भक्तपुर– चारैतिर दसैँको रौनक छाएको छ। बजारमा किनमेल गर्नेको भीड छ भने घरघरमा दसैँको तयारी चलिरहेको छ। तर, भक्तपुरका किसानलाई भने दसैँ मनाउनुभन्दा खेतमा पाकेर पहेँलपुर भएको धान भित्र्याउने चटारो छ ।

दसैँ नजिकिएसँगै अधिकांश मानिस नयाँ लुगा किन्ने, घर सजाउने, मिठामिठा परिकारको तयारी गर्ने र आफन्तसँग भेटघाटको योजना बनाउन व्यस्त छन् । 

यता भक्तपुरका किसान भने वर्षभरि खान पुग्ने अन्न सुरक्षित गर्न खेतमा व्यस्त देखिन्छन् । पाकेको धान काट्ने, थ्रेसर लगाएर दाना छुट्याउने र बोरामा भरेर घरका भकारीमा भण्डारण गर्ने काममा किसान जुटेका छन्।

कतिपय किसानले छिमेकीसँग अर्मपर्म गरेर धान काटिरहेका छन्। एकअर्काको खेतमा पालैपालो काम गर्ने परम्पराले धान भित्र्याउन सहज बनाएको छ। परिवारका सदस्यदेखि छिमेकीसम्म मिलेर खेतमा काम गरिरहेका दृश्यले भक्तपुरका ग्रामीण बस्तीमा दसैँको चहलपहलसँगै खेतीपातीको व्यस्तता पनि बढेको देखाउँछ।

यस वर्ष दसैँको समय र धान पाक्ने समय एकैपटक परेकाले किसानलाई दोहोरो चटारो परेको हो। विगतका वर्षमा दसैँ सकिएपछि धान काट्ने र भित्र्याउने कामले गति लिने गरे पनि यसपटक दसैँको तयारीसँगै खेतको कामलाई पनि प्राथमिकता दिनुपर्ने अवस्था आएको किसानहरू बताउँछन्।

मनसुन नेपालबाट बाहिरिए पनि मौसममा जुनसुकै बेला परिवर्तन आउन सक्ने र वर्षा हुन सक्ने सम्भावनाका कारण किसानले पाकेको धान सकेसम्म चाँडो भित्र्याउन थालेका हुन्। पछिल्ला वर्षमा बेमौसमी वर्षाका कारण पाकेको बालीमा क्षति पुग्ने गरेको अनुभवले पनि किसानलाई सतर्क बनाएको छ । 

खेतमा धान पाकेर तयार भइसकेपछि वर्षा भए बाला झर्ने, धान भिज्ने र गुणस्तरमा असर पर्ने जोखिम रहन्छ। त्यसैले मौसमले साथ दिएकै बेला धान काटेर सुरक्षित राख्न किसान हतारिएका छन्।

धान भक्तपुरका किसानको मुख्य खाद्यान्न बालीमध्ये एक हो। वर्षभरि परिवारलाई खान पुग्ने अन्न उत्पादन गर्न किसानले महिनौँसम्म खेतमा मेहनत गरेका हुन्छन्। रोपाइँदेखि गोडमेल र सिँचाइसम्मको मेहनतपछि पाकेको धान भित्र्याउने समय किसानका लागि महत्त्वपूर्ण हुन्छ। यस समयमा बाली सुरक्षित गर्न सक्नुले वर्षभरिको खाद्यान्न व्यवस्थापनमा समेत प्रभाव पार्छ।

दसैँका बेला गाउँघरमा रातो टीका, जमरा र आफन्तसँगको भेटघाटलाई विशेष महत्त्व दिइन्छ। तर, किसानका लागि पाकेको बाली समयमै भित्र्याउनु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। धान खेतमै छाडेर चाडपर्व मनाउन जाँदा मौसम प्रतिकूल भए वर्षभरिको मेहनत खेर जान सक्ने चिन्ता उनीहरूमा छ। त्यसैले कतिपय किसानले धान काट्ने र भण्डारण गर्ने काम सकेपछि मात्रै दसैँको रमझममा सहभागी हुने योजना बनाएका छन्।

भक्तपुरका खेतमा अहिले पहेँलपुर धानका बाला झुलेका छन्। सहरका बजारमा दसैँको किनमेल बढिरहेका बेला खेतमा भने हँसिया चलाउने, धानका भारी बोक्ने र थ्रेसर लगाउने काम भइरहेको छ। यसले दसैँको खुसीसँगै नेपाली कृषि जीवनको मौलिकता र किसानको श्रमलाई पनि झल्काउँछ ।

दसैँ नेपालीको प्रमुख चाड भए पनि किसानका लागि खेतीपातीको चक्र र मौसमको अनुकूलता उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। चाडपर्वको मिति र बाली भित्र्याउने समय जुध्दा किसानले आफ्नो प्राथमिकता मौसम र उत्पादनको सुरक्षालाई दिनुपर्ने अवस्था देखिएको छ।

तस्बिर : नेपाल फोटो लाइब्रेरी