काठमाडौं- रूसले भारतलाई आफ्नो साखा गणतन्त्र (याकुतिया) मा रहेको ‘तोमतोर’ दुर्लभ धातु (रेयर अर्थ मेटल्स) भण्डारमा विशेष पहुँचको प्रस्ताव गरेको छ। समाचार एजेन्सी रोयटर्सका अनुसार यो क्षेत्र विश्वकै सबैभन्दा ठूलो र अहिलेसम्म उत्खनन नभएको दुर्लभ धातुको भण्डारमध्ये एक हो।

यस रणनीतिक साझेदारीका लागि भारतको सरकारी खानी कम्पनी आइआरइएल र रूसको सरकारी तेल कम्पनी रोजनेफ्टबीच गोप्य वार्ता भइरहेको छ, जहाँ उक्त भण्डारबाट धातुका नमुनाहरू ल्याउने विषयमा छलफल भइरहेको बताइएको छ। रूसले भारतलाई उपलब्ध गराउने ती सामग्रीहरूको प्रारम्भिक प्रशोधन रूसमै गरिनेछ र त्यसपछि मात्रै विश्लेषणका लागि भारत पठाइनेछ, जसबाट भारतीय विशेषज्ञहरूले यसको खनिज संरचनाको मूल्याङ्कन गरेर थप सहकार्य अघि बढाउने वा नबढाउने निर्णय गर्नेछन्।

यो वार्ता यस्तो समयमा भइरहेको छ जब भारत महत्त्वपूर्ण खनिजहरूको आन्तरिक आपूर्ति प्रणालीलाई बलियो बनाउन र यस क्षेत्रमा विश्वभर प्रभुत्व जमाएको चीनमाथिको आफ्नो निर्भरता कम गर्न प्रयासरत छ। अर्कोतर्फ, रूसका लागि भारत जस्तो प्रमुख व्यापारिक साझेदारसँग रणनीतिक वस्तुहरूमा सहकार्य बढाउनुले आफ्ना प्राकृतिक स्रोत आयोजनाहरूको विकास गर्ने र द्विपक्षीय आर्थिक सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाउने एउटा बलियो माध्यम थपिदिएको छ। मस्कोले आफ्नो देशको महत्त्वपूर्ण खनिज क्षेत्रको विकास गर्ने प्रयासलाई तीव्र पारेपछि गत वर्ष तोमतोर परियोजनाको नियन्त्रण रोजनेफ्ट कम्पनीलाई सुम्पिएको थियो।

दुर्लभ पृथ्वी धातुहरूको प्रयोग विद्युतीय सवारी साधन, नवीकरणीय ऊर्जा प्रविधि र रक्षा प्रणालीका लागि अत्यावश्यक मानिने स्थायी चुम्बक (पर्मानेन्ट म्याग्नेट) उत्पादनमा गरिन्छ। भारतसँग विश्वकै तेस्रो ठूलो दुर्लभ धातुको भण्डार भए तापनि हालसम्म देशमा आफ्नै दुर्लभ धातु चुम्बक उत्पादन उद्योग भने छैन। यो अभावलाई सम्बोधन गर्न नयाँ दिल्लीले स्वदेशभित्रै प्रशोधन र उत्पादन क्षमता निर्माण गर्ने उद्देश्यका साथ विभिन्न पहलहरू सुरु गरेको छ। यसै सिलसिलामा भारत सरकारले देश भित्रै दुर्लभ धातु चुम्बक उत्पादनको विकासमा सहयोग पुर्‍याउन ७७ करोड १० लाख डलरको कार्यक्रम समेत स्वीकृत गरिसकेको छ।