कांग्रेसले नयाँ वर्ष २०८३ सुरु भएसँगै ‘एक महिने जरामा जाउँअभियान’ सुरु गर्‍याे । अभियानको मुख्य उद्देश्य जरा तहसँग छलफलमा जुट्दै क्रियाशील सदस्यता डिजिटल्ली अद्यावधिक गर्ने थियो । जसको औपचारिक सुरुवात पार्टी सभापति गगनकुमार थापाले वैशाख १ मा गरे । उनले काठमाडौँ महानगरपालिका–३० को वडा इकाई कार्यालयमा उपस्थित भएर आफ्नो क्रियाशील सदस्यता अध्यावधिक गरेका थिए ।

२१ फागुनमा भएको निर्वाचनबाट विक्षिप्त बनेको कांग्रेसले पार्टीलाई प्रविधिमुखी बनाउँदै भुईँ तहसम्मको अवस्थामा केन्द्रको सहज पहुँचका लागि पनि उक्त अभियान सुरु गरेको थियो ।

एक महिनाको समयावधि तोकिएकोमा प्राविधिक जटिलता देखाउँदै जेठ २१ र २८ गते राति १२ बजेसम्म गरी दुई पटक म्याद थपियो । एक महिनाको समयावधि तोकिएकोमा उक्त अभियान पुरा १ महिना २८ दिनसम्म चल्यो । जसबाट ८० प्रतिशत बढी सदस्यले डिजिटल्ली सदस्यता अद्यावधिक गराएको पार्टीले प्रेस विज्ञप्तिमार्फत जानकारी दिएको छ ।

‘बिहीबार राति १२ बजेसम्ममा वडा सभापतिमार्फत ५ लाख ३८ हजार ६२२ जनाले ‘एनसी आईडी’ (कांग्रेस परिचयपत्र) प्राप्त गरेका छन् । १ लाख ४९ हजार ३०९ जनाले वडा सभापतिमार्फत अद्यावधिकका लागि फारम पेश गरेको र सदस्यता अद्यावधिक कार्यको प्रक्रियामा रहेको छ,’ कांग्रेसका कार्यवाहक मुख्य सचिव कृष्णप्रसाद दुलाल हस्ताक्षरित विज्ञप्तिमा उल्लेख छ ।

विज्ञप्तिमा उल्लेख तथ्यांकअनुसार ७ लाख ८२ हजार २०९ जना पार्टी सदस्यहरू सदस्यता अद्यावधिकका लागि योग्य थिए । जसमा अद्यावधिकको प्रक्रिया पुरा गरेका र प्रकृयामा रहेका गरी जम्मा ६ लाख ८७ हजार ९३१ जना क्रियाशील सदस्यहरूको सदस्यता अद्यावधिक हुने देखिएको छ ।

यस्तै, इन्टरनेटको पहुँच बाहिर रहेका जिल्ला तथा विदेशस्थित जनसम्पर्क समितिको अद्यावधिक थप व्यवस्थित बनाउँदै नयाँ सदस्यता वितरण भने खुला रहेको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ ।

संस्थापन पक्ष के भन्छन् ?
१४औँ महाधिवेशनमा कांग्रेसको सदस्यता ८ लाख ५२ हजार ७११ थियो । यस्तै, १५ औँ महाधिवेशनका लागि भने सदस्यता नवीकरणको जिम्मा तत्कालीन महामन्त्री गगनकुमार थापाकै काँधमा थियो । क्रियाशील सदस्यता व्यवस्थापन समिति संयोजक समेत रहेका उनले गत असारसम्म ८ लाख ७० हजार जनाको तथ्यांक शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको केन्द्रीय कार्यसमितिमा बुझाएका थिए ।

पार्टीले प्रति सदस्यले २ जना बराबर मत थप्ने आंकलन राख्ने गर्छ । जसअनुसार २६ लाख १० हजार मत पार्टीले प्राप्त गर्नुपर्ने हो । तर, पार्टीले गत निर्वाचनमा सोअनुरुप मत प्राप्त गर्न सकेन । २०७९ को निर्वाचनमा प्राप्त २७ लाख बराबर समानुपातिक मत पाएकोमा पार्टी १७ लाख ५९ हजार १७२ मा खुम्चियो ।

निर्वाचनको मुखमै विशेष महाधिवेशनमार्फत नेतृत्व परिवर्तन, त्यसैमाथि असन्तुष्ट पक्षको निष्कृयता, जेन–जी आन्दोलनपछिको बदलिँदो अवस्था, देशैभर नयाँ र पुराना पार्टीबीचको कडा चुनावी प्रतिस्पर्धाले कांग्रेसका सदस्यले समेत वैकल्पिक पार्टीमा मत हालेको नतिजामा प्रष्ट देखियो । परिणाममा कांग्रेस ८९ सीटबाट ३८ सीटमा सिमित भयो ।

तर, सदस्यता संख्यामा खासै अन्तर नहुनुले निर्वाचनको बदलिँदो अवस्थामा पार्टीले नोक्सानी भोग्नुपरेको पार्टीका प्रवक्ता देवराज चालिसेले बताए ।

‘अदृश्य रुपमा कतिपय साथीले यसपटक पार्टी हैन मत परिवर्तन गरे । हाम्रा केही कमीकमजोरीसँगै निरासाका विषय र पार्टी परिवर्तनको सन्देश समयमै तल्लो तहसम्म पु¥याउँदै कांग्रेसमा विश्वास जागृत गर्न नसक्दा त्यो परिस्थिति निर्माण भयो,’ उनले स्वीकार गर्दै भने– पछिल्लो समय पार्टीले अख्तियार गरेको नीति कार्यक्रमले पार्टीप्रति विश्वास जागृत भएको छ ।

सोही भरोसालाई पूँजीकृत गरी शक्तिशाली पार्टी निर्माण गरेर आगामी निर्वाचनमा होमिने उनले बताए । उक्त अभियानमा नसमेटिएका पंक्तिलाई सहभागी गराउनेबारे खबरहबले प्रश्न गर्दा उनले केन्द्रदेखि तल्लोतहसम्मका लागि समान अवसर हुने प्रष्ट पारे ।

‘नेतादेखि कार्यकर्ता सबै पार्टीको समान लक्ष्यका समान यात्री भएकाले सबै सदस्यले एउटै पद्धति र प्रकृयाबाट भाग लिनुपर्ने हुन्छ । त्यसमा विशेषाधिकार र अवस्था कसैका लागि हुँदैन,’ उनले प्रष्ट पारे ।
कतिपय नेताहरुले अद्यावधिक नगरेको हकमा पार्टीले जे निर्णय गर्छ सबैका लागि त्यो स्वीकार्य हुने उनको भनाई छ ।

यस्तै, महामन्त्री तथा सदस्यता व्यवस्थापन समितिका संयोजक प्रदीप पौडेलले यसलाई कांग्रेसको डिजिटल रूपान्तरणको महत्वपूर्ण उपलब्धिका रुपमा व्याख्या गरे । ‘क्रियाशील सदस्यता अद्यावधिकको काम राम्रो भयो, विभिन्न राजनैतिक अवरोधबीच छोटो समयमा ८० प्रतिशत बढीको पूरा भयो ।’ यसले संगठनात्मक संरचना बलियो बनाउने, तथ्यांक व्यवथापन र भविष्यका गतिविधिलाई थप प्रभावकारी बनाउने उनले विश्वास व्यक्त गरे ।

असन्तुष्ट पक्षको आगामी योजना के ?
गत पुसमा भएको विशेष महाधिवेशनपछि निवर्तमान कार्यवाहक सभापति पूर्णबहादुर खड्का, वरिष्ठ नेता डा. शेखर कोइराला लगायत ठूलो संख्यामा रहेका १४औँ कार्यसमितिका सदस्य, नेता तथा कार्यकर्ता डिजिटल अद्यावधिक अभियान भन्दा बाहेक छन् ।

निर्वाचन आयोग र सर्वोच्च अदालतले कांग्रेसको विवाद टुङ्ग्याए पनि उनीहरु एकै कार्यसमितिमा जोडिन सकेका छैनन् । निर्वतमान कार्यवाहक सभापति खड्काले पार्टीका सभापति गगन थापाले विगत ३१ दिनदेखि आफूसँग भेट नगरेको सामाजिक सञ्जालमार्फत सार्वजनिक गरे । उता नेता डा. कोइरालाले पनि संस्थापन पक्षसँग हालसम्म प्रत्यक्ष ‘टेबुलटक’ नभएको स्पष्ट पारिसकेका छन् ।

यसबीच सामाजिक सञ्जाल तथा सञ्चारमाध्यमहरुमा उनीहरुबीच विभिन्न बुँदामा सहमतिको प्रयास भएको विषय भने चर्चामा थियो । जसलाई इतरसमुहका नेतृत्वले दिएको अभिव्यक्तिले असत्य प्रमाणित गरिसकेको छ । सो बारे इतर नेता मीन विश्वकर्मा भन्छन्, ‘हामी कसैले पनि डिजिटल अद्यावधिक गरेका छैनौँ । संस्थापनले साझा वार्ता अगाडी बढाउनुपर्नेमा खासै पहल नगरेको विषय निर्वतमान कार्यवाहक सभापति र वरिष्ठ नेता शेखर दाइको कुराले स्पष्ट पारिसकेको छ,’ उनले थपे, ‘प्रत्क्षय संवाद भएको छैन । सामुहिक धारणा बनाउने भन्नेमा उहाँहरु कुराकानीमा जुट्नुभएको छैन वा चाहना नै राख्नुभएको छैन, ।’ यतिबेला आफू कोशी प्रदेशको प्रदेशस्तरीय भेला व्यवस्थापनमा जुटेको उनले सुनाए । ‘हामीले कोशीमा भेला गर्दैछौँ अहिले म त्यसकै तयारीमा जुटेको छु,’ उनले भने ।

संस्थापन र इतर दुबै समुहले निर्वाचनको नतिजा र आगामी रणनीति निर्माणार्थ प्रदेश भेला गर्दै आएको छ । यद्यपी उक्त भेलालाई दुई पक्षबीचको शक्ति संघर्षका रुपमा समेत लिइएको छ । सोहीअन्तर्गत सुदुरपश्चिम, बाग्मती, कर्णाली, गण्डकी भेला सकिसकेको इतर समुह यतिबेला कोशीमा जुटेको हो ।
इतर समुहका अर्का नेता तथा निवर्तमान केन्द्रीय सदस्य गुरु बरालले संस्थापन पक्षले एकतामुखी कुरा नै नगरेकाले समस्या भएको बताए ।

‘अनौपचारिक रुपमा भएको कुराकानीमा पनि उहाँहरु मिल्ने गरी आउनुभएको छैन । लामोसमय पार्टीमा पसिना बगाएका नेतामा अपमानको अनुभूति छ समेटिएको छैन,’ सामुहिक रुपमा एकता गर्ने भएमात्रै आफू सहमत हुने उनले धारणा व्यक्त गरे ।

सोहीबारे निवर्तमान पार्टी प्रवक्ता समेत रहेका नेता प्रकाशशरण महतले बिहिबार आफ्नै निवास बाँसबारीमा पत्रकार सम्मेलन गर्दै बृहत्तर एकतामा संस्थापन पक्षले ध्यान नदिए पार्टी पुनः स्थापित गर्ने अभियान पुरा नहुने बताए ।

‘विशेष र महाधिवेशन पक्षबीच मनोवैज्ञानिक खाडल अहिले पनि विद्यमान छ । यसले गर्दा पार्टी अझ कमजोर हुन सक्ने अवस्थामा पुगेको छ । अहिलेको चुनौतीपूर्ण अवस्थामा बृहत्तर एकता भएन भने नेपाली जनतामाझ हामी फेरि पुनः स्थापित हुने अभियान कमजोर हुन्छ,’ त्यसका लागि सभापति थापाले गम्भीर पहल गर्न जरुरी रहेकोमा उनले ध्यानाकर्षण गराए ।