भारतीय सिनेमा र सङ्गीत उद्योगले संसारभर करोडौँ दर्शकको मन जितेको छ, तर यसको चम्किलो पर्दा पछाडि धेरै यस्ता कथा छन्-जसले सफलता, सङ्घर्ष र अचानक अन्त्यलाई एउटै यात्रामा जोड्छ। कोही खलनायकका रूपमा अमर बने, कोही हास्यका राजा, कोही आवाजकी साम्राज्ञी, त कोही छोटो उमेरमै सुपरस्टार बनेर हराए। यी कलाकारको जीवनले एउटा साझा प्रश्न उठाउँछ-कसरी यति ठूलो प्रसिद्धि र सफलताको बीचमा पनि जीवन यति अनिश्चित हुन सक्छ ?

अमरीश पुरीको डरलाग्दो ‘मोग्याम्बो’ होस्, श्रीदेवीको सदाबहार चमक होस् वा इरफान खानको गहिरो अभिनय-यी सबै पात्र केवल फिल्मका दृश्य होइनन्, दर्शकको भावनासँग जोडिएका इतिहास हुन्। तर समयको कठोर वास्तविकताले यी चम्किला नामलाई एक–एक गर्दै बिदा गर्‍यो।

यस लेखमा हामी भारतीय मनोरञ्जन जगतका ती महान् कलाकारको जीवन, सङ्घर्ष, उपलब्धि र अन्तिम क्षणलाई सम्झिने प्रयास गर्छौँ-जसले आफ्नो प्रतिभाले संसार बदलिदिए, तर जीवनको अन्त्यले सबैलाई स्तब्ध बनायो।

अमरीश पुरी: अमरीश पुरी भारतीय सिनेमाका सबैभन्दा चर्चित र प्रभावशाली अभिनेतामध्ये एक मानिन्छन्। आफ्नो दमदार आवाज, कडा व्यक्तित्व र खलनायक भूमिकाका कारण उनले बलिउडमा छुट्टै पहिचान बनाएका थिए। उनको जन्म सन् १९३२ जुन २२ मा भारतको पन्जाबस्थित नवांशहरमा भएको थियो। उनी एक पन्जाबी परिवारबाट आएका थिए, जहाँका उनका दाजु मदन पुरी र चमन पुरी पनि चर्चित अभिनेता थिए।

सुरुआती समयमा अमरीश पुरीले फिल्म क्षेत्रमा निकै सङ्घर्ष गर्नुपरेको थियो। उनले थियटरबाट अभिनय यात्रा सुरु गरेका थिए र पछि बलिउडमा आफ्नो बलियो स्थान बनाउन सफल भए। वास्तविक जीवनमा उनी निकै सरल, अनुशासित र परिवारप्रेमी व्यक्ति मानिन्थे। उनकी पत्नी उर्मिला दिवेकर थिइन् भने उनका दुई सन्तान—राजीव पुरी र नम्रता पुरी छन्।

अमरीश पुरीको निधन सन् २००५ जनवरी १२ मा मुम्बईको हिन्दुजा अस्पतालमा भएको थियो। निधन हुँदा उनी ७२ वर्षका थिए। उनलाई ‘मायलोडिस्प्लास्टिक सिन्ड्रोम’ नामक दुर्लभ रक्त क्यान्सर भएको थियो। त्यसैबीच सन् २००४ को डिसेम्बर अन्त्यतिर घरमा लड्दा टाउकोमा गम्भीर चोट लागेको थियो, जसका कारण स्वास्थ्य अवस्था झन् बिग्रिएको थियो। अन्ततः ब्रेन ह्यामरेजका कारण उनको मृत्यु भएको हो।

अमरीश पुरीले आफ्नो करियरमा ४०० भन्दा बढी फिल्ममा अभिनय गरेका थिए। उनले हिन्दी मात्र होइन, पन्जाबी, तमिल, तेलुगु, मलयालम र कन्नड फिल्ममा पनि काम गरेका थिए। हलिउड फिल्म ‘इन्डियाना जोन्स एन्ड द टेम्पल अफ डुम’ मा उनले निभाएको ‘मोला राम’ पात्रले उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा समेत चर्चित बनायो।

बलिउडमा उनको सबैभन्दा लोकप्रिय पात्र भने ‘मिस्टर इन्डिया’ को ‘मोग्याम्बो’ हो। “मोग्याम्बो खुस हुआ” भन्ने संवाद आज पनि भारतीय सिनेमाको सबैभन्दा चर्चित डाइलगमध्ये एक मानिन्छ। त्यसबाहेक उनले ‘दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे’, ‘करण अर्जुन’, ‘विरासत’, ‘घातक’, ‘नायक : द रियल हिरो’ जस्ता सुपरहिट फिल्ममा पनि अविस्मरणीय भूमिका निभाएका थिए। आज पनि अमरीश पुरीका पात्र, संवाद र अभिनय शैली दर्शकमाझ उत्तिकै लोकप्रिय छन्। उनी भारतीय सिनेमाका त्यस्ता अभिनेता हुन्, जसको योगदान र प्रभाव कहिल्यै बिर्सन सकिँदैन।

दारा सिंह: दारा सिंह भारतीय कुस्ती र बलिउड इतिहासका सबैभन्दा प्रतिष्ठित व्यक्तित्वमध्ये एक थिए। उनको जन्म १९ नोभेम्बर १९२८ मा पन्जाबको अमृतसर नजिकैको गाउँ धर्मूचकमा भएको थियो। साधारण किसान परिवारमा जन्मिएका दारा सिंहले आफ्नो मेहनत र शारीरिक क्षमताका कारण अन्तर्राष्ट्रिय स्तरसम्म पहिचान बनाएका थिए। उनी केवल अभिनेता मात्र होइन, भारतका चर्चित पहलवान पनि थिए, जसले विश्वभर कुस्तीमा भारतको नाम चिनाएका थिए।

दारा सिंहको परिवार पनि निकै चर्चामा रह्यो। उनका छोरा विन्दु दारा सिंह अभिनेता तथा टेलिभिजन कलाकार हुन्। दारा सिंह परिवारप्रति निकै समर्पित व्यक्ति मानिन्थे र उनको व्यक्तिगत जीवन सादगीपूर्ण थियो।

उनको निधन १२ जुलाई २०१२ मा ८३ वर्षको उमेरमा मुम्बईस्थित आफ्नै निवास ‘दारा भिल्ला’ मा भएको थियो। त्यसअघि ७ जुलाईमा उनलाई ठूलो हृदयाघात भएपछि कोकिलाबेन धीरुभाई अम्बानी अस्पतालमा भर्ना गरिएको थियो। हृदयाघातका कारण मस्तिष्कमा पर्याप्त रक्तसञ्चार हुन नसक्दा गम्भीर ब्रेन ह्यामरेज भएको चिकित्सकले बताएका थिए। अवस्था सुधार हुने सम्भावना अत्यन्त कम भएपछि परिवारले उनलाई घरमै अन्तिम समय बिताउन लैजाने निर्णय गरेको थियो। अन्ततः उनले बिहान ७:३० बजे शान्तिपूर्वक अन्तिम सास फेरे।

दारा सिंहले अभिनय क्षेत्रमा पनि ठूलो सफलता हासिल गरेका थिए। उनी विशेषगरी टेलिभिजन शो ‘रामायण’ मा निभाएको ‘हनुमान’ पात्रका कारण घरघरमा लोकप्रिय बने। आज पनि धेरै मानिसले उनलाई वास्तविक हनुमानका रूपमा सम्झिन्छन्।

त्यस्तै उनले ‘मेरा नाम जोकर’, ‘कल हो ना हो’ र धेरै पौराणिक तथा एक्सन फिल्ममा अभिनय गरेका थिए। बलिउड र भारतीय कुस्ती क्षेत्रमा दारा सिंहको योगदान आज पनि ऐतिहासिक मानिन्छ र उनी लाखौँ दर्शकका लागि प्रेरणाको स्रोत बनेका छन्।

इरफान खान: इरफान खान बलिउडका सबैभन्दा प्रतिभाशाली र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चर्चित अभिनेतामध्ये एक मानिन्थे। उनको जन्म ७ जनवरी १९६७ मा राजस्थानको जयपुरमा एक मुस्लिम परिवारमा भएको थियो। उनका पिता टायर व्यवसायी थिए भने परिवार साधारण पृष्ठभूमिबाट आएको थियो। अभिनयप्रतिको रुचिका कारण उनले राष्ट्रिय नाट्य विद्यालय (एनएसडी) मा अध्ययन गरेका थिए, जहाँबाट उनको अभिनय यात्रा अझ मजबुत बनेको थियो।

इरफान खानले लेखक तथा एनएसडीकी विद्यार्थी सुतापा सिक्दरसँग विवाह गरेका थिए। उनका दुई छोरा छन् ।बाबिल खान र अयान खान। विशेषगरी छोरा बाबिल खान अहिले अभिनय क्षेत्रमा सक्रिय छन्।

इरफान खानको निधन २९ अप्रिल २०२० मा ५३ वर्षको उमेरमा मुम्बईस्थित कोकिलाबेन धीरुभाई अम्बानी अस्पतालमा भएको थियो। उनी सन् २०१८ देखि ‘न्युरोएन्डोक्राइन ट्युमर’ नामक दुर्लभ क्यान्सरसँग सङ्घर्ष गरिरहेका थिए। उपचारका क्रममा स्वास्थ्यमा केही सुधार देखिए पनि पछि गम्भीर कोलन इन्फेक्सन भएपछि अस्पताल भर्ना गरिएको थियो। अन्ततः सङ्क्रमणसँग सम्बन्धित जटिलताका कारण उनको मृत्यु भयो।

इरफान खानले बलिउडदेखि हलिउडसम्म आफ्नो अभिनयको गहिरो छाप छोडेका छन्। उनले ‘पान सिंह तोमर’मा निभाएको पान सिंह तोमरको भूमिका, ‘द लन्चबक्स’ मा देखिएको संवेदनशील अभिनय, तथा ‘हिन्दी मिडियम’ को हास्य–व्यङ्ग्यपूर्ण चरित्र निकै लोकप्रिय बने।

हलिउडमा पनि उनले ‘लाइफ अफ पाई’, ‘जुरासिक वर्ल्ड’ र ‘द अमेजिङ स्पाइडर म्यान’ जस्ता चर्चित फिल्ममा अभिनय गरेका थिए। आफ्नो स्वाभाविक अभिनय, गहिरो संवाद शैली र भावनात्मक अभिव्यक्तिका कारण इरफान खानलाई भारतीय सिनेमाका सबैभन्दा उत्कृष्ट अभिनेतामध्ये एक मानिन्छ। आज पनिका फिल्म र पात्रले दर्शकको मनमा विशेष स्थान बनाइरहेका छन्।

लता मंगेशकर: लता मंगेशकर भारतीय सङ्गीत इतिहासकी सबैभन्दा महान् र सम्मानित गायिकामध्ये एक मानिन्छिन्। ‘भारतकी कोकिला’ भनेर चिनिने लता मंगेशकरको जन्म २८ सेप्टेम्बर १९२९ मा इन्दौरमा भएको थियो। उनी सङ्गीतसँग गहिरो सम्बन्ध भएको परिवारबाट आएकी थिइन्। उनका पिता दीनानाथ मंगेशकर प्रसिद्ध शास्त्रीय गायक तथा रङ्गमञ्च कलाकार थिए। उनका भाइबहिनी-आशा भोसले, उषा मंगेशकर, मीना मंगेशकर र हृदयनाथ मंगेशकर पनि सङ्गीत क्षेत्रमा सक्रिय रहे।

लता मंगेशकरको निधन ६ फेब्रुअरी २०२२ मा ९२ वर्षको उमेरमा मुम्बईस्थित ब्रीच क्यान्डी अस्पतालमा भएको थियो। उनी जनवरी ११ मा कोभिड–१९ सङ्क्रमित भएपछि अस्पताल भर्ना भएकी थिइन्। त्यसपछि उनलाई निमोनिया पनि देखिएको थियो। जनवरी अन्त्यतिर स्वास्थ्यमा केही सुधार देखिए पनि फेब्रुअरीमा अचानक अवस्था बिग्रिएको थियो। अन्ततः मल्टिपल अर्गन फेलियरका कारण उनको निधन भयो।

लता मंगेशकरले आफ्नो करियरमा हजारौँ गीत गाएकी छन्, जसले भारतीय सङ्गीतलाई विश्वभर चिनाएको छ। उनका चर्चित गीतमा “लग जा गले”, “ऐ मेरे वतन के लोगो”, “तेरे बिना ज़िन्दगी से”, “प्यार किया तो डरना क्या” लगायत पर्दछन्। उनले ‘मुगल ए आजम’, ‘शोले’, ‘दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे’ जस्ता ऐतिहासिक फिल्मका गीतमा आफ्नो स्वर दिएकी थिइन्। उनको मधुर आवाज, भावनात्मक गायन शैली र दशकौँ लामो योगदानका कारण उनलाई भारतीय सङ्गीतको आत्मा मानिन्छ। आज पनि लता मंगेशकरका गीतहरू करोडौँ सङ्गीतप्रेमीका मनमा जीवित छन् र उनी सदैव भारतीय सङ्गीतकी अमर स्वर साम्राज्ञीका रूपमा सम्झिने गरिन्छ।

दिव्या भारती: दिव्या भारती ९० को दशककी सबैभन्दा लोकप्रिय र सफल बलिउड अभिनेत्रीमध्ये एक थिइन्। उनको जन्म २५ फेब्रुअरी १९७४ मा मुम्बईमा भएको थियो। उनी साधारण परिवारबाट आएकी थिइन्। उनका पिता ओमप्रकाश भारती बिमा अफिसर थिए भने आमा मीता भारती गृहिणी थिइन्। कम उमेरमै अभिनय क्षेत्रमा प्रवेश गरेकी दिव्याले छोटो समयमा ठूलो सफलता हासिल गरेकी थिइन्।

दिव्या भारतीले निर्माता साजिद नाडियाडवालासँग विवाह गरेकी थिइन्। उनीहरूको विवाह गोप्य रूपमा भएको बताइन्छ, किनभने त्यतिबेला दिव्याको करियर तीव्र गतिमा अघि बढिरहेको थियो।

उनको निधन ५ अप्रिल १९९३ मा केवल १९ वर्षको उमेरमा भएको थियो। मुम्बईको वर्सोवास्थित तुलसी बिल्डिङको पाँचौँ तलाको अपार्टमेन्टको झ्यालबाट खसेपछि उनको मृत्यु भएको थियो। घटनाको रात उनी आफ्नो घरमा डिजाइनर नीता लुल्ला, उनका पति श्याम लुल्ला र घरकी कामदारसँग थिइन्।

प्रहरी अनुसन्धान अनुसार दिव्या झ्यालको साँघुरो किनारमा बसेकी थिइन्, जहाँ सुरक्षा ग्रिल थिएन। त्यही क्रममा सन्तुलन गुमाउँदा उनी तल खसेकी थिइन्। टाउकोमा गम्भीर चोट र अत्यधिक रक्तश्राव भएपछि उनलाई तुरुन्तै कुपर अस्पताल लगिएको थियो, तर उपचारकै क्रममा उनको मृत्यु भयो। मुम्बई प्रहरीले घटनालाई दुर्घटनाका रूपमा निष्कर्ष निकालेको थियो। उनको अचानक निधनपछि आत्महत्या, षड्यन्त्र र अन्डरवर्ल्डसँग सम्बन्धित धेरै हल्लाहरू फैलिएका थिए। तर प्रहरी र परिवार दुवैले यसलाई दुःखद दुर्घटना नै बताएका थिए।

दिव्या भारतीले निकै कम समयमा बलिउडमा ठूलो सफलता हासिल गरेकी थिइन्। उनले ‘दीवाना’, ‘शोला और शबनम’, ‘विश्वात्मा’ र ‘दिल का क्या कसूर’ जस्ता सुपरहिट फिल्ममा अभिनय गरेकी थिइन्। विशेषगरी ‘दीवाना’ मा निभाएको भूमिका अत्यन्त लोकप्रिय बनेको थियो। सुन्दरता, चञ्चल अभिनय र छोटो समयमा प्राप्त सफलताले उनलाई बलिउडकी चम्किलो तर अधुरो ताराका रूपमा आज पनि सम्झाइरहेको छ।

श्रीदेवी: श्रीदेवी भारतीय सिनेमाकी पहिलो महिला सुपरस्टारका रूपमा चिनिन्थिन्। उनको जन्म १३ अगस्ट १९६३ मा तमिलनाडुको शिवकाशीमा भएको थियो। बाल कलाकारका रूपमा अभिनय यात्रा सुरु गरेकी श्रीदेवीले दक्षिण भारतीय फिल्मदेखि बलिउडसम्म असाधारण सफलता हासिल गरेकी थिइन्।

उनका पिता अय्यपन वकिल थिए भने आमा राजेश्वरी गृहिणी थिइन्। श्रीदेवीले चर्चित फिल्म निर्माता बोनी कपुरसँग विवाह गरेकी थिइन्।का दुई छोरी जान्हवी कपुर र खुसी कपुर अहिले बलिउडमा सक्रिय छन्।

श्रीदेवीको निधन २४ फेब्रुअरी २०१८ मा दुबईस्थित जुमेराह इमिरेट्स टावर्स होटलको बाथटबमा डुबेर भएको थियो। उनी त्यतिबेला ५४ वर्षकी थिइन्। दुबई प्रहरीले सार्वजनिक गरेको पोस्टमार्टम रिपोर्ट अनुसार उनको मृत्यु ‘एक्सिडेन्टल ड्राउनिङ’ अर्थात् दुर्घटनावश डुबेर भएको निष्कर्ष निकालिएको थियो। रिपोर्टमा उनी बेहोस भएपछि बाथटबमा डुबेको उल्लेख गरिएको थियो।

उनका पति बोनी कपुरका अनुसार श्रीदेवीलाई लो ब्लड प्रेसरको समस्या थियो र उनी आफ्नो फिटनेस तथा सौन्दर्य कायम राख्न कडा डाइट गर्ने गर्थिन्। कहिलेकाहीँ यसका कारण उनी बेहोस समेत हुने गरेको बताइएको थियो। पोस्टमार्टम रिपोर्टमा शरीरमा अल्कोहलको अंश पनि भेटिएको उल्लेख गरिएको थियो, जसले बेहोस हुन सहयोग गरेको हुन सक्ने अनुमान गरिएको थियो।

घटनापछि दुबई प्रहरीले नियमित कानुनी प्रक्रिया अनुसार परिवारका सदस्यसँग सोधपुछ र विस्तृत अनुसन्धान गरेको थियो। पछि कुनै षड्यन्त्र वा आपराधिक संलग्नता नभेटिएपछि उनको शव भारत पठाउन अनुमति दिइएको थियो।

श्रीदेवीले ‘मिस्टर इन्डिया’ मा निभाएको ‘सीमा’ पात्र, ‘चाँदनी’, ‘नगिना’ र ‘इङ्लिस विङ्लिस’ जस्ता फिल्मबाट अपार लोकप्रियता कमाएकी थिइन्। उनको हास्य अभिनय, भावनात्मक अभिव्यक्ति र नृत्य शैलीले उनलाई भारतीय सिनेमाकी सबैभन्दा प्रिय अभिनेत्रीमध्ये एक बनाएको थियो। आज पनि श्रीदेवीलाई भारतीय सिनेमाकी सदाबहार सुपरस्टारका रूपमा सम्मानका साथ सम्झिने गरिन्छ।

ऋषि कपुर: ऋषि कपुर भारतीय सिनेमाका एक प्रतिष्ठित अभिनेता थिए, जो कपुर फिल्म परिवारसँग सम्बन्धित थिए। उनको जन्म ४ सेप्टेम्बर १९५२ मा मुम्बईमा भएको थियो। उनी दिग्गज अभिनेता राज कपुरका छोरा र प्रसिद्ध कपुर खानदानका सदस्य थिए। बाल्यकालदेखि नै फिल्म वातावरणमा हुर्किएका ऋषि कपुरले सानो उमेरमै अभिनय यात्रा सुरु गरेका थिए।

उनले १९७३ को फिल्म ‘बबी’ बाट नायकका रूपमा ठूलो सफलता हासिल गरे, जसले उनलाई रातारात सुपरस्टार बनायो। त्यसपछि उनले रोमान्टिक हिरोका रूपमा धेरै सुपरहिट फिल्महरू दिए।

पछिल्लो करियरमा उनले चरित्र अभिनयमा पनि उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेका थिए। ऋषि कपुरले अभिनेत्री नीतु सिंहसँग विवाह गरेका थिए। उनका छोरा रणवीर कपुर अहिले बलिउडका शीर्ष अभिनेतामध्ये एक हुन्। कपुर परिवार भारतीय फिल्म उद्योगको सबैभन्दा प्रभावशाली परिवारमध्ये एक मानिन्छ।

उनको निधन ३० अप्रिल २०२० मा ६७ वर्षको उमेरमा मुम्बईस्थित सर एच. एन. रिलायन्स फाउन्डेसन अस्पतालमा भएको थियो। उनी सन् २०१८ देखि ल्युकेमिया (ब्लड क्यान्सर) सँग सङ्घर्ष गरिरहेका थिए। उपचारका लागि करिब एक वर्ष न्युयोर्कमा बसेर फर्किएपछि उनको स्वास्थ्यमा फेरि समस्या देखिएको थियो।

श्वासप्रश्वासमा समस्या बढेपछि उनलाई अस्पताल भर्ना गरिएको थियो। उनको मृत्यु क्यान्सरसँग सम्बन्धित जटिलता र स्वास्थ्य अवस्थाका कारण भएको थियो।

ऋषि कपुरले आफ्नो करियरमा ‘अमर अकबर एन्थोनी’, ‘चाँदनी’, ‘कपुर एन्ड सन्स’, ‘मुल्क’ जस्ता फिल्ममा अविस्मरणीय अभिनय गरेका थिए। उनको स्वाभाविक अभिनय, आकर्षक व्यक्तित्व र बहुआयामिक भूमिकाले उनलाई बलिउडका सदाबहार कलाकारमध्ये एक बनाएको थियो। आज पनि ऋषि कपुरलाई भारतीय फिल्म उद्योगका एक महान् अभिनेताका रूपमा सम्झिने गरिन्छ।

राजु श्रीवास्तव: राजु श्रीवास्तव भारतीय हास्य–व्यङ्ग्य जगत्का सबैभन्दा लोकप्रिय स्ट्यान्ड–अप कमेडियनमध्ये एक थिए। उनको जन्म २५ डिसेम्बर १९६३ मा उत्तर प्रदेशको कानपुरमा एक मध्यमवर्गीय परिवारमा भएको थियो। उनका पिता रमेशचन्द्र श्रीवास्तव कवि थिए, जसले उनलाई कलात्मक वातावरणमा हुर्काउन ठूलो योगदान दिएका थिए।

बाल्यकालदेखि नै राजु श्रीवास्तवले अभिनय र नक्कलमा रुचि देखाएका थिए। उनी विवाहपछि शिखा श्रीवास्तवसँग वैवाहिक जीवनमा बाँधिएका थिए र उनका दुई छोराछोरी छन्। उनी परिवारप्रति निकै समर्पित र सरल जीवनशैली भएका कलाकारका रूपमा चिनिन्थे।

राजु श्रीवास्तवले आफ्नो करियरको सुरुवात फिल्म र साना भूमिकाबाट गरे पनि उनलाई वास्तविक पहिचान टेलिभिजन शो ‘द ग्रेट इन्डियन लाफ्टर च्यालेन्ज’ बाट मिल्यो। ‘गजोधर भैया’ नामको उनको स्टेज क्यारेक्टर अत्यन्तै लोकप्रिय भयो, जसले उनलाई घरघरमा चिनायो र भारतीय स्ट्यान्ड–अप कमेडीको नयाँ युग सुरु गर्‍यो। उनले ‘मैने प्यार किया’, ‘बाजीगर’, ‘बम्बई टु गोवा’ जस्ता फिल्ममा पनि हास्य भूमिकामा अभिनय गरेका थिए।

उनको निधन २१ सेप्टेम्बर २०२२ मा नयाँ दिल्लीस्थित अल इन्डिया इन्स्टिच्युट अफ मेडिकल साइन्सेजमा भएको थियो। उनी १० अगस्ट २०२२ मा जिममा ट्रेडमिलमा दौडिरहेको बेला हृदयाघात भएपछि अस्पताल भर्ना भएका थिए। त्यस क्रममा उनलाई गम्भीर ब्रेन ड्यामेज भएको थियो र उनी लामो समयसम्म भेन्टिलेटरमा रहे। ४१ दिनको उपचारपछि उनको अवस्था झन् बिग्रिँदै गएको थियो। अन्तत सेप्सिस अर्थात् शरीरमा भएको गम्भीर सङ्क्रमण र बहुअङ्ग विफलताका कारण उनको निधन भयो। राजु श्रीवास्तव आफ्नो सरल शैली, चुट्किला र सामाजिक व्यङ्ग्यका कारण भारतीय हास्य जगत्मा अमर कलाकारका रूपमा सम्झिने गरिन्छ।

कादर खान: कादर खान भारतीय सिनेमा र संवाद–लेखन क्षेत्रका अत्यन्त सम्मानित कलाकार थिए। उनको जन्म २२ अक्टोबर १९३७ मा अफगानिस्तानको काबुलमा भएको थियो। पछि उनी आफ्नो परिवारसँग भारत आएका थिए र यहीँ बसेर शिक्षा तथा करियर सुरु गरेका थिए। उनले सिभिल इन्जिनियरिङको पढाइ पनि गरेका थिए र केही समय प्राध्यापकका रूपमा समेत काम गरेका थिए। कादर खानका परिवारमा पत्नी अजरा खान र तीन छोरा थिए। पछि उनी क्यानडा बसाइँ सरेर आफ्ना छोराछोरीसँग बस्न थालेका थिए।

उनले हिन्दी फिल्म उद्योगमा हजारौँ संवाद लेखेर ठूलो योगदान दिएका छन्। साथै उनी एक उत्कृष्ट हास्य र सहायक अभिनेता पनि थिए। विशेषगरी उनी अभिनेता गोविन्दसँगको जोडीमा बनेका हास्य फिल्मका लागि निकै लोकप्रिय थिए। उनले ‘कुली नं. १’, ‘हिरो नं. १’, ‘दुल्हे राजा’, ‘बाप नम्बरी बेटा दस नम्बरी’ जस्ता सुपरहिट फिल्ममा अविस्मरणीय अभिनय गरेका थिए। उनका ती हास्य संवाद र शैली आज पनि दर्शकबीच लोकप्रिय छन्।

उनको निधन ३१ डिसेम्बर २०१८ मा क्यानडाको टोरन्टोस्थित अस्पतालमा भएको थियो। उनी लामो समयदेखि ‘प्रोग्रेसिभ सुप्रान्युक्लियर पाल्सी’ अर्थात् मस्तिष्कसम्बन्धी एउटा दुर्लभ र जटिल न्युरोलोजिकल रोगबाट पीडित थिए, जसले सन्तुलन, स्मरणशक्ति र शरीरका गतिविधिमा गम्भीर असर गर्छ।

अन्तिम समयमा उनी करिब १६–१७ हप्ता अस्पतालमा भर्ना थिए। श्वासप्रश्वासमा समस्या बढेपछि उनलाई बीआईपीएपी भेन्टिलेटरमा राखिएको थियो र उनी कोमामा पुगेका थिए। उनको अन्तिम संस्कार क्यानडाको मिसिसागास्थित इस्लामिक सेन्टर अफ क्यानडा मस्जिदमा गरिएको थियो र ब्राम्पटनको मेडोभेल चिहानमा गाडिएको थियो। कादर खानलाई आज पनि भारतीय फिल्म उद्योगका महान् लेखक, हास्य कलाकार र संवाद–सम्राटका रूपमा सम्झिने गरिन्छ।

सतीश कौशिक: सतीश कौशिक भारतीय फिल्म उद्योगका बहुआयामिक कलाकार थिए- अभिनेता, निर्देशक र लेखकका रूपमा उनले बलिउडमा ठूलो योगदान दिएका छन्। उनको जन्म १३ अप्रिल १९५६ मा हरियाणाको महेन्द्रगढ जिल्लामा एक साधारण परिवारमा भएको थियो। बाल्यकालदेखि नै अभिनयप्रति रुचि राख्ने उनले पछि नेसनल स्कुल अफ ड्रामामा अध्ययन गरेर आफ्नो अभिनय यात्रालाई पेसागत रूपमा अघि बढाएका थिए।

सतीश कौशिकले ‘मिस्टर इन्डिया’ मा ‘क्यालेन्डर’ नामक पात्र निभाएर दर्शकहरूको मन जितेका थिए। “मिस्टर इन्डियाको क्यालेन्डर” आज पनि भारतीय सिनेमाको सबैभन्दा प्रिय हास्य पात्रमध्ये एक मानिन्छ। उनले ‘दीवाना मस्ताना’, ‘राम लखन’, ‘इँट्टाभट्टा’ जस्ता फिल्ममा पनि आफ्नो अभिनयको छाप छोडेका थिए।

उनी केवल अभिनेता मात्र होइन, सफल निर्देशक पनि थिए। उनले ‘तेरे नाम’ जस्ता लोकप्रिय फिल्म निर्देशन गरेका थिए, जसले बलिउडमा ठूलो सफलता पाएको थियो। सतीश कौशिकले शशि कौशिकसँग विवाह गरेका थिए र उनकी एक छोरी छिन्। परिवारसँग उनी निकै नजिक थिए र सरल जीवनशैलीका लागि चिनिन्थे।

उनको निधन ९ मार्च २०२३ मा गुडगाउँतर्फ अस्पताल लैजाँदै गर्दा कारमै हृदयाघातका कारण भएको थियो। उनी ६६ वर्षका थिए। त्यसअघि ७ मार्चमा उनले होली पार्टीमा सहभागी भएर खुसीका तस्बिरहरू सामाजिक सञ्जालमा साझा गरेका थिए। ८ मार्चमा उनी एक फार्महाउसमा गएका थिए। प्रारम्भिक रूपमा केही शङ्कास्पद हल्लाहरू फैलिए पनि दिल्ली प्रहरीले विस्तृत अनुसन्धानपछि उनको मृत्यु प्राकृतिक कारण (कोरोनरी आर्टरी ब्लकेज) मुटुमा ब्लकेजका कारण भएको पुष्टि गरेको थियो। सतीश कौशिकलाई आज पनि भारतीय सिनेमा र हास्य अभिनयको एक महत्त्वपूर्ण तथा बहुप्रतिभाशाली व्यक्तित्वका रूपमा सम्झिने गरिन्छ।

विनोद खन्ना: विनोद खन्ना भारतीय सिनेमा र राजनीतिमा समान रूपमा सफल दुर्लभ व्यक्तित्वमध्ये एक थिए। उनको जन्म ६ अक्टोबर १९४६ मा पेशावर (त्यतिबेला ब्रिटिस भारत, अहिले पाकिस्तान) मा एक पन्जाबी परिवारमा भएको थियो। विभाजनपछि उनको परिवार भारत सरेको थियो र उनी मुम्बईमा हुर्किएका थिए। उनले कविता खन्नासँग विवाह गरेका थिए रका छोराहरू अक्षय खन्ना र राहुल खन्ना दुवै बलिउडमा सक्रिय छन्।

परिवारलाई उनले सधैँ आफ्नो जीवनको महत्त्वपूर्ण आधार मान्थे। विनोद खन्नाले १९७०–८० को दशकमा बलिउडका सबैभन्दा आकर्षक र सफल नायकमध्ये एकका रूपमा स्थान बनाए। उनको व्यक्तित्व, स्टाइल र दमदार अभिनयका कारण उनी सुपरस्टार बने।

उनको सबैभन्दा चर्चित फिल्ममा ‘अमर अकबर एन्थोनी’ विशेष रूपमा उल्लेखनीय छ, जहाँ उनको भूमिका निकै लोकप्रिय बनेको थियो। त्यसैगरी उनले ‘कुर्बानी’, ‘मुकद्दर का सिकन्दर’, ‘दयावान’ र पछि राजनीतिमा सक्रिय हुँदा ‘दबङ्ग’ मा पनि प्रभावशाली भूमिका निभाएका थिए।

पछि उनले केही समय फिल्म उद्योग छोडेर ओशो आश्रमतर्फ आध्यात्मिक जीवन अपनाएका थिए र पछि पुनः बलिउड तथा राजनीतिमा फर्किएका थिए। उनी भारतीय जनता पार्टीबाट सांसद समेत बनेका थिए।

विनोद खन्नालाई आज पनि भारतीय सिनेमाका सबैभन्दा करिश्माई अभिनेता र बहुआयामिक व्यक्तित्वका रूपमा सम्झिने गरिन्छ।

उनको निधन २७ अप्रिल २०१७ मा मुम्बईस्थित सर एच. एन. रिलायन्स फाउन्डेसन अस्पतालमा भएको थियो। उनी लामो समयदेखि ब्ल्याडर क्यान्सरसँग सङ्घर्ष गरिरहेका थिए। अस्पतालमा केही हप्ता उपचारपछि उनको अवस्था गम्भीर बनेको थियो।

विनोद खन्नालाई आज पनि भारतीय सिनेमाका सबैभन्दा करिश्माई अभिनेता र बहुआयामिक व्यक्तित्वका रूपमा सम्झिने गरिन्छ।

भारतीय सिनेमा र सङ्गीत उद्योग केवल मनोरञ्जनको माध्यम मात्र होइन, यो सपना, सङ्घर्ष र भावनाको विशाल संसार हो। यहाँका यी महान् कलाकारहरूले आफ्नो प्रतिभा, मेहनत र समर्पणले लाखौँ दर्शकको मन जिते र भारतीय सिनेमालाई विश्वस्तरमा पुर्‍याए। तर उनीहरूको जीवनकथाले अर्को गहिरो सत्य पनि देखाउँछ-प्रसिद्धि र सफलताले जीवनलाई सधैँ स्थायी बनाउँदैन। अमरीश पुरीको दमदार खलनायकी, श्रीदेवीको चमक, इरफान खानको गहिरो अभिनय, लता मंगेशकरको अमर स्वरदेखि लिएर दिव्या भारतीको छोटो तर चम्किलो यात्रा-यी सबैले दर्शकको मनमा कहिल्यै नमेटिने छाप छोडे।

उनीहरूको भौतिक यात्रा समाप्त भए पनि उनीहरूको कला आज पनि जीवित छ। प्रत्येक संवाद, प्रत्येक गीत र प्रत्येक पात्र आज पनि दर्शकको स्मृतिमा गुञ्जिरहेको छ। यी कलाकार हामीबाट टाढा भए पनि उनीहरूले बनाएको इतिहास कहिल्यै मर्दैन। उनीहरू वास्तवमै भारतीय मनोरञ्जन जगत्का अमर नक्षत्रहरू हुन्-जसले आफ्नो उज्यालोले सधैँ सिनेमालाई उज्यालो बनाइरहनेछन्।