिलियन पाउण्ड लगानी गरी २०० रोजगारी थप्दै क्षेत्रीय विश्वविद्यालयहरूसँगको सहकार्यलाई बलियो बनाएको छ।

प्रविधि र शिक्षाको यो बढ्दो सम्बन्धले भारतीय कम्पनीहरूलाई बेलायती विश्वविद्यालयहरूसँग प्रत्यक्ष जोड्न थालेको छ। बर्मिङ्गमस्थित भारतीय महावाणिज्य दूतावासले भर्खरै आयोजना गरेको ‘इन्डिया-युके इन्डस्ट्री-एकाडेमिया टेक्नोलोजी डाइलग’ मा टाटा टेक्नोलोजीज, इन्फोसिस, विप्रो र टेक महिन्द्रा जस्ता कम्पनीहरूले विभिन्न विश्वविद्यालयहरूसँग एआई, मोबिलिटी, र हेल्थकेयर जस्ता क्षेत्रमा सहकार्यबारे छलफल गरेका थिए।

भारतीय कम्पनीहरूको स्थापित औद्योगिक उपस्थितिलाई हेर्दा टाटा मोटर्सको ज्यागुआर ल्याण्ड रोभर ४४ हजारभन्दा बढी कर्मचारीसहित बेलायतमा सबैभन्दा ठूलो भारतीय रोजगारदाता कम्पनीको रूपमा रहेको छ भने टाटा स्टिलमा करिब २० हजार कर्मचारी कार्यरत छन्। यस वर्षको ट्र्याकरमा परेका २६ प्रतिशत कम्पनीहरू नयाँ हुन्, जसले ठूला कर्पोरेट घरानाबाहेक नयाँ भारतीय कम्पनीहरू पनि बेलायत भित्रिरहेको देखाउँछ।

बेलायतका लागि भारतीय उच्चायुक्त पेरियासामी कुमारनले यो सम्बन्ध अब ऐतिहासिक सम्बन्ध वा नोस्टाल्जियामा मात्र सीमित नरहेर अवसरहरूमा आधारित भएको बताएका छन्। उनका अनुसार भारतले आकार, वृद्धि, प्रतिभा र महत्त्वाकांक्षा ल्याएको छ भने बेलायतले नवीनता, विशेषज्ञता, वित्त र विश्वव्यापी नेतृत्व प्रदान गरेको छ।

गत जुलाई १५ देखि लागू भएको युके-इन्डिया स्वतन्त्र व्यापार सम्झौताले व्यापार र लगानीका लागि नयाँ ढाँचा तयार पारेको छ। भारतीय कम्पनीहरूले बेलायतलाई केवल बजारका रूपमा नभई सीप, अनुसन्धान र विश्वव्यापी बजारसम्म पुग्ने आधारका रूपमा हेरिरहेका छन् भने बेलायती क्षेत्रहरूले भारतलाई लगानी, रोजगारी र विश्वको तीव्र गतिमा बढिरहेको अर्थतन्त्रसँग जोडिने माध्यमका रूपमा अपनाइरहेका छन्।