काठमाडौं- २१ फागुनको निर्वाचनमा १८२ सिट पाएको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी यतिबेला सरकारमा छ । जेन–जी आन्दोलनपछि नयाँले मात्रै देश बनाउनसक्ने भन्दै पुरानालाई पाखा लगाएर बहुमतसहित रास्वपा सरकारमा पुग्यो ।

पुरानालाई पन्छाउने नारा लिएर सत्तामा पुगेका रास्वपाका धेरै नेता तथा कार्यकर्ताहरु पुरानै दलहरु नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले, नेकपा माओवादी लगायतबाटै खारिएका अनुहार हुन् । अझ भनौँ, नयाँको आवरणमा संसद् छिरेपनि रास्वपाका कतिपय नेताको राजनीतिक स्कूलिङ पुराना दलबाटै भएको देखिन्छ ।

के पुरानालाई असक्षम भन्दैमा नयाँ दल सक्षम स्थापित हुने हो ? वा ती पुराना कुनै नेतामा देश बनाउने भावना थिएन ? उनीहरू साँच्चै देशलाई धराशायी बनाउनकै लागि राजनीतिमा आएका थिए ? देशका लागि उनीहरूको कुनै योगदान छैन ? रास्वपा सांसद तथा कार्यकर्ताले दोहोर्‍याइरहेको ‘३५ वर्षे बेथिति अब सुल्झाउनेछौँ’ भन्ने अभिव्यक्तिले माथि उल्लेखित प्रश्न उब्जाइरहेको छ ।

सांसद समीक्षा बास्कोटा 

२७ जेठ बुधबार प्रमुख प्रतिपक्षी नेपाली कांग्रेसका दलको नेता तथा सांसद भीष्मराज आङ्देम्बे मन्तव्यका लागि रोष्टममा उभिए । सीमा विवाद लगायत राष्ट्रिय सवालमा कडा रुपमा प्रस्तुत भएका उनले करिब ४० मिनेट समय लिए ।

विशेषगरी उनले सरकार र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सांसदहरूलाई राष्ट्रिय मुद्दामा गम्भीर हुन खबरदारी गरे । सो क्रममा कांग्रेस सांसद आङ्देम्बेले प्रयोग गरेका केही शब्दलाई लिएर रास्वपा सांसद समीक्षा बास्कोटाले नियमापत्ति गरिन् ।

संसद्मा बोल्दै गर्दा सभाको मर्यादामा आँच आउने शब्दावली कोही सांसदले प्रयोग गरेमा प्रतिनिधि सभा नियमावलीको नियम २१ (घ) अन्तर्गत नियमापत्ति गर्न सकिने व्यवस्था छ । 

सोही नियममा टेक्दै सत्तापक्षीय सांसद बास्कोटाले भनिन्, ‘हामी यहाँ मुर्दा लास बन्न आएका होइनौँ, न त मुर्दा शान्ति रोज्न आएका हौँ । हामी कुन विषय बोल्ने र कुन नबोल्ने भन्नेमा सचेत छौँ र जिम्मेवार छौँ,’ उनले भनिन् ।

सांसद बास्कोटाको आपत्ति यतिमै सीमित रहेन । उनले आफूहरू सदनको चीरहरण भएको हेर्न नभई ३५ वर्षदेखि बेथितिका बोझ बोकेर नागरिकमाथि भएको चीरहरण मेटाउन आएको भन्दै २०५५ यताका नेता कसैले थिति कायम गर्न नसकेको दोहोर्‍याइन् ।

२५ चैतमा पनि उनले सदनमा आफ्नो कुरा राख्दै ३५ वर्षदेखि सबै नेताले देशलाई बेथितिमा लगेको बताएकी थिइन् । बैठकमा विपक्षी सांसदहरूको अनुपस्थितलाई लिएर उनले लोकतन्त्रमाथि प्रहार भएको दाबी गरेकी थिइन् । 

‘विगत ३५ वर्षदेखि यो देशमा लोकतन्त्रमाथि निरन्तर प्रहार हुँदै आएको छ । लोकतन्त्रलाई सिद्ध्याउन राज्यका संस्थालाई कमजोर बनाए पुग्छ । आज अग्रभागमा देखिएका खाली कुर्सीहरू देख्दा यो सम्मानित सदन र लोकतन्त्रमाथि नै प्रहार हुन लागेको जस्तो भान भइरहेको छ ।’ 

२१ फागुनको निर्वाचनमा सांसद बास्कोटालाई रास्वपाले समानुपातिक प्रणालीबाट सांसद चुनेको हो । तर, उनको राजनैतिक यात्रा भने २०६९ सालदेखिको हो  । वैकल्पिक राजनीतिको रुपमा उदाएको विवेकशील साझा अभियानबाट उनले समाजसेवासँगै राजनीति सुरु गरेकी थिइन् । अभियान हुँदै पार्टीका रुपमा उदाएको उक्त संस्थामा उनी २०७४ सालमा प्रमुख नेतृत्व तहमा पुगिन् । 

पार्टी अध्यक्ष रवीन्द्र मिश्र राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीमा सरेपछि आन्तरिक संकटका बेला उनले नेतृत्व सम्हालेकी थिइन् । विभिन्न धारमा विभाजित कार्यकर्तालाई एक ठाउँमा ल्याउँदै उनी नेपालका राजनीतिक दलहरूमा अध्यक्ष हुने पहिलो महिला नेतृ समेत बनिन् । उनले बाग्मती प्रदेशसभा सदस्यदेखि काठमाडौँ महानगरपालिका प्रमुखसम्ममा प्रतिस्पर्धा गरे पनि उनी पराजित बनिन् ।

अमेरिकाको सेन्ट जोन्स युनिभर्सिटीबाट कानुनमा स्नातकोत्तर (एलएलएम) गरेर स्वदेश फर्केकी उनको राजनैतिक पृष्ठभूमि यतिमै सीमित छैन । पारिवारिक पृष्ठभूमिका कारण नेपाली कांग्रेसको सानिध्यमा हुर्केकी बास्कोटा पारिवारिक रुपमा दोस्रो पुस्ताकी राजनीतिज्ञ हुन् । उनका बुबा पूर्वमन्त्री दीपकप्रकाश बास्कोटा हुन् । उनी २०३६ सालदेखि लामो समयसम्म नेपाली कांग्रेसबाट राजनीतिमा सक्रिय थिए । यसबाहेक बास्कोटा  सहकारी आन्दोलनका अग्रणी नेता मानिन्छन् । 

अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्ले 

विश्व प्रतिष्ठित हावर्ड युनिभर्सिटी, अष्ट्रेलियन नेसनल युनिभर्सिटी, बेलायतको लण्डन स्कूल अफ इकोनमिक्सबाट शिक्षा हासिल गरेका अर्थमन्त्री वाग्ले २०४६ देखि कांग्रेसमा जोडिएका थिए ।

विश्व बैंकको बरिष्ठ अर्थशास्त्री समेत रहेका वाग्ले  काठमाडौं विश्वविद्यालयको सिनेट सदस्य एवं सर्वाङ्गीण विकास अध्ययन केन्द्र (आइआइडीएस) का अध्यक्ष समेत बने । राष्ट्र संघीय विकास कार्यक्रम (यूएनडीपी) विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका संस्थासहित राष्ट्रिय योजना आयोगसम्मको अनुभव उनले कांग्रेसमै सक्रिय हुँदा हासिल गरे ।

तीन दशक बढी समय कांग्रेसमा खर्चिएका उनलाई २०७९ को निर्वाचनमा तत्कालीन महामन्त्री गगनकुमार थापाले आफू मधेस झरेर आफ्नै कार्यक्षेत्र काठमाडौँ–४ मा प्रतिनिधि सभा सांसदका उम्मेदवार बनाउन खोजेका थिए । तर, तत्कालीन सभापति शेरबहादुर देउवाले थापाको प्रस्ताव मानेनन् ।

त्यसलगत्तै २०८० मा सरकारले प्रतिनिधि सभा सदस्यको रिक्त रहेका निर्वाचन क्षेत्रमा उपनिर्वाचन गर्ने भयो । कांग्रेसका तर्फबाट तनहुँ–१ मा निर्वाचित रामचन्द्र पौडेल राष्ट्रपति बनेपछि उक्त क्षेत्र रिक्त थियो । जीवनको उर्जाशील समय खर्चिएको पार्टीले विश्वास नगरेपछि असन्तुष्ट रहेका वाग्ले रास्वपाबाट उक्त क्षेत्रमा चुनाव लड्ने भए । उनी अत्याधिक मतसहित सोही क्षेत्रबाट २०८० र २०८२ फाल्गुन २१ गरी दुईपटकसम्म निर्वाचित पनि बने । 

अहिले अर्थमन्त्री बनेका उनै वाग्लेले पुराना दल र नेताको उछितो काढिरहेका छन् । ३१ जेठमा राजधानीमा आयोजित कार्यक्रममा अर्थमन्त्री डा. वाग्लेले ‘एक खर्ब रुपैयाँभन्दा बढी बिगो मागदाबीसहितको मुद्दा न्यायिक प्रक्रियामा छ । हामीले अहिले अर्थतन्त्र र प्रशासनमा देखिएका तमाम गडबडी सफा गर्ने अभियान (क्लिन अप दी मेस) सुरु गरेका छौँ,’ उनले भने ‘विगत १५ वर्षदेखि राज्यका विभिन्न अङ्ग स्वार्थ समूहको प्रभावमा छ । सरकार त्यसको अन्त्य गर्न सक्रिय रुपमा लागेको छ,’ उनले भने । 

सांसद लिमा अधिकारी 

सांसद बास्कोटा र वाग्लेलेजस्तै वैकल्पिक राजनीतिमा उदाएकी अधिकारीले पनि पुराना नेतृत्वलाई खराब नै ठहर्‍याइन् । २७ जेठमा राजस्व र व्यय सम्बन्धमा बोल्दै उनले भनिन्, ‘दशकौँदेखिको परम्परागत शैली र यथास्थितिवादको जन्जिरमा जगडिएको हाम्रो अर्थतन्त्रलाई मुक्त गर्ने, ऐतिहासिक र साहसिक प्रस्तानविन्दुको रूपमा यो बजेट आएको छ । अर्थतन्त्रको समग्र समस्या समाधान गर्दै गहिरो सर्जिकल अप्रेसनको रूपमा बजेट आएको छ,’ उनले भनिन् ।

हुन त पुराना नेता र नेतृत्वलाई दोषी देख्ने सांसद लिमा राजनीति सिक्दै गरेकी नयाँ सिकारु भने होइनन् । दशकौंदेखि परम्परागत शैलीको राजनीति गरिरहेका दिग्गजहरूकै चेत, संस्कार र अनुभवको बलियो प्रभाव उनीमाथि छ ।

तत्कालीन नेकपा एमालेका प्रभावशाली नेता तथा पूर्वअर्थमन्त्री भरतमोहन अधिकारीकी छोरी हुन् । सोहीकारण उनले बाल्यकालदेखि नै राजनीतिको संघर्ष र कम्युनिस्ट आन्दोलनको विरासत नजिकबाट नियाल्न पाइन् । 

बुबा र ठूलोबुबा मनमोहन अधिकारीको राजनीतिक यात्राबाट प्रेरित हुँदै हुर्किएकी लिमाले राजनीतिका आधारभूत मूल्य, निष्ठा र जनउत्तरदायित्वका पाठ त्यही परिवेशबाट सिकेको बताउँदै आएकी छन् । उनले आफ्नो राजनीतिक चेतनाको जग परिवारकै संघर्ष, त्याग र आदर्शले निर्माण गरेको उल्लेख गर्ने गरेकी छन् । 

‘अहिलेका कम्युनिस्ट नेता कमाउने मोहमा जनताप्रति उत्तरदायी बनेनन् । मैले बाल्यकालमा देखेको निष्ठाको त्यो राजनीति र आजको नेतृत्वबीच धेरै फरक छ,’ उनले खबरहबसँगको कुराकानीमा भनेकी छिन् । सो समयमा उनले तत्कालीन इमानदारी, जनउत्तरदायित्व र निष्ठाको विरासतलाई भने सधैँ जोगाइराख्ने उनले प्रतिबद्धता व्यक्त गरेकी थिइन् । 

ऊर्जा तथा जलस्रोत मन्त्री विराजभक्त श्रेष्ठ

ऊर्जा तथा जलस्रोत मन्त्री विराजभक्त श्रेष्ठ पनि सोही अभिव्यक्तिका कारण विवादमा छन् । पूर्व मन्त्री बनेका शरदसिंह भण्डारीका ज्वाइँ समेत रहेका उनलाई नागरिकले सोही नातासँग जोडेर टिप्पणी गरिरहेका छन् । 

‘बीस पटक मन्त्री भएर रेकर्ड कायम गरेका शरतसिंह भण्डारीका ज्वाइँ विराज भक्त श्रेष्ठ वर्तमान मन्त्री, रास्वपा नेता विराज अहिले तेस्रोपटक सांसद छन् । अहिले नयाँ बर्को ओडेर फुई लगाइए पनि, पैँतीस वर्ष देश लुटेर खाने पुराना मुख यिनै हुन्,’ अमृत सागर सामाजिक सञ्जालमा लेख्छन् ।